Suriye'nin Sorunu Zorluklarında mı? Çözümlerinde mi?

İktidara gelmesinden dokuz aydan fazla bir süre sonra, Heyet Tahrir el-Şam (HTŞ) liderliğindeki yeni Suriye yönetimi, geçiş döneminde ülkenin karşı karşıya olduğu birçok kriz ve zorluğun nasıl ele alınacağına dair hala bir programdan (veya net bir vizyondan) yoksun. Bu zorluklar arasında artan mezhepsel gerilimler, silahların ve silah kültürünün yaygınlaşması, ülkenin sürekli parçalanması, ekonomik toparlanma, insanların yaşam koşullarının iyileştirilmesi ve son olarak, özellikle İsrail müdahaleleri yer alıyor.

Adil olmak gerekirse, Cumhurbaşkanı Ahmed Şara yönetiminin ülkenin sorunlarını teşhis etmekte bir sakınca görmediği, aksine bu sorunlara çözüm önerdiği unutulmamalı. Örneğin Şara yönetimi, mezhepsel gerilimlerin Suriye devleti için varoluşsal bir tehdit ve ülkenin birliği ve toplumsal dokusunun bütünlüğü için büyük bir sorun haline geldiğini kabul ediyor. Ancak, bu gerilimlerin ele alınmasının kotaları veya mezhepsel ilkelere dayalı temsili reddetmek anlamına geldiğine inanıyor. Bu doğru bir tutum, çünkü mezhepsel kotalar devleti ve toplumu parçalamanın en hızlı yoludur.

Irak ve Lübnan modelleri önümüzde duran bir örnek. Ancak, mezhepsel kotaları alternatif sunmadan reddetmek, bunun yanlış bir amaca hizmet eden bir tutum olduğu izlenimi doğuruyor. Yani, mezhepsel kotaları reddetme, geniş toplumsal grupları ve kesimleri dışlamak ve temsil haklarından mahrum bırakmak için kullanılmakta.

Suriye devleti, şehirlerin mahallelerinde ve kasabalarda bu düzeydeki mezhepsel, etnik, aşiretsel ve bölgesel çeşitliliğin yanı sıra kırsal-kentsel ayrımcılığın üstesinden, tüm bu ayrımları aşan ulusal temellere dayalı siyasi partilerin kurulmasına izin vermeden gelemez. Bu durum, insanları geleneksel aidiyetleriyle kendilerini ifade etmekten ve çıkarlarını elde etmekten uzaklaştırır. Böylece azınlık ve çoğunluk, mezhepsel veya dini aidiyetlere değil, siyasi programa bağlanır. Dahası, insanlar partilerde ve iradelerini ifade eden, siyasi hayata ve hayatlarını etkileyen kararları almaya aktif katılım yoluyla varoluşlarının önemini hissettiren seçilmiş bir parlamentoda temsil edilmedikçe, siyaset sokaktan (artık sosyal medyadan) kurumlara aktarılamaz; şiddetin yerini diyalog alamaz.  

Bu yöne doğru gittiğimize dair (henüz) hiçbir belirti yok. Yeni hükümet yetkilileri, Suriyelilerin herhangi bir siyasi örgüte katılımını bir tehdit olarak görüyor. Bu nedenle, onlara sadık olsalar bile, hiçbir siyasi güç veya hareketle ilişki kurmayı reddediyorlar. Ancak, bireysel kaldıkları sürece her türlü muhalefete tahammül etmeye hazırlar. Bu eğilim devam ederse, insanlar mezhep, kabile veya etnik temsiliyetin dışında bir alternatif bulamayacaklar. Nihayetinde, insanların potansiyellerini gerçekleştirmek, çıkarlarını ilerletmek ve kendilerini korumak için bir tür örgütlenmeye ihtiyaçları var. Bu da ülkeyi arzuladığımızın tam tersi yöne itmek anlamına geliyor.

Benzer şekilde, şeriat yönetiminin ülkeyi birleştirmek ve silah bulundurmayı devlet ile sınırlamak için elinden geleni yaptığı da dikkat çekici. Ancak bu, ulusal bir diyalog ve siyasi ve toplumsal güçlerin devletin biçimi ve siyasi sistemi için ortak bir vizyon geliştirmede katılımı olmadan mümkün değildir.  

Yetkililerin, görüşmeyi seçtikleri kişilere verdikleri ve "diyalog" olarak adlandırılan dersler bu amaca ulaşmaz. Diyalog, yuvarlak masa etrafında ve eşit kimseler arasında (eşitler arasında birinci tarafın varlığını kabul ederek) gerçekleşmeli. İnsanları yeni devletin bir parçası olduklarına ve bu devletin içindeki yerlerinin korunduğuna ikna etmenin tek yolu budur. Silahların teslim edilerek devlet eline bırakılması, şiddet ve kan dökülmesinin yanı sıra yeni bir çatışma döneminden uzaklaşmaya motive edecek tek şey güven ve selamettir.

Yeni yönetim, yaşam koşullarını ve kamu hizmetlerini iyileştirmek için de çaba sarf ediyor. Ancak bu, partilerle, kutlamalarla, halkla ilişkiler kampanyalarıyla veya kameralara konuşarak başarılamaz.

Son olarak, dış müdahaleleri, özellikle de İsrail müdahalelerini durdurmak, zayıf olduğumuz ve iç gücümüz açıkça ortada iken, onlarla mücadele etme kapasitemizin olmadığı bahanesiyle bir teslimiyet formülüyle başarılmamalıdır. Her halükarda, gelecekteki müzakerelerde konumumuzu güçlendirecek ve dış müdahalelerin yolunu tıkayacak bir iç barış tesis etmeden, İsrail ile hiçbir şekilde barış yapılmamalıdır. Güvenlik ve refahın ancak yönetimin meşruiyetiyle sağlanabileceği ve meşruiyetin içeriden geldiği açıktır; dışarıdan gelirse başka isim alır.