İnternetin yaygınlaşmasıyla bilginin çok daha kolay ulaşılabilir olması herkesi heyecanlandırmıştı. Öyle ki bilgiye ulaşma açısından dünya “küresel köy” halini almıştı. Şimdi de yapay zeka araçlarının yaygınlaşmasıyla bilgiye ulaşmak çok daha kolay bir hal aldı. Ancak asıl tehlike şimdi başlıyor: Yapay zeka platformları bize doğru bilgiyi hiçbir zaman vermeyebilir. 

Herkes en hızlı ve en kolay şekilde bilgiye ulaşmaya çalışıyor. Aynı zamanda da birileri de iyiliğimizi düşünerek, en hızlı ve en kolay şekilde bilgiye ulaşmamızı sağlamak için gece gündüz çalışıyor. Örneğin Elon Musk, “Temel sürümü bile Wikipedia’dan daha iyi” diye duyurduğu Grokpedia’yı sundu. Bilgi hatalarıyla dolu olduğu iddia edilen Wikipedia’dan çok daha iyi bir platform yani. Ancak Grokpedia’nın makalelerin çoğunu Wikipedia’dan aldığı ortaya çıktı. Üstelik Indicator Media ve Cornell Tech iş birliğiyle yapılan bir araştırmada Grokpedia’daki makalelerin yüzde 99,8’i incelendi. Taramaya göre, Wikipedia editörleri tarafından kara listeye alınan veya kullanım dışı bırakılan kaynaklara Grokpedia 2,6 milyon kez atıfta bulundu. 

Bu duruma eleştirel bakarak Musk’ın yazılımının henüz gelişme aşamasında olduğu ve çok daha iyi metinlerin zamanla ortaya çıkacağı gibi bir düşünceniz var ise yanılıyorsunuz. Çünkü Grok’un da X platformu üzerinde verdiği yanıtlardan görüldüğü üzere bazen haber kaynakları ama daha çok insanların yorumları üzerinden kendine bir cevap geliştirdiğini biliyoruz. Yani veri setleri bu tarz doğru olmayan, manipülatif bilgilerden oluşuyor. Haliyle Grok yazılım ekibi Grokpedia için de aynı sistemi benimsemiş olabilir.  

İnternette bulunan her bilginin derlenmesiyle bir metin ortaya çıktığında, bunu teyit edebilecek bir sistem inşa etme arzusu da olmayınca sonuçta Grokpedia güvenilir olmayan bir panel sunuyor. 

Sosyal medya: Bilgiye erişimin kolay noktası

Bilgiye ulaşmanın önündeki en büyük kolaylıklardan birisi de şüphesiz sosyal medya oldu. Anında tüm dünyadaki farklı uzmanların ve vatandaşların duygu ve düşüncelerine sosyal medyadan ulaşabilir hale geldik. Yıllar içinde nitelikli bilginin yayılmasına da aracı olan bu platformlar, yanlış ve manipülatif bilginin yayılmasına büyük kolaylık sağladı.  

Bu büyük kolaylık sayesinde herkes sosyal medya mecralarına daha büyük bağlılık geliştirdi. Artık anlık haberlerden, toplumu etkileyen her konuda yüzeysel ve detaylı bilgi sahibi olmak için bu mecralarda vakit geçiriyoruz. Ancak bilgi üretenler ve bilgi tüketenler arasına manipülatif bilgi yayıcıları girdiğinde bu mecralarda doğru bilgiye ulaşmak çok daha zor hale geldi. Üstelik bize bu kolaylıkları, hem de ücretsiz sunan platformların bu konuda bir suçu yoktu.  

Ne de olsa onlar birer aracı olarak bizlere ürün sunuyordu. O sırada birileri fark etti ve ücretsiz sunulan bu imkanlar için biz de bir ürün konumuna gelmiştik. Sosyal medyada attığımız her adımın, araştırdığımız her bilginin ve bunlar arasında kurulan bağların ortaya çıkardığı veriler sayesinde bize tam da istediğimiz ürünlerin karşımıza çıktığını bilmeyen kalmadı. Ama bir kere alıştık; zaten karşı çıksak da değişecek bir şey olmadığı için bu mecralara mahkum kaldık. 

Aynı durum şimdi yapay zeka platformları için yaşanıyor. Önce ücretsiz, sonra çok pahalı olmayan bir ücret ile bizlere bilgiye ulaşmak için çok büyük kolaylık sağlanıyor. Ve artık dünya küresel köy değil, tüm dünya aynı odada yaşıyoruz.  

