Kasım Süleymani Kimdir? Hayatı, Askeri Kariyeri ve Öldürülmesi

İran Devrim Muhafızları Ordusuna bağlı Kudüs Gücü’nü uzun yıllar yöneten Kasım Süleymani, İran’ın Orta Doğu politikasındaki en etkili askerî isimlerden biri olarak tanındı. Irak, Suriye ve Lübnan’daki silahlı gruplarla kurduğu ilişkilerle öne çıkan Süleymani, 3 Ocak 2020’de Bağdat’ta ABD tarafından düzenlenen hava saldırısında öldürüldü.

Kasım Süleymani kimdir?

Kasım Süleymani, İranlı asker ve İran Devrim Muhafızları Ordusunun ülke dışındaki operasyonlarından sorumlu Kudüs Gücü’nün eski komutanıdır.

1998’den ölümüne kadar Kudüs Gücü’nü yöneten Süleymani, İran’ın özellikle Irak, Suriye ve Lübnan’daki askerî ve siyasi etkisinin genişlemesinde önemli rol oynadı. Görevi sırasında silahlı gruplarla ilişkiler kurdu, saha operasyonlarına katıldı ve İran’ın bölgesel müttefikleri arasındaki koordinasyonu sağladı.

Süleymani, İran yönetimi ve destekçileri tarafından ülkenin güvenliğini koruyan bir komutan olarak görülüyordu. ABD ve İran’ın bölgedeki rakipleri ise onu silahlı gruplara destek vermek ve bölgesel çatışmaları derinleştirmekle suçluyordu.

Kasım Süleymani nerede ve ne zaman doğdu?

Kasım Süleymani, 11 Mart 1957’de İran’ın güneydoğusundaki Kirman eyaletinin Rabor bölgesinde, çiftçilikle geçinen bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi.

Maddi imkânları sınırlı olan ailesine destek vermek amacıyla genç yaşta Kirman kentine giden Süleymani, burada inşaat işlerinde ve belediyenin su idaresinde çalıştı. İran Şahı Muhammed Rıza Pehlevi’ye karşı başlayan gösteriler sırasında devrimci hareketlere katıldı.

Devrim Muhafızlarına nasıl katıldı?

1979 İran Devrimi’nin ardından kurulan İran Devrim Muhafızları Ordusuna gönüllü olarak katılan Süleymani, kısa süreli askerî eğitimin ardından ülkenin farklı bölgelerinde görev yaptı.

1980’de İran ile Irak arasında savaşın başlaması, Süleymani’nin askerî kariyerindeki önemli dönüm noktalarından biri oldu. Cephede görev yapan Süleymani, savaş sırasında hızla rütbe aldı ve Devrim Muhafızları içerisindeki etkisini artırdı.

İran-Irak Savaşı’ndaki rolü neydi?

Kasım Süleymani, 1980-1988 yılları arasında devam eden İran-Irak Savaşı sırasında İran birliklerinin çeşitli operasyonlarına katıldı.

Savaş boyunca cephede görev yapması ve askerî birlikleri yönetmesi, Devrim Muhafızları içerisindeki yükselişini hızlandırdı. Savaşın ardından İran’ın Afganistan sınırına yakın bölgelerinde uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadele operasyonlarında görevlendirildi.

Bu dönemde kazandığı askerî ve istihbari deneyim, daha sonra Kudüs Gücü’nün başına getirilmesinde etkili oldu.

Kudüs Gücü nedir?

Kudüs Gücü, İran Devrim Muhafızları Ordusunun ülke dışındaki askerî ve istihbari operasyonlarını yürüten özel birimidir.

Birimin görevleri arasında İran’ın bölgesel müttefikleriyle ilişki kurulması, bazı silahlı gruplara eğitim ve lojistik destek sağlanması, istihbarat faaliyetleri ve ülke dışındaki operasyonların koordine edilmesi bulunur.

Kasım Süleymani, 1998 yılında Kudüs Gücü komutanlığına getirildi. Bu görevi sırasında doğrudan İran’ın en üst yönetimiyle çalışan Süleymani, uzun süre kamuoyundan uzak bir profil izledi. Irak ve Suriye’deki çatışmaların ardından ise sahada çekilen görüntüleriyle daha fazla tanınmaya başladı.

