Beşar Esad'ın Suriye'de Yeni Seçim Tiyatrosu

Suriye Halk Meclisi seçimleri öncesinde Esad’ın başında bulunduğu Baas Partisi’nin “seçim oyunu”nu gazeteci Mete Sohtaoğlu, Fokus+ için kaleme aldı.
Mete Sohtaoğlu
Beşar Esad'ın Suriye'de Yeni Seçim Tiyatrosu
4 Temmuz 2024

Bu yaz, Beşar Esad hükümetinin kontrolündeki bölgelerde Suriye Halk Meclisi seçimleri yapılacak. Suriye'deki siyasi ortam 2020 seçimlerinden bu yana değişmedi. Bu nedenle, seçimler kitlesel göç ettirilme, çözülmemiş çatışma, kısmi işgal ve uzlaşmaz bir rejim zemininde tekrar yapılacak. Beşar Esad'ın tüm tepkilere rağmen sessizlikle izlediği ve en ufak bir müdahalede bulunmadığı YPG/PKK terör örgütünün de yapacağı seçimler ertelenerek ağustos ayında ne olacağı bekleniyor. Ancak sonuçları önümüzdeki yıllarda Suriye'deki yönetim düzenini belirleyecek.

Tarihsel olarak, Suriye seçimleri hilelidir ve bu seçim de farklı olmayacak. Özellikle şeffaf olmaması, muhalefetin bastırılması, medya özgürlüklerinin veya sivil toplum için güvenli bir alanın olmaması ve çok sayıda yerinden edilmiş seçmen olması ilk kayda değer meseleler.

Seçim bölgelerine koltuk dağılımı, temsil sistemi ve oy pusulası yapısı gibi basit ve sıradan görünür. 1973'ten beri parlamentoda ezici bir Baas Partisi çoğunluğu her seçimde koltuklarını garantilemişlerdir.

Yeniden seçilecek ezici Baas Partisi kalabalığı ile bir sonraki parlamentonun birincil görevinin, cumhurbaşkanlığı için anayasal dönem sınırlamalarının kaldırılması, Esad'ın 2028'de tekrar aday olabilmesi için anayasayı değiştirmek olacağı anlamına geliyor. Bu ilk kez yaşanmayacak. Parlamento, 2000 yılında anayasayı da değiştirdi ve adaylık yaşını 40’tan 34’e düşürdü, böylece genç Beşar başkanlığa koştu.  

 

Parlamento seçimleri yaklaşıyor, kimsenin umrunda mı?

Birleşmiş Milletler (BM) himayesindeki Suriye Anayasa Komitesi, ülkedeki iç savaşı sona erdirmenin ön koşulu olarak reformları görüşmek üzere 2019'da kurulduğunda, bazıları kaçınılmaz anayasal değişikliklerin daha kapsamlı ve müzakereci anayasal reformlar için bir fırsat sunabileceğini ummuştu. Ancak komite iki yıldır faaliyet göstermiyor.

Görüşmeler daha önce Cenevre'de yapılmıştı ancak 2022'de İsviçre, AB'nin Rusya'ya yönelik yaptırımlarını kabul etti. Rusya daha sonra İsviçre'yi 'düşman ülke' olarak sınıflandırdı ve BM sponsorluğundaki Suriye görüşmelerinin Cenevre'de yeni turlarının yapılmasına itiraz etti. Bu nedenle Esad, Cenevre görüşmelerine katılmayı bıraktı.

2015 yılı Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) Kararı 2254, seçimleri çatışmanın müzakere edilmiş siyasi çözümü bağlamında görüyor. Ancak bu, Esad rejiminin BMGK Kararı 2254'ü kabul etmesinden bu yana düzenlediği altıncı seçimler olacak ve rejim, BM gözetiminde özgür, adil ve şeffaf seçimler, sığınmacı, mülteci statüsündeki milyonlarca seçmenlerin dahil edilmesi ve kadınların anlamlı katılımı gibi belirlediği parametreleri yine görmezden gelecektir.

Rus hükümeti yaptığı açıklamalarla süreci meşrulaştırmaya çalışıyor ve Baas Partisi şu anda parlamento seçimleriyle doğrudan bağlantılı olmayabilecek tuhaf bir iç seçimler düzenliyor.

Beşar Esad, rejiminin kontrol ettiği bölgelerde yapılacak Suriye Halk Meclisi'nin 250 sandalyesi için seçim günü olarak 15 Temmuz'u belirledi.  

