İbrahim Reisi Kimdir? Hayatı ve Siyasi Kariyer

İranlı din adamı, hukukçu ve siyasetçi İbrahim Reisi, 2021’den 2024’e kadar İran Cumhurbaşkanı olarak görev yaptı. Uzun yıllar yargı kurumlarında üst düzey görevler üstlenen Reisi, 19 Mayıs 2024’te Doğu Azerbaycan eyaletinde meydana gelen helikopter kazasında hayatını kaybetti.

İbrahim Reisi kimdir?

İbrahim Reisi, İran’ın sekizinci cumhurbaşkanı, din adamı ve eski Yargı Erki Başkanıdır. Siyasi kariyerinin büyük bölümünü savcılık, başsavcılık ve yargı yöneticiliği gibi görevlerde geçirdi.

İran siyasetinin muhafazakâr kanadında yer alan Reisi; yolsuzlukla mücadele, ekonomik adalet ve Batılı ülkelere karşı daha sert bir dış politika söylemiyle tanındı. Cumhurbaşkanlığı döneminde komşu ülkelerle ilişkilerin geliştirilmesine ve İran’ın Asya merkezli kuruluşlarla iş birliğine ağırlık verdi.

İbrahim Reisi nerede ve ne zaman doğdu?

İbrahim Reisi, 14 Aralık 1960’ta İran’ın kuzeydoğusundaki Meşhed kentinde dünyaya geldi. Dinî eğitim alan Reisi, hukukçu ve din adamı kimliğiyle kamu görevlerine başladı.

İran Devrimi’nin ardından henüz genç yaşta yargı teşkilatında görev alan Reisi, ülkenin siyasi ve hukuki kurumlarında hızlı biçimde yükseldi.

İbrahim Reisi kaç yaşında öldü?

14 Aralık 1960 doğumlu olan İbrahim Reisi, 19 Mayıs 2024’te hayatını kaybettiğinde 63 yaşındaydı. Cenazesi, farklı kentlerde düzenlenen törenlerin ardından memleketi Meşhed’deki İmam Rıza Türbesi’ne defnedildi.

İbrahim Reisi’nin yargı kariyeri

Reisi, 1979 İran Devrimi’nin ardından kariyerine 1981 yılında Kereç Savcısı olarak başladı. Kısa süre içinde Tahran Başsavcı Vekilliğine yükseldi.

1989-1994 yıllarında Tahran Başsavcısı olarak görev yapan Reisi, 1994’te Devlet Denetleme Kurumu Başkanlığına getirildi ve bu görevi yaklaşık 10 yıl yürüttü.

2004 yılında Yargı Erki Başkanı Birinci Yardımcısı, 2014’te ise İran Genel Başsavcısı oldu. Reisi, 2016 yılında Meşhed’deki İmam Rıza Türbesi ve Külliyesi’ni yöneten vakfın başkanlığına getirildi.

1988’deki idamlarla ilgili tartışmalar

İbrahim Reisi, 1988 yılında cezaevlerindeki rejim muhalifleri hakkında verilen idam kararlarını değerlendiren dört kişilik komitede yer aldı.

Reisi’nin bu süreçteki görevi, muhalif gruplar ve insan hakları kuruluşları tarafından uzun yıllar eleştirildi. İdam edilenlerin kesin sayısı bilinmezken binlerce kişinin yaşamını yitirdiği öne sürüldü. Reisi, bu konudaki rolüne ilişkin kamuoyu önünde ayrıntılı bir açıklama yapmadı.

ABD yönetimi, siyasi tutukluların idam edilmesinde ve 2009’daki protestoların bastırılmasında rol oynadığı iddiasıyla Reisi’yi 2019 yılında yaptırım listesine aldı.

İbrahim Reisi ne zaman Yargı Erki Başkanı oldu?

Reisi, Mart 2019’da İran Yargı Erki Başkanlığına getirildi. Görev süresi boyunca yolsuzlukla mücadeleyi öne çıkaran açıklamalar yaptı ve bazı üst düzey yargı görevlileri hakkında soruşturmalar başlattı.

Bu görevi, 2021 yılında cumhurbaşkanı seçilmesine kadar sürdürdü.

İbrahim Reisi 2017 seçimlerini neden kaybetti?

Reisi, ilk kez 2017 yılında cumhurbaşkanlığı seçimlerine katıldı. Seçimde mevcut Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani’ye karşı yarıştı ancak yeterli oya ulaşamadı.

Ruhani daha ılımlı dış politika ve ekonomik açılım mesajlarıyla seçimi kazanırken Reisi, muhafazakâr seçmenin önde gelen adaylarından biri olarak siyasi etkisini korudu.

İbrahim Reisi nasıl cumhurbaşkanı oldu?

İbrahim Reisi, 18 Haziran 2021’de düzenlenen cumhurbaşkanlığı seçiminde oyların yaklaşık yüzde 62’sini alarak İran’ın sekizinci cumhurbaşkanı seçildi.

