Muhsin Fahrizade Kimdir? Hayatı, Nükleer Çalışmaları ve Suikastı

İranlı fizikçi Muhsin Fahrizade, ülkenin nükleer ve savunma çalışmalarındaki en etkili isimlerden biri olarak tanındı. Savunma Bakanlığına bağlı Araştırma ve İnovasyon Kurumunu yöneten Fahrizade, 27 Kasım 2020’de Tahran yakınlarında düzenlenen suikastta hayatını kaybetti.

Muhsin Fahrizade kimdir?

Muhsin Fahrizade, İranlı fizikçi, akademisyen ve savunma alanında görev yapan üst düzey bir yöneticiydi. İran’ın nükleer programının kilit isimleri arasında gösterilen Fahrizade, askerî araştırmalar ve savunma teknolojileri alanındaki çalışmalarıyla biliniyordu.

Fahrizade, öldürüldüğü dönemde İran Savunma Bakanlığına bağlı Araştırma ve İnovasyon Kurumunun başkanlığını yürütüyor, aynı zamanda İmam Hüseyin Üniversitesinde fizik profesörü olarak görev yapıyordu.

Muhsin Fahrizade nerede ve ne zaman doğdu?

Muhsin Fahrizade, 1957 yılında İran’ın başkenti Tahran’a yakın Kum kentinde doğdu. İran İslam Devrimi’nin ardından kurulan Devrim Muhafızları Ordusunda görev aldı.

Akademik çalışmalarının yanı sıra savunma ve askerî araştırmalar alanında yükselen Fahrizade, ilerleyen yıllarda İran’ın stratejik bilimsel projelerinde etkili bir konuma geldi.

İran’ın nükleer programındaki görevi neydi?

Fahrizade, İran’ın nükleer çalışmalarının arkasındaki önemli yöneticilerden biri olarak kabul ediliyordu. Batılı istihbarat kuruluşları tarafından İran’ın askerî nükleer programının yöneticisi olmakla suçlandı.

Fizik profesörü olan Fahrizade’nin, nükleer silah geliştirilmesini amaçladığı ileri sürülen “Amad” adlı projeyi yönettiği iddia edildi. İran ise nükleer programının barışçıl amaçlar taşıdığını ve nükleer silah geliştirmeyi hedeflemediğini savundu.

Muhsin Fahrizade neden yaptırım listesine alındı?

Fahrizade, İran Savunma Bakanlığıyla ilişkisi ve İran Fizik Araştırma Merkezi Başkanlığı görevi nedeniyle 2007 yılında Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin yaptırım listesine alındı.

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı yetkililerinin Fahrizade ile görüşmek istediği, ancak İran yönetiminin bu taleplere izin vermediği bildirildi. Fahrizade’nin çalışmaları ve görevleri uzun süre kamuoyundan uzak tutuldu.

Fahrizade neden İsrail’in hedefindeydi?

İsrail yönetimi, İran’ın gizlice nükleer silah geliştirmeye çalıştığını savunurken Fahrizade’yi bu programın başındaki isim olarak gösterdi.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, 2018 yılında İran’ın nükleer faaliyetleriyle ilgili yaptığı bir sunumda Fahrizade’nin adını özellikle vurguladı. Fahrizade’ye aynı yıl içerisinde başarısız bir suikast girişiminde bulunulduğu da ileri sürüldü.

Muhsin Fahrizade nasıl öldürüldü?

Muhsin Fahrizade, 27 Kasım 2020’de Tahran eyaletinin Demavend ilçesine bağlı Abserd bölgesinde aracına düzenlenen saldırıda ağır yaralandı. Hastaneye kaldırılan Fahrizade, yapılan müdahalelere rağmen kurtarılamadı.

Saldırının nasıl gerçekleştirildiği konusunda farklı açıklamalar yapıldı. İlk açıklamalarda Fahrizade’nin aracına silahlı kişilerin ateş açtığı ve yakındaki bir aracın patlatıldığı belirtildi. Daha sonra saldırının uydu bağlantılı ve uzaktan kumandalı otomatik silahla gerçekleştirildiği ileri sürüldü.

Suikastın arkasında kim vardı?

İranlı yetkililer, saldırının ardından İsrail’i suçladı. İsrail yönetimi ise suikastın sorumluluğunu resmî olarak üstlenmedi.

Daha sonra yayımlanan bazı haberlerde saldırının, İsrail istihbarat servisi Mossad tarafından aylar süren bir hazırlık sonucunda gerçekleştirildiği iddia edildi. Bu haberlerde uzaktan kumandalı silahın parçalar hâlinde İran’a sokulduğu ve yol kenarındaki bir araca yerleştirildiği öne sürüldü.

Suikast neden engellenemedi?

İranlı yetkililerin açıklamalarına göre güvenlik birimleri, saldırıdan önce Fahrizade’ye yönelik bir suikast hazırlığına ilişkin istihbarat elde etmişti.

İran İstihbarat Bakanı, saldırının düzenleneceği bölgeyle ilgili önceden uyarıda bulunulduğunu ancak gerekli güvenlik önlemlerinin alınamadığını açıkladı. Suikastın hazırlanmasında İran Silahlı Kuvvetleri içerisinden bir kişinin rol oynadığını da ileri sürdü.

Muhsin Fahrizade kaç yaşında öldü?

1957 yılında doğan Muhsin Fahrizade, 27 Kasım 2020’de öldürüldüğünde yaklaşık 63 yaşındaydı.

Fahrizade için Meşhed, Kum ve Tahran’da cenaze törenleri düzenlendi. Naaşı, Tahran’daki İmamzade Salih Türbesi’nin avlusuna defnedildi.

Suikast İran’ın nükleer politikasını nasıl etkiledi?

Fahrizade’nin öldürülmesinin ardından İran Meclisi, ülkenin nükleer faaliyetlerinin hızlandırılmasını öngören bir yasa kabul etti.

Yasayla İran Atom Enerjisi Kurumuna uranyumu en az yüzde 20 saflıkta zenginleştirme ve zenginleştirilmiş uranyum stokunu artırma yükümlülüğü getirildi. Daha gelişmiş santrifüjlerin nükleer tesislerde kullanılması da kararlaştırıldı.

Muhsin Fahrizade neden önemliydi?

Muhsin Fahrizade, İran’ın nükleer teknolojisi, savunma sanayisi ve askerî araştırmalarında uzun yıllar görev yapan önemli bir bilim insanıydı.

İran yönetimi onu ülkenin bilimsel ve savunma kapasitesine katkı sağlayan bir isim olarak görürken Batılı ülkeler ve İsrail, nükleer silah geliştirmeyi amaçladığını iddia ettikleri çalışmaların yöneticisi olmakla suçladı. Fahrizade’nin öldürülmesi, İran ile İsrail arasındaki uzun süreli gerilimi artıran ve nükleer müzakereleri etkileyen gelişmelerden biri oldu.