Kasım Süleymani’nin Irak’taki rolü neydi?

Kasım Süleymani, 2003’te Saddam Hüseyin yönetiminin devrilmesinden sonra Irak’taki en etkili yabancı aktörlerden biri hâline geldi.

Iraklı Şii siyasi gruplar ve silahlı yapılanmalarla yakın ilişkiler kuran Süleymani, İran’ın Irak siyasetindeki etkisinin artmasında rol oynadı. ABD yönetimi, Kudüs Gücü’nü Irak’taki silahlı gruplara eğitim, silah ve patlayıcı sağlamakla suçladı.

Süleymani, aynı zamanda Iraklı siyasetçiler ve milis liderleri arasında arabuluculuk yapan bir isim olarak da öne çıktı. Askerî faaliyetlerinin yanında siyasi görüşmelere katılması, onun bazı çevrelerce “sahadaki diplomat” olarak nitelendirilmesine neden oldu.

DEAŞ’a karşı mücadelede nasıl rol aldı?

Terör örgütü DEAŞ’ın 2014 yılında Irak’ın geniş bir bölümünü ele geçirmesinin ardından Süleymani, İran destekli Iraklı silahlı grupların örgütlenmesinde ve operasyonlarının koordine edilmesinde görev aldı.

Irak güvenlik güçleri ve Haşdi Şabi çatısı altındaki gruplarla çalışan Süleymani, DEAŞ’a karşı yürütülen bazı operasyonlarda cephe bölgelerinde görüntülendi.

Süleymani’nin destekçileri, onun DEAŞ’ın Irak’taki ilerleyişinin durdurulmasında önemli rol oynadığını savundu. Eleştirenler ise İran’ın bu mücadeleyi Irak’taki askerî ve siyasi etkisini artırmak için kullandığını ileri sürdü.

Kasım Süleymani’nin Suriye’deki rolü neydi?

Süleymani, 2011’de başlayan Suriye iç savaşı sırasında Beşşar Esed yönetimine verilen İran desteğinin başlıca koordinatörlerinden biri oldu.

Kudüs Gücü; İranlı askerî danışmanlar, Lübnan Hizbullahı ve farklı ülkelerden gelen İran destekli silahlı gruplarla birlikte Esed güçlerine destek verdi. Süleymani’nin savaş sırasında Suriye’de bulunduğu ve bazı operasyonların planlanmasında görev aldığı bildirildi.

Süleymani’nin 2015 yılında Moskova’da gerçekleştirdiği görüşmelerin, Rusya’nın Suriye’ye askerî müdahalesinin hazırlık sürecinde etkili olduğu da öne sürüldü. Rusya’nın müdahalesi, savaşın seyrini Esed yönetimi lehine değiştiren gelişmelerden biri oldu.

Kasım Süleymani neden ABD’nin hedefindeydi?

ABD yönetimi, Kasım Süleymani ve Kudüs Gücü’nü Lübnan Hizbullahı ile Irak’taki İran destekli silahlı gruplara yardım etmekle suçladı.

Süleymani, Kudüs Gücü’nün faaliyetleri, Suriye yönetimine verdiği destek ve bazı saldırı planlarıyla bağlantılı olduğu iddiaları nedeniyle ABD’nin yaptırım listelerine alındı. İran Devrim Muhafızları da 2019 yılında ABD tarafından yabancı terör örgütü olarak tanımlandı.

ABD makamları, Irak’taki İran destekli grupların saldırılarında yüzlerce Amerikan askerinin öldüğünü ve Süleymani’nin bu yapılanmaların koordinasyonunda önemli rol oynadığını savundu. İran ise söz konusu suçlamaları reddederek Süleymani’nin bölgedeki terör örgütleriyle mücadele ettiğini ileri sürdü.

Kasım Süleymani nasıl öldürüldü?

Kasım Süleymani, 3 Ocak 2020’de Irak’ın başkenti Bağdat’taki uluslararası havalimanından ayrıldıktan kısa süre sonra düzenlenen ABD hava saldırısında öldürüldü.

