Nijerya Cumhurbaşkanı Bola Ahmed Tinubu’nun Türkiye’ye gerçekleştirdiği son resmi ziyaret, Afrika’nın en kalabalık ülkesi olan Nijerya ile dinamik bir bölgesel güç olan Türkiye arasında gelişen ortaklıkta önemli bir dönüm noktası olmuştur. Çeşitli alanlarda dokuz ayrı anlaşmanın imzalandığı bu ziyaretin kapsamı ve hedefleri, ticari ilişkilerden güvenlik, ekonomi, altyapı ve halklar arası etkileşimleri kapsayan kapsamlı ve stratejik bir ortaklığa doğru bilinçli bir geçişi yansıtmaktadır. 

Türkiye ile Nijerya arasındaki ilişkiler artık tek bir anlaşma veya izole bir etkileşimle tanımlanmamaktadır; bunun yerine her iki ülke de çok boyutlu ve geleceğe yönelik bir ittifak kurma niyetini ortaya koymaktadır. Bu ziyaret, görüşmelerin kapsamı ve derinliği, heyetlerin çeşitliliği ile ortak çıkarların ve zorlukların karşılıklı olarak kabul edilmesi göz önüne alındığında, Türkiye–Nijerya ilişkileri tarihindeki en önemli ziyaretlerden biri olarak öne çıkmaktadır. Dünya değişen jeopolitik dinamiklere tanıklık ederken, Ankara ile Abuja arasındaki bağların güçlenmesi yalnızca ikili ilerleme için bir fırsat değil, aynı zamanda 21. yüzyılda Güney–Güney iş birliği için de bir model teşkil etmektedir. 

Güvenlik işbirliğinde dönüşüm 

Bu yeni dönemin temel taşlarından biri, yakın zamanda imzalanan “Askeri İş Birliği Anlaşması” aracılığıyla tesis edilen güçlü güvenlik iş birliğidir. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Türkiye’nin Nijerya’nın güvenliğine verdiği desteği vurgulaması, askeri eğitim, istihbarat paylaşımı ve savunma sanayi işbirliği alanlarındaki ortaklığı derinleştirme taahhüdü, Nijerya'nın terörle mücadeledeki kapasitesini artırması için önemli avantajlar sunmaktadır. Dahası, anlaşma, Ankara’nın istikrarlı ve güvenli bir Nijerya’yı destekleme taahhüdünü ortaya koymakta ve Batı Afrika güvenliğinin daha geniş bölgesel ve küresel istikrar açısından ayrılmaz bir unsur olduğunu kabul etmektedir. Türkiye gibi deneyimli bir ülke ile gerçekleştirilen askeri işbirliği, Nijerya'nın savunma kabiliyetlerini uzun vadede güçlendirerek, bölgesel istikrarı artırmaya yönelik somut adımlar atılmasını sağlayacaktır.  

Nijerya Cumhurbaşkanı Bola Ahmed Tinubu ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan

Bu anlaşma, terörizmden kaynaklanan sürekli tehditlerin yanı sıra eşkıyalık ve topluluklar arası şiddet gibi daha geniş iç güvenlik sorunlarıyla karşı karşıya kalan Nijerya için özellikle önem taşımaktadır. Nijerya Devlet Başkanı Tinubu’nun dış politika, savunma, iç güvenlik ve istihbarat alanlarında üst düzey yetkililerden oluşan heyeti, gündemin önemini açık biçimde ortaya koymuştur. Güvenlik koordinasyonu, bu yenilenen ortaklığın temel direklerinden biri olarak öne çıkmakta; Nijerya, Türkiye’nin terörle mücadele ve savunma yetenekleri alanındaki kapsamlı ve zorlu deneyiminden yararlanmayı hedeflemektedir.  