Suriye'de sistem üç kesimi garantiliyor: parlamentoda rejimin kalelerinin aşırı temsili, işçiler ve çiftçiler için koltuk ayıran bir kota sistemi aracılığıyla adayların manipüle edilmesi ve etkili çok partili rekabetin engellenmesi.

Her vilayetten tahsis edilen milletvekili sayısı için bir kriter yoktur, tahsis tamamen Beşar Esad'ın takdirine bağlıdır. Tahsis, 2011'den beri Suriye'de görülen demografik değişiklikleri dikkate almadan 2012, 2016 ve 2020 seçimlerinde olduğu gibi kalacaktır.

En son resmi verilere göre Suriye'nin nüfusu 30 milyon (Birleşmiş Milletler'in tahmini ise 23 milyon) ve 2004'ten beri nüfus sayımı yapılmadı.

Sadece yüzeysel bir bakış bile, seçim bölgelerine koltuk tahsisinin ne kadar adaletsiz olduğunu ve oyların önemli ölçüde orantısız değerlerine yol açtığını ortaya koyuyor. Tahsis, tarihsel olarak muhalefetle ilişkilendirilen Rakka, Haseke, Dera, Halep ve Şam Şehri vilayetlerindeki seçmenlere doğrudan ayrımcılık yaparken; Kuneytra, Lazkiye, Tartus ve Şam vilayetlerindeki seçmenleri kayırıyor.  

 

Nusayri oylarının değeri

Resmi nüfus verileri karşılaştırıldığında, Şam şehri vilayetinin mecliste Şam kırsalından iki kat ve Haseke'den üç kat daha fazla temsil edildiğini ortaya koyuyor. Başka bir örnekte, Lazkiye'yi temsil eden bir üye için sadece 85 bin sakine ihtiyaç duyulurken, mecliste bir koltuk için muhaliflerin kalelerinden Dera'nın 150 bin sakini gerekiyor. Bu, oyların eşitliğine ilişkin uluslararası seçim standardına aykırıdır.

Bölgelendirme oy eşitsizliğini gösterirken, çiftçiler ve işçiler için kota adaylar arasındaki eşitsizliği tanımlar. Parlamentodaki 250 sandalyeden, başkanlık kararnamesi 127'sini çiftçilere veya işçilere ve 123'ünü " toplumun diğer kesimlerine " atadı ancak yasa "diğer kesimlerin" ne anlama geldiğini ayrıntılı olarak açıklamıyor.

1973'te getirilen çiftçiler ve işçiler için kota, sosyalist değerleri yansıtması ve işçi sınıfının temsilinin güvence altına alması gerekiyordu. Uygulamada, bu kategoride adaylık için kriter/liyakat eksikliği manipülasyona olanak sağlıyor ve birçok iş adamı bu koltuklar için aday olmayı seçiyor.

2020 seçimlerinde adayların yalnızca yüzde 27,5'i ( toplam 1.658'in 456'sı ) "çiftçi veya işçi" olarak yarışmak için kayıt yaptırdı. Ayrıca, sistemde çiftçiler ve işçiler için bir kota olsa da kadınlar için bir kota bulunmuyor. 2020 seçimlerinde yalnızca 28 kadın seçildi (üyelerin yüzde 11'i). Ancak sistemin tüm boğucu ve karmaşık unsurları arasında oy pusulası yapısı en zararlı, toksik olanıdır. İlk bakışta sistem basit görünüyor; seçmenler bölgedeki koltuk sayısı kadar adaya oy verir. Adaylar bireysel olarak yarışırlar ve oylar sayıldıktan sonra yalnızca oy sayısına göre sıralanırlar. En yüksek sıralamaya sahip olanlar koltukları kazanır. Ancak bu basitlik, bir bakıma aldatıcı bir şekilde "blok oy" sistemi olarak adlandırılan bu sistemin olağanüstü etkisini maskelemektedir.

 

Teoride, seçmenlerin bireysel adaylara oy vermesine izin verilir ancak pratikte seçmenler neredeyse yalnızca tüm oyları bir aday bloğuna verir ve genellikle boş "yazmalı" oy pusulasına oy vermek yerine önceden seçilmiş adayların olduğu bir oy pusulası kullanılır. Bir blok sadece küçük bir avantaj elde ettiğinde bile bu, bölgedeki tüm koltukları kazanmak anlamına gelir.

