Ekber Haşimi Rafsancani Kimdir? Hayatı ve Siyasi Kariyeri

İranlı din adamı ve siyasetçi Ekber Haşimi Rafsancani, 1989-1997 yılları arasında iki dönem İran Cumhurbaşkanı olarak görev yaptı. İran Devrimi’nin önde gelen isimlerinden biri olan Rafsancani; Meclis Başkanlığı, savaş komutanlığı ve Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi Başkanlığı gibi önemli görevlerde bulundu.

Ekber Haşimi Rafsancani kimdir?

Tam adı Ali Ekber Haşimi Behremani Rafsancani olan İranlı siyasetçi, ülkenin devrim sonrası siyasi sisteminin kurulmasında etkili isimlerden biriydi.

Devrim öncesinde Ayetullah Ruhullah Humeyni’nin liderliğindeki harekete katılan Rafsancani, 1979’dan sonra devlet yönetiminin en üst kademelerinde görev aldı. Siyasi kariyeri boyunca devrimci, muhafazakâr, pragmatik ve ilerleyen dönemde reformculara yakın bir siyasetçi olarak değerlendirildi.

Rafsancani nerede ve ne zaman doğdu?

Ekber Haşimi Rafsancani, 25 Ağustos 1934’te İran’ın Kirman eyaletine bağlı Behreman köyünde dünyaya geldi.

Şam fıstığı üreticiliği yapan varlıklı bir ailenin çocuğu olan Rafsancani, gençlik yıllarında dinî eğitim aldı. Daha sonra Humeyni’nin Şah yönetimine karşı yürüttüğü siyasi harekete katıldı.

Rafsancani siyasete nasıl girdi?

Rafsancani’nin siyasi faaliyetleri 1960’lı yıllarda başladı. Şah Muhammed Rıza Pehlevi yönetimine karşı düzenlenen faaliyetlerde yer alması nedeniyle birçok kez gözaltına alındı ve hapis cezasına çarptırıldı.

1979 İran Devrimi’nin ardından Humeyni’nin yakın çalışma arkadaşlarından biri hâline geldi. İslam Cumhuriyeti Partisinin kurucuları arasında yer alan Rafsancani, Devrim Konseyinde de görev yaptı. Devrimin ilk dönemlerinde kendisine yönelik düzenlenen silahlı saldırıdan yaralı kurtuldu.

Meclis Başkanlığı döneminde neler yaptı?

Rafsancani, 1980 yılında milletvekili seçildi ve İran Meclisinin başkanlığına getirildi. Bu görevi yaklaşık dokuz yıl boyunca sürdürdü.

Meclis Başkanlığı döneminde Humeyni’nin güvendiği isimlerden biri olarak savunma, güvenlik ve dış politika konularında etkili oldu. İran-Irak Savaşı sırasında başkomutan vekilliği de dâhil olmak üzere önemli askerî ve siyasi görevler üstlendi.

İran-Irak Savaşı’ndaki rolü neydi?

Rafsancani, 1980-1988 yılları arasında devam eden İran-Irak Savaşı sırasında İran yönetiminin en etkili isimleri arasında yer aldı.

Savaşın son dönemlerinde ateşkesin kabul edilmesini destekleyen Rafsancani, çatışmaların sona erdirilmesi konusunda Humeyni’nin ikna edilmesinde önemli rol oynadı. Savaş sonrasında ise İran’ın yeniden inşa edilmesini savunan ekonomik politikalarıyla öne çıktı.

Rafsancani nasıl cumhurbaşkanı oldu?

Ruhullah Humeyni’nin 1989’da hayatını kaybetmesinin ardından düzenlenen seçimleri kazanan Rafsancani, İran Cumhurbaşkanı oldu.

1989-1997 yılları arasında iki dönem görev yapan Rafsancani, savaşın neden olduğu ekonomik yıkımın giderilmesine öncelik verdi. İkinci dönem cumhurbaşkanlığı seçimini 1993 yılında yüzde 64 oyla kazandı.

Rafsancani’nin ekonomi politikası nasıldı?

Rafsancani’nin cumhurbaşkanlığı dönemi, İran’da yeniden yapılanma ve ekonomik kalkınma politikalarıyla anıldı.