Nijerya-Türkiye güvenlik işbirliğinin gelişimi 

  • 2021 öncesi: Sınırlı askeri katılım, temel eğitim değişimleri, ara sıra silah satışı.
  • 2021 Savunma Sanayi Çerçevesi: Türk askeri teçhizatının (insansız hava araçları, helikopterler, Açık Deniz Devriye Gemileri (OPV)) satın alınmasına ilişkin yasal çerçeve
  • Ocak 2026 Entegre Güvenlik Ortaklığı: İstihbarat paylaşımı, özel eğitim, teknoloji transferi, ortak terörle mücadele operasyonları 

2026 yılında Nijerya Federal Hükümeti adına Savunma Bakanı General Christopher Gwabin Musa tarafından imzalanan anlaşma, 2021 tarihli savunma anlaşmasına kıyasla önemli bir gelişmeyi temsil etmekte ve “satın alma ve tedarik” odaklı bir ilişkiden, güvenlik operasyonlarında daha derin bir entegrasyonu öngören bir iş birliği modeline geçişi yansıtmaktadır. Önceki anlaşmalardan farklı olarak bu anlaşma askeri eğitim, istihbarat paylaşımı ve savunma sanayi iş birliğini kapsayan üç temel bileşenden oluşmaktadır. Nijerya Hava Kuvvetleri Komutanı Sunday Kelvin Aneke’nin, bu iş birliğinin Nijerya genelindeki ortak askeri operasyonlar için kritik öneme sahip istihbarat, gözetleme, hassas hedefleme ve yakın hava desteği yeteneklerini güçlendirmeyi amaçladığını vurgulaması, söz konusu anlaşmanın kapsamını özetler niteliktedir. Bu gelişmeler, Nijerya’nın Boko Haram ve ISWAP gibi gruplardan kaynaklanan süregelen tehditlerin yanı sıra daha geniş iç güvenlik sorunlarıyla mücadele etmeye çalıştığı bir dönemde stratejik önem taşımaktadır. 

Yükselen ortaklık 

Ekonomik işbirliği hem kısa vadeli fırsatları hem de uzun vadeli stratejik uyumu yansıtan ikili ilişkilerin temel omurgasını oluşturmakta ve savunma ile güvenlik alanlarındaki iş birliğini destekleyen tamamlayıcı bir unsur olarak öne çıkmaktadır. Türkiye ile Nijerya arasındaki ticaret hacmi, 2025 yılının ilk on bir ayında 688,4 milyon ABD dolarına ulaşmış olmakla birlikte, her iki taraf orta vadede bu rakamı 5 milyar ABD dolarına yükseltmeyi hedeflemektedir. Halihazırda Nijerya’da faaliyet gösteren ve toplam yatırımları yaklaşık 400 milyon ABD doları olarak tahmin edilen 50’den fazla Türk şirketinin varlığı ile Türk müteahhitleri tarafından üstlenilen ve toplam değeri yaklaşık 3 milyar ABD dolarına ulaşan projeler, bu ekonomik iş birliğinin somut göstergeleri arasında yer almaktadır. 

Nijerya’nın Sahra Altı Afrika’da Türkiye’nin en büyük ticaret ortağı olması, özellikle petrol ve enerji sektörlerinde bu ortaklığın artan önemini ortaya koymaktadır. Türk şirketleri, Nijerya’nın inşaat, imalat ve enerji sektörlerinde büyük altyapı projeleri, yol yapımı, konut ve enerji üretimi gibi alanlarda kayda değer ilerlemeler sağlamaktadır. Aynı zamanda Nijerya, ekonomisini çeşitlendirmek, yabancı yatırım çekmek ve küresel değer zincirlerine daha derinlemesine entegre olmak için aktif çalışmalar yürütmektedir. Türkiye’nin Avrupa, Afrika ve Orta Doğu arasında bir geçiş noktası olarak sahip olduğu eşsiz konum, politika bağımsızlığı ve büyük ölçekli projelerdeki uzmanlığı, Nijerya’nın sanayileşme ve stratejik hedefleriyle örtüşmektedir. Enerji iş birliği özellikle umut vadeden bir alan olup, Nijerya’dan yapılan LNG ithalatı Türkiye’nin enerji güvenliğinde kritik bir rol oynarken, Nijerya’ya da petrol, doğal gaz ve yenilenebilir enerji alanlarında yeni ihracat pazarları ve yatırım fırsatları sunmaktadır. 