Seçime katılım oranı, 1979 İran Devrimi’nden sonraki cumhurbaşkanlığı seçimleri içerisinde ilk kez yüzde 50’nin altında kaldı. Reformcu ve ılımlı kanadın bazı güçlü isimlerinin adaylıklarının kabul edilmemesi de seçim sürecindeki başlıca tartışmalardan biri oldu.

Reisi, ekonomik istikrarın sağlanmasını, yolsuzlukla mücadele edilmesini, sağlık harcamalarının azaltılmasını ve gelir adaletsizliğinin giderilmesini vadetti.

Reisi döneminde ekonomi ve nükleer program

İbrahim Reisi, ağır uluslararası yaptırımlar ve yüksek enflasyonun etkili olduğu bir dönemde cumhurbaşkanlığı yaptı. Hükümeti, Batılı ülkelerin yaptırımlarını ekonomik sorunların temel nedenlerinden biri olarak gösterirken iç yönetim ve ekonomi politikaları da eleştirildi.

Reisi, İran’ın nükleer silah üretmeyi hedeflemediğini ve nükleer teknolojiyi barışçıl amaçlarla kullanmak istediğini savundu. Nükleer anlaşmanın yeniden uygulanması için yaptırımların kaldırılması ve İran’a yönelik suçlamaların sona erdirilmesi gerektiğini belirtti.

Reisi’nin dış politika anlayışı

Reisi döneminde İran, Batılı ülkelerle ilişkilerden ziyade komşular, Asya ülkeleri, Rusya ve Çin ile iş birliğine ağırlık verdi.

İran’ın Şanghay İşbirliği Örgütüne katılması ve BRICS üyeliğine kabul edilmesi, bu dönemin önemli dış politika gelişmeleri arasında yer aldı. Reisi yönetimi, bu kuruluşlarla ilişkileri Batı yaptırımlarının etkisini azaltacak araçlar olarak değerlendirdi.

Reisi dönemindeki en dikkat çekici diplomatik gelişmelerden biri de İran ile Suudi Arabistan arasındaki ilişkilerin yedi yıllık aranın ardından yeniden kurulması oldu. İki ülke, 2023 yılında Çin’in arabuluculuğunda diplomatik ilişkileri yeniden başlatma konusunda anlaşmaya vardı.

Mahsa Emini protestoları Reisi dönemini nasıl etkiledi?

Eylül 2022’de Mahsa Emini’nin başörtüsü kurallarına uymadığı gerekçesiyle gözaltına alınmasının ardından hayatını kaybetmesi, İran genelinde protestolara yol açtı.

Gösteriler kısa sürede zorunlu başörtüsü uygulamalarının yanı sıra yönetim karşıtı taleplerin dile getirildiği geniş çaplı eylemlere dönüştü. Reisi, halkın taleplerinin dinlenmesi gerektiğini söylerken kamu güvenliğini tehlikeye atan eylemlere izin verilmeyeceğini açıkladı.

Güvenlik güçlerinin müdahaleleri, ölümler ve gözaltılar Reisi yönetimine yönelik uluslararası eleştirilerin artmasına neden oldu.

İbrahim Reisi nasıl öldü?

İbrahim Reisi, 19 Mayıs 2024’te İran-Azerbaycan sınırında düzenlenen bir baraj açılışına katıldı. Törenin ardından Tebriz’e dönmek üzere havalanan helikopter, Doğu Azerbaycan eyaletindeki dağlık bölgede kaza yaptı.

Helikopterde Reisi’nin yanı sıra Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan, Doğu Azerbaycan Valisi Malik Rahmeti, Tebriz Cuma İmamı Muhammed Ali Al-i Haşim ve diğer görevliler bulunuyordu. Kazada helikopterdekilerin tamamı hayatını kaybetti.

Olumsuz hava koşulları ve yoğun sis nedeniyle arama çalışmaları yaklaşık 15 saat sürdü. Türkiye tarafından görevlendirilen Akıncı insansız hava aracı, enkaz olduğu değerlendirilen ısı kaynağını belirleyerek koordinatları İran makamlarıyla paylaştı.

Helikopter kazasında sabotaj bulgusu bulundu mu?

Kazanın ardından sabotaj veya suikast iddiaları gündeme geldi. Ancak yürütülen resmî incelemelerde helikopterin parçalarında mermi izi, elektronik harp bulgusu veya dış müdahaleye işaret eden somut bir kanıt tespit edilmediği açıklandı.

İbrahim Reisi neden önemli?

İbrahim Reisi, İran’ın yargı kurumlarında onlarca yıl görev yaptıktan sonra cumhurbaşkanlığına yükselen en etkili muhafazakâr siyasetçilerden biriydi.

Destekçileri Reisi’yi yolsuzlukla mücadele eden, düşük gelirli kesimleri savunan ve ülkenin bağımsız dış politikasını koruyan bir yönetici olarak değerlendirdi. Eleştirenler ise 1988’deki idam kararlarındaki rolü, protestolara yönelik müdahaleler ve toplumsal özgürlükler konusundaki sert politikaları nedeniyle Reisi yönetimine karşı çıktı.

Görev başındayken hayatını kaybetmesi, İran’da erken cumhurbaşkanlığı seçimine gidilmesine ve siyasi dengelerin yeniden şekillenmesine neden oldu.