Özel girişimin desteklenmesini, yabancı sermayeden yararlanılmasını ve Batılı ülkelerle ekonomik ilişkilerin geliştirilmesini savundu. Bu politikalar nedeniyle “yeniden yapılanmanın lideri” olarak nitelendirilirken teknokratların devlet yönetimindeki etkisi de arttı.

Rafsancani’nin siyasi görüşü neydi?

Rafsancani, İran siyasetinde pragmatik bir siyasetçi olarak tanındı. İslam Cumhuriyeti’nin temel kurumlarını desteklemekle birlikte dış politikada daha dengeli ilişkiler kurulmasını ve ekonomide özel sektörün güçlendirilmesini savundu.

İlk dönemlerinde muhafazakâr kanadın önemli isimlerinden biri olan Rafsancani, ilerleyen yıllarda reformcu ve ılımlı siyasetçilere yakınlaştı. Bu değişim, muhafazakâr çevrelerle arasında görüş ayrılıklarının ortaya çıkmasına neden oldu.

2005 seçimlerinde ne oldu?

Rafsancani, 2005 yılında yeniden cumhurbaşkanı olmak için adaylığını açıkladı. İlk turu önde tamamlamasına rağmen ikinci turda Mahmud Ahmedinejad’a yenildi.

Seçim sonucu, Rafsancani’nin temsil ettiği geleneksel ve pragmatik siyaset anlayışı ile Ahmedinejad’ın daha sert ve popülist çizgisi arasındaki rekabetin göstergesi olarak değerlendirildi.

2009 seçimleri Rafsancani’yi nasıl etkiledi?

2009’daki tartışmalı cumhurbaşkanlığı seçimleri, Rafsancani’nin siyasi kariyerinde önemli bir dönüm noktası oldu. Seçim sonrasında başlayan protestolar sırasında hükümeti eleştiren açıklamalar yaptı.

Bu süreçte muhafazakârlarla ilişkileri daha da gerilirken reformcu kesimlere yakınlaştı. Daha sonra Uzmanlar Meclisi Başkanlığından ayrılmak zorunda kaldı ve ailesinin bazı üyeleri de soruşturma ve davalarla karşı karşıya kaldı.

2013 yılında neden aday olamadı?

Rafsancani, 2013 cumhurbaşkanlığı seçimi için adaylık başvurusunda bulundu. Ancak adayları denetleyen Anayasayı Koruyucular Konseyi, yaşını gerekçe göstererek adaylığına izin vermedi.

Bunun üzerine Hasan Ruhani’yi destekleyen Rafsancani, ılımlı ve reformcu seçmenin Ruhani etrafında birleşmesinde etkili oldu. Ruhani’nin seçimi kazanması, Rafsancani’nin siyasi etkisini koruduğunu gösteren gelişmelerden biri olarak değerlendirildi.

Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyindeki görevi neydi?

Rafsancani, cumhurbaşkanlığının ardından Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi Başkanlığını yürüttü.

Konsey, İran Meclisi ile Anayasayı Koruyucular Konseyi arasındaki anlaşmazlıkların çözülmesi ve ülkenin genel politikaları konusunda dinî lidere danışmanlık yapılması gibi görevler üstleniyor. Rafsancani bu görevi ölümüne kadar sürdürdü.

Ekber Haşimi Rafsancani nasıl öldü?

Ekber Haşimi Rafsancani, 8 Ocak 2017’de kalp rahatsızlığı nedeniyle Tahran’da hastaneye kaldırıldı. Yapılan müdahalelere rağmen kalp krizi sonucu hayatını kaybetti.

Rafsancani’nin ölümünün ardından İran’da üç günlük yas ilan edildi. İran siyasetinin en etkili isimlerinden biri olan Rafsancani, öldüğünde 82 yaşındaydı.

Ekber Haşimi Rafsancani neden önemli?

Rafsancani; İran Devrimi’nin gerçekleştirilmesi, yeni devlet sisteminin kurulması, İran-Irak Savaşı’nın yönetilmesi ve savaş sonrasındaki ekonomik yapılanma sürecinde belirleyici roller üstlendi.

Siyasi hayatının son döneminde reformcu kesime yaklaşması, İran içerisindeki muhafazakâr-reformcu dengesini etkiledi. Ölümü, ılımlı ve reformcu çevrelerin önemli bir siyasi destekçisini kaybetmesi olarak değerlendirildi.