Somali ve Etiyopya Arasındaki Gerilim Türkiye'nin Arabuluculuğunda Sona Erdi

Somali ve Etiyopya, dün Ankara'nın himayesi ve garantisi altında, Türkiye'nin arabuluculuğunda yürütülen müzakerelerin sonunda aralarındaki gerginlikleri sonlandıracak tarihi bir anlaşmaya vardı.  

Türkiye'nin diplomatik girişimi, Etiyopya'nın Somaliland ile ocak ayında 20 kilometrelik bir kıyı şeridini kiralamayı öngören ve Somali'nin kendisine doğrudan tehdit olarak gördüğü anlaşmayı imzalamasının ardından geldi.  

Ankara’nın diplomatik başarısı    

Afrika Boynuzu konularında araştırmacı olan Ömer Mahmud, Türkiye’nin Afrika Boynuzu’nda ortaya çıkan ve bölgeyi istikrarsızlaştırmakla tehdit eden bir “gerilim hattını” hafifleten anlaşmaya aracılık ettiğini söyledi.  

Fokus Plus’a konuşan Mahmud, Ankara’da imzalanan anlaşmanın her iki tarafın da somut kazanımlar elde etmesini sağlayacağını söyledi.  

Mahmud, anlaşmanın ayrıca Etiyopya pazarları ile Somali kıyıları arasındaki bölgesel ekonomik entegrasyonun geliştirilmesine odaklanacağını dile getirerek, “Bu da olumlu bir gelişmeyi temsil ediyor” dedi.  

Bununla birlikte, hala çözülmesi gereken teknik ayrıntılar olduğuna ve bazı engellerin ortaya çıkabileceğine vurgu yapan Mahmud, “Ancak ortak eyleme yönelik siyasi kararlılık, bu çabaların başarısı için temel unsur olmaya devam ediyor” diye ekledi.  

Türkiye’nin de bu arabuluculuktan faydalandığını ve etkili bir arabulucu olarak itibarını arttırdığını dile getiren Mahmud ayrıca şu ifadeleri kullandı:  

“Türkiye’nin Somali ile daha önce imzaladığı bazı ekonomik anlaşmaları kriz sırasında da sürdürebilmesi, bölgedeki rolünde siyasi ve ekonomik boyutlar arasında kurmaya çalıştığı dengeyi yansıtıyor.”  

Tarafların ortak çıkarları  

Etiyopyalı gazeteci Enver İbrahim ise, “Somali’nin Etiyopya’nın denize erişimini kabul etmesi, birçok ekonomik kazanımla birlikte bölgede yeni ittifakların kurulmasına yol açacaktır. Ayrıca Etiyopya’nın hamlelerine karşı çıkan birçok hareketin de sonunu getirecektir” şeklinde konuştu.  

İki ülkenin imzaladığı anlaşmaya ilişkin Fokus Plus’a değerlendirmede bulunan İbrahim açıklamasında ayrıca şu ifadeleri kullandı: 

“Ankara’da imzalanan son anlaşmanın Somali-Etiyopya arasındaki tüm ihtilaflara son vereceğine, anlaşmanın uygulanması halinde Somali’yi içte ve dışta karşılaştığı pek çok zorluktan kurtaracağına ve Mogadişu ile Addis Ababa arasındaki ilişkilerin yeniden kurulmasının önünü açacağına inanıyorum.”  

Etiyopyalı gazeteci Zahid Zeidan da aynı fikirde olduğunu söyleyerek, “Türkiye, iki ülkenin çıkarlarını koruyacak şekilde bakış açılarının birbirine yakınlaştırılmasında önemli bir rol oynadı” diye konuştu.  

Zeidan, halihazırda iki ülke halkının uzlaşı içinde olduğunu vurgulayarak, “Umuyorum ki, politikacılar arasında da ilişkiler yeniden kurulur, böylece Afrika Boynuzu bölgesi istikrara kavuşur” dedi.  

Etiyopya’nın ana talebi olan denize erişimin her halükarda yerine getirileceğini belirten Zeidan, Ankara görüşmelerinde bunun konuşulduğunu, Somali’nin bu konuyu çözme sözü verdiğini ve ayrıntıların önümüzdeki aylarda kararlaştırılacağını bildirdi.  