Yapay zeka araçları, internet tarihi boyunca depolanan ve üretilen bilgilerin hepsiyle farklı yapay zeka platformlarının veri setlerini oluşturmakla kalmadı. Bizim adım attığımız ilk andan itibaren hem kişisel hem de profesyonel araştırmalarımıza bir asistan hem de bir kaynak oldu. Artık ne kaynak kitaplara ne de doğru kaynak veren internet sitelerine ihtiyaç var! Çünkü yapay zekanın bize verdiği bilgileri buralardan aldığını biliyoruz. O halde böylesi bir hafızaya sahip bir zekanın bize yanlış bilgi vermeyeceği varsayımında hareket ediyoruz. Sorduğumuz her soruya doğru cevap verdiğini zannettiğimiz yapay zekaya kendi verdiği bilgileri teyit ettirme ihtiyacı duymuyoruz. Bu arada teyit ettirmek istesek de yapay zekanın teyit ettiği bilgiye muhtaç kaldıysak artık manipülasyona hiç olmadığımız kadar açık hale gelmişiz demektir. 

Yapay zeka manipülasyonu

Yapay zekanın popülerleşmesiyle birlikte bilgiye ulaşmak çok daha kolay olduğuna şüphe yok. Ancak Sam Altman’ın ifadesiyle “halüsinasyon gören” yapay zeka platformları sadece bize yanlış bilgi vermiyor. Başka bir tehlike ile de karşı karşıyayız. Sorduğumuz her soruda, paylaştığımız her metinle duygu ve düşüncelerimizi bilen platformlar, bizleri de manipülasyonun bir aracı haline getirebilir. Nasıl mı?  

Eskiden toplumsal bir sorun veya siyasi bir tercih söz konusu olduğunda toplumu yönlendiren kişilerin söylemleri etkili oluyordu. Ancak zamanla medya yaygınlaştıkça bu kişilerin sayısı arttı ve herkes farklı düşüncelerini paylaşır hale geldi. Bu duruma demokrasi diyebiliriz pekala. Ancak gerek siyasi meselelerde gerekse influencer dünyasında şunu çok açık fark ettik: Kendi ajandası olan ve bir ürün sattırmak için sizi manipüle edebilen kişiler var. 

Haliyle bu dünyanın içine kapıldıysak yine başka seslerin argümanlarını duyabilir ve doğru kararları verebiliriz. Bu durumu yapay zeka platformlarına uygulayalım. Bir platformu inşa eden ve belirli yönlendirmeler yapan bir insan faktörü olduğunu biliyoruz. Bizlere kendi ajandasına ve bize satmak istediği ürünlere yönelik yönlendirmeler yapabilir. Biz de başka bir platform üzerinden bu yönlendirmelere bir karşı ses bulabiliriz. Ancak bir şeyi unutmamak gerekiyor: Duygu ve düşüncelerimizi zaten bilen yapay zeka platformları, bizleri nasıl manipüle edeceğini de çok daha iyi biliyor. 

Evet, tarihte bilgiye ulaşmanın en kolay olduğu zamana geldik. Ancak doğru bilgiye ulaşmanın da en zor olduğu zamanlardayız. Daha kötüsü ise düşünme biçimimizi değiştiren bu mecralar, şimdilik düşünme eşlikçisi konumundayken bizim için düşünen araçlar haline geldiğinde ve her geçen gün irademizi daha fazla teslim ettiğimiz bu araçlara mahkûm olduğumuzda ne yapacağız? 

Yapay zeka platformları hem siyasetçiler hem de markalar için istedikleri gibi duygu ve düşünceleri yönlendirebilecekleri ürünler, yani bizleri sunabilir. Bu durum karşısında “gözetlenen” konumundan “yönlendirilen” konumuna geçmiş oluyoruz. İşte bu büyük tehlikenin ne kadar farkındayız, emin değilim. 

Yapay zeka heyecan verici şekilde gelişiyor. Herkes bu yarışta iyi bir konum almak istiyor. Ancak devletler de bu yarışta yer edinmeye çalışırken toplumun hakkını kim koruyacak? 

Birey olarak kendi hakkımızı korumanın da pek mümkün olduğunu düşünmüyorum. Çünkü bu çok kolaylıklar sunan renkli simülasyon dünyasından uzak kalmak pek mümkün görünmüyor. Yine de bir simülasyon dünyasında yaşamak istemiyorsak ürün haline gelmeden yapay zeka platformlarını bir araç olarak kullanmaya gayret edelim. Ne kadar mümkün olabilir, göreceğiz.