Süleymani’nin içinde bulunduğu araç konvoyu silahlı insansız hava aracıyla hedef alındı. Saldırıda Süleymani’nin yanı sıra Haşdi Şabi Başkan Yardımcısı Ebu Mehdi el-Mühendis ve beraberlerindeki bazı kişiler de hayatını kaybetti.

Saldırı talimatının dönemin ABD Başkanı Donald Trump tarafından verildiği açıklandı. Operasyon, İran ile ABD arasında doğrudan çatışma çıkabileceği endişesine yol açtı.

ABD, Süleymani’yi neden öldürdüğünü açıkladı?

ABD yönetimi, Süleymani’nin Irak ve bölgedeki Amerikan diplomatlarıyla askerlerine yönelik yeni saldırılar planladığını ileri sürdü.

Yapılan resmî açıklamada operasyonun Amerikan personelini korumak ve gelecekteki saldırıları caydırmak amacıyla gerçekleştirildiği belirtildi. Süleymani ayrıca Irak’taki koalisyon üslerine ve Bağdat’taki ABD Büyükelçiliğine yönelik saldırıları yönlendirmekle suçlandı. Bunlar ABD yönetiminin gerekçeleri olarak açıklandı; iddiaların dayandırıldığı istihbaratın tamamı kamuoyuyla paylaşılmadı.

Saldırının hukuka uygunluğu neden tartışıldı?

Kasım Süleymani’nin Irak topraklarında öldürülmesi, uluslararası hukuk açısından tartışmalara neden oldu.

Irak yönetimi, saldırının ülkenin egemenliğini ihlal ettiğini açıkladı. Birleşmiş Milletler bünyesinde hazırlanan incelemede ise ABD’nin devam eden veya yakın bir saldırıya ilişkin yeterli kanıt sunmadığı ve operasyonun hukuka aykırı bir hedefli öldürme niteliği taşıdığı değerlendirmesine yer verildi.

ABD yönetimi ise operasyonun meşru müdafaa kapsamında gerçekleştirildiğini savundu. Bu nedenle saldırının hukukiliği konusunda taraflar arasında ortak bir görüş oluşmadı.

Kasım Süleymani kaç yaşında öldü?

11 Mart 1957’de doğan Kasım Süleymani, 3 Ocak 2020’de öldürüldüğünde 62 yaşındaydı.

Cenazesi Irak ve İran’ın farklı kentlerinde düzenlenen törenlerin ardından doğduğu Kirman eyaletinde toprağa verildi. İran yönetimi Süleymani için ulusal yas ilan ederken, ölümünün intikamının alınacağını açıkladı.

Kasım Süleymani’den sonra Kudüs Gücü’nün başına kim geçti?

Kasım Süleymani’nin öldürülmesinin ardından İran yönetimi, yardımcısı İsmail Kaani’yi Kudüs Gücü komutanlığına atadı.

Kaani, Süleymani döneminde oluşturulan bölgesel bağlantıları ve İran destekli yapılanmalarla ilişkileri sürdürmekle görevlendirildi. Ancak Süleymani’nin farklı ülkelerdeki siyasi ve askerî aktörlerle kurduğu kişisel ilişkiler nedeniyle bıraktığı boşluğun kısa sürede doldurulamadığı değerlendirildi.

Kasım Süleymani’nin tarihsel etkisi

Kasım Süleymani, İran’ın Orta Doğu’daki askerî ve siyasi nüfuzunun genişlemesinde belirleyici rol oynayan isimlerden biri olarak tarihe geçti.

Destekçileri onu İran’ı ve bölgedeki müttefiklerini koruyan bir asker olarak görürken, karşıtları vekil silahlı gruplar üzerinden çatışmaları yaygınlaştıran bir komutan olarak değerlendirdi.

Süleymani’nin öldürülmesi, İran ile ABD arasındaki uzun süreli gerilimin en ciddi aşamalarından birini oluşturdu. Ölümü sonrasında da kurduğu askerî ve siyasi bağlantılar İran’ın bölgesel politikasını etkilemeyi sürdürdü.