Ebu Bekir el-Bağdadi Kimdir? Hayatı ve DEAŞ Liderliği

Terör örgütü DEAŞ’ın eski lideri Ebu Bekir el-Bağdadi, Irak ve Suriye’de geniş bölgelerin örgütün kontrolüne girdiği dönemin başlıca isimlerinden biriydi. Haziran 2014’te kendisini sözde “halife” ilan eden Bağdadi, 26 Ekim 2019’da Suriye’nin İdlib kentinde düzenlenen ABD operasyonunda öldü.

Ebu Bekir el-Bağdadi kimdir?

Ebu Bekir el-Bağdadi, Iraklı terör örgütü yöneticisi ve DEAŞ’ın eski elebaşıdır. Irak El Kaidesi içerisinden yükselen Bağdadi, 2010 yılında örgütün liderliğini devraldı.

DEAŞ’ın Irak ve Suriye’de geniş alanları ele geçirmesinde, örgütün farklı ülkelerden militan toplamasında ve devlet benzeri bir yapı kurmaya çalışmasında belirleyici rol oynadı. Örgütün sivillere yönelik katliamları, kaçırma eylemleri ve ağır insan hakları ihlalleri dünya genelinde tepki çekti.

Ebu Bekir el-Bağdadi’nin gerçek adı neydi?

Bağdadi’nin gerçek adı İbrahim Avvad İbrahim Ali el-Bedri’ydi. “Ebu Bekir el-Bağdadi” adını örgütsel faaliyetleri sırasında kullanmaya başladı.

1971 yılında Irak’ın başkenti Bağdat’ın kuzeyindeki Samarra kentinde orta gelirli bir ailede dünyaya geldi. Öldürüldüğünde yaklaşık 48 yaşındaydı.

Ebu Bekir el-Bağdadi’nin eğitimi neydi?

Bağdadi, Bağdat’taki bir üniversitede İslami bilimler alanında doktora eğitimi aldı. Bir dönem aynı üniversitede öğretim görevlisi olarak çalıştı ve Bağdat’taki bir camide imamlık yaptı.

ABD’nin 2003 yılında Irak’ı işgal etmesinin ardından Bağdat’tan ayrılarak Enbar vilayetine gitti ve burada silahlı gruplarla bağlantı kurdu.

ABD tarafından ne zaman gözaltına alındı?

Bağdadi, 2004 yılında Felluce yakınlarında düzenlenen bir baskında gözaltına alındı. Bağdat’ın güneyinde bulunan ve ABD ordusu tarafından kullanılan Buka Kampı’nda tutuldu.

Kampta kaldığı dönemde eski Irak ordusu ve istihbarat teşkilatı mensupları dâhil olmak üzere birçok tutukluyla ilişki kurduğu belirtildi. Tutukluluk süresinin ayrıntıları ve serbest bırakılma tarihiyle ilgili farklı iddialar ortaya atıldı.

DEAŞ’ın başına nasıl geçti?

Irak El Kaidesi’nin önde gelen yöneticileri Ebu Ömer el-Bağdadi ve Ebu Hamza el-Muhacir’in 2010 yılında öldürülmesinin ardından örgütün başına Ebu Bekir el-Bağdadi geçti.

Bağdadi yönetimindeki yapı, Irak İslam Devleti adıyla faaliyetlerini sürdürdü. Suriye’de iç savaşın başlamasının ardından örgüt, faaliyet alanını bu ülkeye de genişletti.

Örgütün adı neden değiştirildi?

Bağdadi, Nisan 2013’te Irak İslam Devleti ile Suriye’de faaliyet gösteren Nusra Cephesi’nin birleştiğini ileri sürerek örgütün adını Irak ve Şam İslam Devleti olarak değiştirdi.

Nusra Cephesi liderliği bu açıklamayı kabul etmedi. El Kaide yönetimi de Bağdadi’den faaliyetlerini Irak’la sınırlandırmasını istedi. Bağdadi’nin bu talebi reddetmesi, DEAŞ ile El Kaide arasında ayrılığa yol açtı.

Bağdadi kendisini ne zaman sözde halife ilan etti?

DEAŞ, Haziran 2014’te Irak ve Suriye’de ele geçirdiği bölgelerde sözde bir “hilafet” kurduğunu açıkladı. Bağdadi de örgüt tarafından sözde “halife” ilan edildi.

Bağdadi, 4 Temmuz 2014’te Irak’ın Musul kentindeki Büyük Nuri Camisi’nde verdiği hutbeyle ilk kez kamuoyu önünde görüntülendi. Söz konusu ilan, İslam dünyasındaki dinî kurumlar ve âlimler tarafından kabul edilmedi.