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan

Diplomatik cephede, Nijerya ile Türkiye, D-8 ve İslam İşbirliği Teşkilatı gibi çok taraflı platformlarda güçlü bir iş birliği sergilemektedir. Her iki ülke, küresel yönetim yapılarında reformu savunmada etkili sesler olarak öne çıkmaktadır ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “Dünya beşten büyüktür” şeklindeki dikkat çekici açıklaması, Nijerya’nın BM Güvenlik Konseyi’nde daha güçlü Afrika temsili talebini yansıtmaktadır. Bu uyum, daha adil ve çok kutuplu bir uluslararası sisteme olan ortak bağlılığı göstermektedir. Ankara’nın yaklaşımı, Nijerya’ya Batı merkezli modellerden farklı, esnek bir diplomatik alan sunmakta barışı koruma, arabuluculuk ile insani yardım çalışmalarında pragmatik iş birliği için yollar açmaktadır. Karşılıklı saygı, ortak öncelikler ve politika bağımsızlığına dayalı bir ortaklık kurarak, her iki ülke de Küresel Güney’in geleceğini şekillendirmede lider bir konuma yükselmektedir. 

Yeni nesil ortaklık 

Halklar arası ilişkiler ve eğitimsel değişimler, Türkiye ile Nijerya arasındaki uzun vadeli ortaklığı sürdüren hayati unsurlardır. Türkiye ile Nijerya arasında eğitim alanında imzalanan iş birliği anlaşması, Türkiye Maarif Vakfı tarafından yürütülen programlar, uluslararası kardeş okul uygulamaları, mesleki ve teknik eğitim alanında bilgi ve deneyim paylaşımı ile yükseköğretimde öğrenim gören öğrencilerin katılımı gibi çok boyutlu mekanizmalar aracılığıyla, ikili eğitim iş birliğinin derinleştirilmesi ve kapasite geliştirilmesi açısından büyük önem taşımaktadır.  

Türkiye Bursları programı aracılığıyla, şu anda 188’den fazla Nijeryalı öğrenci Türkiye’deki üniversitelerde eğitim görmekte ve 1.163 öğrenci yükseköğrenimlerini tamamlamıştır. 2024 yılı itibarıyla 3.75 Nijeryalı, Türk yükseköğretiminden faydalanmıştır. Bu eğitim değişimleri, kültürlerarası anlayışı geliştirmekte, profesyonel ağlar oluşturmaktadır ve bilim, teknoloji ile girişimcilik alanlarında sürdürülebilir iş birliğinin temelini atmaktadır. Türk Hava Yolları’nın Nijerya’nın büyük şehirleri ile İstanbul arasındaki düzenli uçuşları, seyahat ve iş bağlantılarını güçlendirerek turizmi, yatırımı ve kültürel farkındalığı artırmaktadır. Bunun yanı sıra, Yunus Emre Enstitüsü ve Türkiye Diyanet Vakfı gibi kurumlar, dil kursları, kültürel etkinlikler ve insani yardım çalışmaları aracılığıyla kültürel diplomaside önemli bir rol oynamaktadır. Bu girişimler, toplumsal bağları derinleştirmekte, kültürlerarası diyaloğu teşvik etmekte ve ikili ilişkileri ilerletmeye kararlı yeni nesil Nijeryalı ve Türk liderlerin yetiştirilmesine yardımcı olmaktadır. 

Tarihin izinden yeni ortaklıklara 

16. yüzyıldaki erken Osmanlı temaslarından modern diplomatik ve ekonomik ilişkilere uzanan bir temele sahip olan Türkiye- Nijerya ilişkileri, geniş kapsamlı iş birliği ve karşılıklı hedeflerin yeni bir çağına girmektedir. Nijerya Cumhurbaşkanı Tinubu’nun geniş bir bakanlar heyetiyle gerçekleştirdiği ziyaret ve dönüm noktası niteliğindeki anlaşmaların imzalanması, tarihi bağları her iki ülke için de güvenlik, ekonomik büyüme ve küresel etki sağlayabilecek güçlü ve stratejik bir ortaklığa dönüştürme konusundaki ortak kararlılığı ortaya koymaktadır. Her iki ülke de giderek karmaşıklaşan bir dünyada yol alırken, yenilik yapma, uyum sağlama ve iş birliği gösterme iradeleri, bu yeni ortaklığın kalıcı etkisini belirleyecektir. Sonuç olarak, Nijerya ile Türkiye arasındaki gelişen ilişki, Güney–Güney iş birliğinin potansiyeline ve geleneksel ittifakların ötesine geçen yeni küresel ortaklıkların ortaya çıkışına dair önemli bir kanıt niteliğindedir.