Zeidan, Somaliland’in de takdir edilen bir ülke olduğunu ve son cumhurbaşkanlığı seçimlerinin uluslararası toplumdan övgü aldığını söyledi.  

Buna ek olarak, Somaliland’in bu müzakeredeki pozisyonunun ne olduğunun henüz bilinmediğini dile getiren Zeidan, “Somali ile sorunu çözmeye çalışmanın Somaliland ile Etiyopya arasındaki ilişkilerin zarar göreceği anlamına gelmesi beklenmiyor” diye konuştu.  

Ankara görüşmelerinde ele alınan önemli bir diğer noktaya değinen Zeidan, Etiyopya’nın, iki ülke arasındaki gerilimlerin bir sonucu olarak Mogadişu tarafından dışlandıktan sonra Somali’deki barışı koruma güçlerine geri dönmesinin de ele alındığını belirtti.  

 Mısır’ın rolü üzerindeki etkileri  

Somali Araştırma Merkezi’nde araştırmacı olan Muhammed Abtadun ise, Etiyopya ve Somali arasında Ankara’da imzalanan anlaşmanın, taraflar arasındaki ortak çıkarların niteliğine ve anlaşmanın nasıl uygulandığına bağlı olarak Mısır’ın rolü üzerinde karışık etkileri olabileceğini söyledi.  

Söz konusu anlaşmanın Mısır’ın rolü üzerinde olumsuz bir etkisi olabileceğini dile getiren Abtadun açıklamasını şöyle sürdürdü:  

“Anlaşmanın tamamlanması, özellikle Somali topraklarından denize erişiminin güvence altına alınması yoluyla Etiyopya’nın Afrika Boynuzu’ndaki rolünü güçlendirmek anlamına geliyor. Bu da Afrika Boynuzu’ndaki varlığını güçlendirmek isteyen Mısır’ın rolünü azaltabilir.”  

Etiyopya’nın Mısır ile Nahda Barajı (Rönesans Barajı) gibi diğer tartışmalı konularda taviz vermeden bölgesel ilişkilerini güçlendirmek için bu anlaşmalardan yararlanabileceğine dikkat çeken Abtadun, “Bu da Mısır’ın bölgesel ittifaklar yoluyla Etiyopya’ya baskı yapma konumunu daha karmaşık hale getiriyor” dedi.  

Abtadun, anlaşmanın Mısır’la ilgili olumlu etkisinin ise “Afrika Boynuzu’nun istikrarıyla” ilgili olduğunu dile getirerek şunları ekledi:  

“Etiyopya ile Somali arasındaki iş birliğinin güçlendirilmesi bölgenin istikrarına katkı sağlıyor ki, bu da Kızıldeniz ve nakliye hatlarının istikrarına verilen önem göz önüne alındığında Mısır’ın çıkarınadır.”  

Türkiye’nin bu anlaşmada oynadığı arabulucu rolüne değinen araştırmacı, bu bağlamda özellikle son Mısır-Türkiye yakınlaşmasından sonra Kahire’nin diğer bölgesel konularda Ankara ile işbirliği yapması için bir fırsat doğabileceğini vurguladı.  

Abtadun son olarak, anlaşmanın etkisinin, ne ölçüde uygulanacağına ve bölgesel güç dengesinde meydana gelecek değişikliklere bağlı olacağını söyledi.  

Araştırmacıya göre ayrıca Mısır, bu anlaşmayı ortaklıklar kurmak veya kendi çıkarları için (Nil suyu ya da Afrika Boynuzu’nda nüfuz gibi) lobi yapmak amacıyla kullanırsa kazanımlar elde edebilir.  

Ankara Bildirisi, Etiyopya ile Somali arasındaki müzakerelerin en geç Şubat 2025 sonuna kadar başlamasını ve dört ay içinde bir sonuca varılarak bir anlaşma imzalanmasını öngörüyor.  

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Somali Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud ve Etiyopya Başbakanı Abi Ahmed dün Ankara’da düzenledikleri ortak basın toplantısında anlaşmayı duyurdu.