DEAŞ hangi bölgeleri ele geçirdi?

Bağdadi yönetimindeki DEAŞ, 2014 yılında Irak’ın yaklaşık üçte birini kontrol altına aldı. Musul başta olmak üzere çok sayıda kent ve yerleşim örgütün eline geçti.

Örgüt daha sonra Suriye’de de geniş alanlar ele geçirdi ve Rakka’yı yönetim merkezi olarak kullandı. Irak ve Suriye’de yaşayan milyonlarca kişi örgütün baskısı altında kaldı.

Bağdadi döneminde hangi suçlar işlendi?

DEAŞ; toplu infazlar, kaçırma, işkence, köleleştirme, zorla yerinden etme ve tarihî yapıların yıkılması gibi çok sayıda suçla gündeme geldi.

Örgüt özellikle Yezidiler, Türkmenler, Hristiyanlar, Şiiler ve kendisine karşı çıkan Sünni toplulukları hedef aldı. Farklı ülkelerde düzenlenen veya örgüt tarafından üstlenilen terör saldırılarında da çok sayıda sivil hayatını kaybetti.

DEAŞ toprak hâkimiyetini nasıl kaybetti?

Irak güvenlik güçleri ile uluslararası koalisyonun yürüttüğü operasyonlar sonucunda DEAŞ’ın kontrolündeki bölgeler aşamalı olarak geri alındı.

 

Musul’un 2017’de, Suriye’deki son önemli yerleşim alanı Bağuz’un ise 2019’da örgütten temizlenmesiyle DEAŞ’ın geniş topraklar üzerindeki hâkimiyeti sona erdi. Bağdadi bu dönemde sürekli yer değiştirerek saklanmayı sürdürdü.

Ebu Bekir el-Bağdadi nasıl öldü?

Ebu Bekir el-Bağdadi, 26 Ekim 2019 gecesi Suriye’nin İdlib kentinin kuzeyindeki Barişa köyü yakınlarında gerçekleştirilen ABD özel kuvvetler operasyonunda öldü.

ABD Başkanı Donald Trump’ın açıklamasına göre Bağdadi, askerlerden kaçarken çıkmaz bir tünele girdi ve üzerindeki patlayıcı yeleğini patlattı. Patlamada Bağdadi’nin yanında bulunan üç çocuk da yaşamını yitirdi. Kimliğinin DNA incelemesiyle doğrulandığı açıklandı.

Operasyon nasıl gerçekleştirildi?

Operasyonda helikopterlerle bölgeye ulaşan ABD özel kuvvetleri, Bağdadi’nin bulunduğu yerleşkeyi kuşattı. Operasyonun birkaç saat sürdüğü ve yerleşkede örgüte ait belgeler ile elektronik materyallerin ele geçirildiği bildirildi.

ABD yönetimi operasyonda Amerikan askerlerinden hayatını kaybeden olmadığını, kullanılan askerî köpeklerden birinin yaralandığını açıkladı.

Bağdadi’nin cenazesine ne oldu?

ABD’li yetkililer, Bağdadi’nin cesedinden kalan parçaların DNA incelemesinin ardından denize bırakıldığını açıkladı.

Cesedin denize bırakıldığı yer ve işlemin ayrıntıları kamuoyuyla paylaşılmadı. ABD Genelkurmay Başkanlığı, işlemin savaş hukukuna uygun şekilde gerçekleştirildiğini savundu.

Bağdadi’den sonra DEAŞ’ın başına kim geçti?

Bağdadi’nin ölümünün ardından örgütün başına Emir Muhammed Said Abdurrahman el-Mevla’nın geçtiği açıklandı. El-Mevla, örgüt içerisinde Ebu İbrahim el-Haşimi el-Kureyşi adıyla tanındı.

Bağdadi’nin ölümü DEAŞ açısından önemli bir liderlik kaybı oluşturdu ancak örgütün Irak, Suriye ve farklı ülkelerdeki hücre yapılanmaları tamamen ortadan kalkmadı.

Ebu Bekir el-Bağdadi neden önemliydi?

Ebu Bekir el-Bağdadi, DEAŞ’ın yerel bir silahlı yapılanmadan uluslararası bir terör örgütüne dönüşmesinde belirleyici rol oynadı.

Örgütün Irak ve Suriye’de geniş bölgeleri ele geçirmesi, farklı ülkelerden binlerce militan toplaması ve sivillere yönelik sistematik şiddeti, Bağdadi’yi yakın tarihin en çok aranan terör örgütü yöneticilerinden biri hâline getirdi. Ölümü örgütün yönetim yapısını zayıflatsa da DEAŞ bağlantılı hücrelerin oluşturduğu güvenlik tehdidi sona ermedi.