Filistin seçimlerine aşina olanlar, bu sistemin 2005'te Hamas için ezici bir parlamento çoğunluğu yarattığını hatırlayacaktır. Lübnan'da, 1992'den 2005'e kadar iç savaş sonrası seçimlerde parlamentonun Suriye yanlısı kompozisyonunu garantiledi. Filistin Yönetimi, Lübnan ve Ürdün bu sistemi terk etti, bu nedenle Suriye ulusal seçimlerde bunu kullanan dünyadaki tek ülke olmaya devam ediyor. Bu bir tesadüf değil; sistem siyasi partiler arasındaki rekabeti caydırmak için tasarlanmıştır.  

2020 seçimlerinin sonuçları, Baas'ın hakim olduğu Ulusal Birlik listesi tarafından aday gösterilen adayların yarıştıkları tüm koltukları kazanması, listede olmayanların ise seçilme şansı olmaması nedeniyle etkisini gösterdi. Bu durum, tek bir aday listesiyle iyi organize olmuş, disiplinli ve birleşik bir muhalefet olmadığı sürece böyle kalacaktır; zira bireysel adaylar arasında oy bölünmesinin etkisi, bireysel olarak kampanya yürüten herkes için çok büyük zararlara yol açmaktadır.  

Suriye seçimleri farklı bir seçim sistemi altında yapılsaydı sonuçları tahmin etmek neredeyse imkansız olurdu. Her seçmen birden fazla adaya oy verdiği için, oyları varsayımsal orantılı temsil sistemi altında her partinin ne kadar alacağını göstermek için basitçe yeniden hesaplanamaz. Oy sayımının yanı sıra, blok oy sistemi siyasi rekabet için de geniş kapsamlı etkilere sahip. Bireysel adaylar arasında rekabeti varsaydığı, siyasi örgütlenme seçeneklerini ve siyasi partiler arasındaki rekabeti zayıflattığı için, muhalefetin parçalanmasını neredeyse garanti altına alıyor.

Blok oy çerçevesi Baas Partisi için o kadar avantajlıdır ki, muhalefet adaylarının diskalifiye edilmeyeceği veya taciz edilmeyeceği garantileriyle seçimlerde yarışmaya davet edilse bile, pratikte muhalefet partilerinin önemli sayıda sandalye kazanma şansı hiçbir zaman olmayacaktır.  

*Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Fokus+'ın editöryal politikasını yansıtmayabilir.

Popüler Haberler
Prof. Dr. Şener Aktürk Batı Avrupa’daki Tüm Müslümanlar ve Neredeyse Tüm Yahudiler Sürgün, Zorla Din Değiştirme ve Katliamlar Yoluyla Ortadan Kaldırıldı

Koç Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şener Aktürk, Ortaçağ'da Batı Avrupa'da yaşayan Müslüman ve Yahudi azınlıkların uğradığı etno-dini temizliği değerlendirdi.

Savaş Suçlusu Netanyahu ABD Kongresi'nde Daha kötü ne olabilir

Marmara Üniversitesi Orta Doğu ve İslam Ülkeleri Araştırmaları Enstitüsü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Serhan Afacan, Netanyahu’nun ABD ziyaretini ve Kongre'de yapacağı konuşmayı inceledi.

Çin’in Küresel Diplomatik Girişimleri Fırsatlar, Avantajlar, Zorluklar

Çin’in son dönemde artan arabuluculuk faaliyetleri ve küresel diplomatik girişimlerindeki avantaj ve zorlukları, uluslararası ekonomi-politik çerçevedeki risk ve fırsatları Mehmet Akif Koç, Fokus+ için inceledi.

Türkiye'nin Bağdat Büyükelçisi İnan Türkiye ve Irak Arasındaki Diyalog Kanalları Güçleniyor

Türkiye'nin Bağdat Büyükelçisi Anıl Bora İnan, Türkiye'nin Irak ile diyalog kanallarını güçlendirdiğini ve Irak'ın kalkınma ve istikrar çabalarını desteklediğini belirtti. İnan, Türkiye ve Irak'ın işbirliği alanlarında diyaloğu…

Azerbaycan, AB'nin Ermenistan'a 10 Milyon Avroluk Askeri Yardımına Karşı Çıktı

Azerbaycan, AB'nin Ermenistan'a yönelik 10 milyon avroluk askeri yardım paketini "hatalı ve tehlikeli" olarak nitelendirerek, bu tür adımların bölgede gerginliği arttıracağını belirtti. AB'nin askeri yığınak politikasına son…