Hürmüz Krizinde Aktif Diplomasi: Katar Gerilimi Dizginlemeye Çalışıyor

ABD, İran'ın ekonomik ağlarını ve ticaret ortaklarını hedef alarak "azami baskı" politikası çerçevesinde uyguladığı "ekonomik dışlama operasyonu" aracılığıyla Tahran üzerindeki baskıyı tırmandırırken; bölgesel diplomasi, özellikle hayati öneme sahip Hürmüz Boğazı'ndaki gerilimi dizginlemek amacıyla paralel bir hat üzerinde hız kazanıyor. Washington'ın İran ile iş yapan ülkeleri ikincil yaptırımlarla tehdit etmesi, küresel finansal sistemi eşi görülmemiş baskılarla karşı karşıya bırakıyor.

Doha arabuluculuk hattında: Olağandışı bir ziyaret

Bu bağlamda Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani, ikili ilişkilerin çok ötesine geçen ve bölgesel krizin özüne dokunan bir ziyaret için Tahran'a geliyor. Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Macid el-Ensari, ziyaretin Doha'nın diplomatik çözümlerin gerilimi azaltmada en uygun seçenek olduğu inancından beslendiğini vurguladı. Ensari, görüşmelerin Hürmüz Boğazı'ndaki serbest geçiş hakkını ve bu geçişin 28 Şubat öncesindeki durumuna kavuşturulması gerekliliğini ele alacağını belirtti.

Ziyaretin zamanlaması üç temel etkenle doğrudan bağlantılı. Birincisi, Washington ile Tahran arasında deniz geçişine ilişkin bir mutabakat muhtırası imzalanmış olmasına karşın askıya alınan anlaşmazlıklar nedeniyle bu mutabıkatın hayata geçirilememesi. İkincisi, Hürmüz Boğazı'nda gemilere yönelik saldırıların artması ve deniz trafiğinin belirgin biçimde düşmesiyle boğazın yeniden bölgesel ve uluslararası gerilimin odağına oturması. Üçüncüsü ise büyüyen uçurumun açık bir güvenlik tırmanmasına dönüşmeden önce kapatılmaya çalışılması.

Doha bu süreçte geleneksel arabulucu rolünün ötesine geçen bir konumdan hareket ediyor. İran ve ABD ile dengeli ilişkileri, Körfez İşbirliği Konseyi üyeleriyle iletişim kanalları kurabilme kapasitesi ve bölgesel arabuluculuk dosyalarındaki birikimi bu konumu güçlendiriyor. Katar Başbakanı'nın Körfez ülkelerindeki mevkidaşlarıyla yürüttüğü yoğun temaslar, Hürmüz Boğazı'nda deniz güvenliğine ilişkin tutumların koordinasyonunu ve olası mutabakatlara destek sağlayacak bölgesel bir çatının inşasını hedefliyor.

Tahran ise ziyareti ikili ilişkileri güçlendirmeye ve bölgesel güvenliği desteklemeye yönelik süregelen istişarelerin bir parçası olarak değerlendirdi; Katar'ın gerilim dosyalarındaki arabuluculuk çabalarının sürdürülmesinin önemine dikkat çekti.

Tahran'dan müzakere mesajı, sert uyarı

Siyasi düzlemde İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ülkesinin müzakere yaklaşımından vazgeçmeyeceğini ancak ekonomik baskılar karşısında geri adım atmayacağını açıkça ortaya koydu. Pezeşkiyan, Tahran'ın aldığı ekonomik önlemlerin yaptırımların etkisini sınırladığını vurgulayarak ekonomik zorluklara ilişkin açık ve şeffaf bir diyalog çağrısında bulundu.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Araçi ise daha sert bir üslup benimseyerek BM'yi ABD yaptırımlarını kınamaya davet etti. Araçi, söz konusu yaptırımların uluslararası hukuku ihlal ettiğini ve gıda, ilaç ile enerjiye erişimi kısıtlayarak sivilleri hedef aldığını savundu. Uluslararası sessizliğin bu uygulamaları "olağanlaştırabileceği" konusunda uyarıda bulunan Araçi, İran'ın tazminat talep etme ve bu politikalardan sorumlu olanları hesap vermeye çağırma hakkını saklı tuttuğunu belirtti.

ABD'nin askeri varlığı genişliyor

Diplomatik sürecin yanı sıra ABD, bölgedeki askeri varlığını pekiştirmeye hazırlanıyor. USS Theodore Roosevelt uçak gemisinin Orta Doğu'da yedi ayı aşkın süre konuşlanması bekleniyor. Gemi, İran ile yaşanan gerilimin başından bu yana Arap Denizi'nde sürdürülen deniz operasyonları ve deniz ablukası kapsamında görev yapan USS George Washington'ın yerini alacak. Bu askeri varlık, yürütülen diplomatik çabalara karşın gerilimin sürdüğünün somut bir göstergesi.

Boğazda tehlike dinmiyor

Sahada riskler varlığını korumaya devam ediyor. İngiliz Denizcilik Ticaret Operasyonları Ajansı, Hürmüz Boğazı'nda bir tankerin mühimmata maruz kaldığını ve çıkan yangının herhangi bir yaralanma olmaksızın kontrol altına alındığını bildirdi. Kapler şirketinin verilerine göre boğazdaki deniz trafiği son on günlük ortalamasının altında kalmayı sürdürüyor; hafif bir artış kaydedilmiş olsa da tablo endişe verici olmaktan çıkmıyor. Bu göstergeler, istikrarlı güvenlik güvencelerinin yokluğunda denizcilik ve enerji şirketleri arasındaki kaygının ne denli derin olduğunu yansıtıyor.

Sonuç olarak Katar'ın öncülük ettiği diplomatik adımlar, dünyanın en kritik su yollarından biri olan Hürmüz Boğazı'ndaki krizi kontrol altına alma çabasının somut bir yansıması. Tırmanan ABD baskısı ile İran'ın seçeneklerini koruma kararlılığı arasında sıkışan diplomatik alan, mevcut olmakla birlikte son derece hassas bir denge üzerinde duruyor. Olası her mutabakat, bölgesel ve uluslararası aktörlerin durumun daha da kötüye gitmesini önleme kapasitesine ve ince dengelere bağlı kalmaya devam ediyor.
Kaynakça : ultrasawt