24.12.2025 - 16:53 | Son Güncellenme: 24.12.2025 - 17:02
İbrahim Anlaşmaları, 2020 yılında ABD’nin doğrudan himayesinde İsrail ile bazı Arap ülkeleri arasında imzalanan siyasi ve diplomatik mutabakatlar bütününü ifade ediyor. Bu anlaşmalar, taraflar arasında onlarca yıldır süren resmi kopukluğun ardından ilişkilerin normalleştirilmesini hedefledi.
İlk etapta Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn’i kapsayan süreç, daha sonra Sudan ve Fas’ın da dahil olmasıyla genişledi. Böylece bazı Arap ülkelerinin İsrail’le ilişkilerinde, çatışma merkezli yaklaşımdan ortaklık ve karşılıklı çıkarlar eksenine geçildiği yeni bir döneme girildi.
Neden İbrahim adı verildi?
İbrahim ismi, üç semavi dinin ortak sembolü üzerinden dini bir referansa yaslanılarak seçildi. Amaç, normalleşmeyi yalnızca siyasi bir anlaşma olarak değil, hoşgörü ve birlikte yaşama değerlerinin devamı gibi sunmaktı.
Gözden Kaçmasın
Öte yandan bu sembolik vurgu söylem düzeyinde kaldı; sahada yaşananlar, ne Filistin-İsrail çatışmasının özünü ne de İsrail’in Filistinlilere yönelik politikalarını değiştirdi.
Bu anlaşmalar önceki Arap-İsrail barış anlaşmalarından neden farklı?
İbrahim Anlaşmaları’nı ayıran temel nokta, taraf ülkelerin İsrail’le doğrudan bir savaş yaşamamış olması.
Mısır ve Ürdün örneklerinde olduğu gibi toprak karşılığı barış formülüne dayanmadı. Aksine, daha pragmatik bir anlayış benimsendi; ekonomik ve güvenlik çıkarları ön plana alındı. Filistin meselesinin çözümü ya da bu konuda somut bir ilerleme ise şart koşulmadı.
Anlaşmaların içeriğinde neler var?
Metinlerde, imza eden ülkelerle İsrail arasında tam diplomatik ilişkilerin kurulması, ekonomik, ticari ve bilimsel işbirliğinin artırılması, dinler arası diyalogun teşvik edilmesi ve güvenlik alanında, aşırıcılıkla mücadele başlığı altında koordinasyon öngörüldü. Ancak bu maddeler genel ve bağlayıcılığı sınırlı ifadelerden oluştu. İşgal, yerleşim politikaları ya da Kudüs’ün geleceğine dair açık ve net herhangi bir hüküm yer almadı.
ABD bu sürecin neresindeydi?
ABD, anlaşmaların siyasi mimarı rolünü üstlendi. Askeri ve ekonomik nüfuzunu kullanan Washington, her ülkeye somut teşvikler sundu. Fas’a Batı Sahra üzerindeki egemenliğinin tanınması, Sudan’a teröre destek veren ülkeler listesinden çıkarılma sözü verildi. Birleşik Arap Emirlikleri ise ileri düzey askeri ve teknolojik işbirliği vaatleri aldı. Bu tablo, anlaşmaların uzun vadeli bir barış projesinden ziyade, karşılıklı siyasi pazarlıklar olarak algılanmasına yol açtı.
Bazı Arap ülkeleri neden bu anlaşmalara katıldı?
İmza eden ülkelerin motivasyonları farklı başlıklarda toplandı. İran’ın bölgedeki artan etkisine karşı güvenliği güçlendirme isteği, Washington’la ilişkileri sağlamlaştırma hedefi ve İsrail’in özellikle siber güvenlik, enerji ve tarım alanlarındaki teknolojisinden faydalanma arzusu öne çıktı. Buna ek olarak, iç siyasi hesaplar ve ekonomik beklentiler de normalleşme kararını hızlandıran faktörler arasında yer aldı.
İsrail ne kazandı?
İsrail açısından tablo oldukça netti. Bölgesel yalnızlık büyük ölçüde aşıldı ve Filistinlilere yönelik herhangi bir siyasi taviz vermeden bazı Arap ülkeleriyle normal ilişkiler kuruldu. Ayrıca İsrail, bölgede güvenlik ortağı konumunu güçlendirdi; Körfez ve Kuzey Afrika’da ekonomik varlığını genişletti.
Filistin davası bu süreçten nasıl etkilendi?
Anlaşmalar, Filistin davasını bölgesel gündemin arka sıralarına itti. Filistin tarafının müzakere gücü zayıflarken, normalleşmenin işgalin sona erdirilmesine bağlanmasını öngören Arap barış girişimi fiilen ortadan kalktı. Filistinliler, bu adımların tarihi hakları pahasına atıldığını ve kendilerine yönelik hiçbir siyasi güvence sunmadığını dile getirdi.
Anlaşmalar İsrail’in sahadaki politikalarını durdurdu mu?
Hayır. Yerleşim faaliyetleri durmadı, ihlaller sona ermedi. Aksine, İsrail’de ardı ardına gelen hükümetler Batı Şeria’daki yerleşim yerleri genişletmeyi, Kudüs’teki uygulamaları sertleştirmeyi sürdürdü. Bu durum, anlaşmaların İsrail’e karşılıksız bir meşruiyet sağladığı yönündeki eleştirileri güçlendirdi.
Son Gazze savaşı anlaşmaları nasıl etkiledi?
Gazze’deki son savaş, İbrahim Anlaşmaları’nın toplum nezdindeki kırılganlığını gözler önüne serdi. Arap sokaklarında öfke yükselirken, bazı imza eden ülkeler İsrail’le açık işbirliğini azaltmak zorunda kaldı. Öte yandan resmi ilişkiler korunmaya devam etti. Bu da siyasi kararlarla halkın tepkisi arasında ciddi bir uçurum olduğunu ortaya koydu.
İbrahim Anlaşmaları’nın geleceği neye bağlı?
Anlaşmaların geleceği, elit düzeyde kalıp kalmayacağına ve Filistin-İsrail çatışmasının seyrine bağlı. Filistin topraklarında yaşanacak büyük çaplı bir gerilim ya da çatışma, normalleşmenin meşruiyetini yeniden tartışmaya açabilir. Böyle bir senaryoda, İbrahim Anlaşmaları’nın askıya alınması ya da hem siyasi hem de toplumsal düzeyde yeniden değerlendirilmesi ihtimali gündeme gelebilir.
Yazarlar
