Şam-Moskova Hattında Yeni Denge Arayışı

Cumhurbaşkanı Ahmed Şara’nın Moskova’ya yaptığı ziyaret, Aralık 2024’te Beşar Esad rejiminin çöküşünden sonra Suriye–Rusya ilişkilerinin ilk ciddi testi niteliğinde.

Yaklaşık yirmi yıl süren Rusya’nın Esed’e koşulsuz desteğinin ardından iki ülke, şimdi nüfuz, egemenlik ve çıkar sınırlarını yeniden tanımlamaya çalışıyor.

Gazze’deki gelişmeler nedeniyle ertelenen Rusya–Arap zirvesinin ardından gerçekleşen bu ziyaret, sadece siyasi değil, aynı zamanda ekonomik ve güvenlik boyutlarıyla da dikkat çekiyor. Şam–Moskova hattında yeni bir dış politika dengesi kurulacağına işaret ediyor.

Şara Kremlin’de: Kopuş değil, denge arayışı

Kremlin’de konuşan Cumhurbaşkanı Şara, ülkesinin Rusya ile ilişkilerini “Suriye’nin egemenliğine ve ulusal kararın bağımsızlığına saygı temelinde” yeniden tanımlamak istediğini vurguladı.
Bu açıklama, uzun yıllar süren tam bağımlılık döneminden, çıkar temelli temkinli bir ortaklığa geçişin sembolü olarak görülüyor.

Şara’nın “bağımsız karar” vurgusu, Şam’ın Rusya’nın siyasi ve askeri kararlar üzerindeki ağır etkisinden kademeli olarak kurtulma isteğini açıkça ortaya koyuyor.

Putin’in mesajı: Esed’ın hamisinden “yeni Suriye’nin ortağına”

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Suriye liderine “ilişkilerin halkların çıkarına dayandığını, dar çıkar hesaplarına değil” diyerek güvence verdi.

Bu söylemle Putin, Rusya’nın Suriye politikasını yeniden tanımlamaya çalışıyor: Eski rejimin destekçisi değil, yeni Suriye’nin ortağı.

Ancak gözlemcilere göre, Moskova temkinli davranıyor. Henüz Beşar Esad’ın iadesi ya da borçların silinmesi gibi somut adımlar atılmış değil. Bu da Rusya’nın Şam üzerinde elinde baskı kartlarını tutmak istediğini gösteriyor.

Görüşmede masaya yatırılan konular 

Moskova’daki görüşmelerde öne çıkan başlıklar şunlar:

Rus üslerinin geleceği: Tartus ve Hmeymim’deki Rus askeri üslerinin geleceği masadaydı. Suriyeli araştırmacı Firas Fahham, fokusplusa yaptığı değerlendirmede “Rusya, Akdeniz ve Orta Doğu’da kalıcı bir varlık istiyor.” dedi.

Yeni askeri işbirliği: Taraflar, Suriye ordusunun yeniden inşası ve Rus askeri varlığının egemenliği zedelemeyecek bir çerçeveye oturtulması üzerinde durdu.

Fahham, “Suriye ordusunun silah sistemi ağırlıklı olarak Rus menşeli. Bu nedenle bakım, eğitim ve kullanım açısından Moskova ile koordinasyon kaçınılmaz” değerlendirmesinde bulundu.

Güney Suriye dosyası: Putin, İsrail saldırılarını sınırlamak ve bölgede sakinliği korumak amacıyla Rus askeri polisinin yeniden konuşlandırılmasını önerdi.

Fahham, "Suriye, Rusya'nın Güney Suriye dosyasında rol oynamasını ve BM ile Güvenlik Konseyi üzerinden İsrail'e 1974 çatışmazlık anlaşmasına saygı göstermesi için baskı yapılmasını istiyor." dedi.

Ekonomik boyut:Ziyaretin bir diğer amacı, çöküşle karşı karşıya olan Suriye ekonomisini kurtarmak. Şam yönetimi, Rus yatırım ve enerji projeleriyle yeniden toparlanmayı hedefliyor.

Fahham, “Rusya ile geçmişte petrol, fosfat ve enerji alanlarında yapılan anlaşmaların bugün yeniden canlandırılması Suriye’nin toparlanması için hayati önemde” diye konuştu.

Rusya sahneye geri dönüyor

Şara’nın ziyareti, Suriye’nin bölgesel dengelerini yeniden kurmaya çalıştığı kritik bir döneme denk geliyor.
Rusya ise Ukrayna savaşı ve diğer cephelerdeki yoğunluğun ardından Orta Doğu’daki etkisini yeniden artırma arayışında.

Fahham’a göre, “Rusya, Suriye üzerinden Körfez ülkeleri, Türkiye ve İsrail gibi bölgesel aktörlerle yeniden temas kurmak istiyor. Bu sayede Batıda da kendisine alan açmayı hedefliyor”.

Öte yandan Şam yönetimi, Moskova ile ilişkilerini hem İsrail karşısında denge unsuru olarak hem de SDG’nin Rusya’dan destek alma ihtimalini engellemek için stratejik bir koz olarak kullanmak istiyor. Fahham “Şam yönetimi, özellikle Kuzeydoğu’daki olası çatışmalar öncesinde SDG’nin Moskova ile yakınlaşmasını önlemek için ilişkilerini güçlendirmek istiyor” dedi.

Ziyaretin ardından: Güven testi başlıyor

Her iki taraf da olumlu mesajlar verse de, ilişkiler henüz yeniden tanımlama aşamasında.
Rusya askeri ve ekonomik çıkarlarını garanti altına almak isterken, Suriye tam egemenlik talebini koruyor.

Şara döneminin başarısı, Şam’ın Rusya’nın desteğine duyduğu ihtiyaçla, Moskova’nın gölgesinden kurtulma isteği arasında nasıl bir denge kuracağına bağlı olacak.