Çok Kutuplu Dünyada Stratejik Özerklik Arayışı

ABD’nin “Yük Paylaşımı” doktrini 

Washington’ın "Önce Amerika" yaklaşımı doğrultusunda Avrupa’daki askerî varlığını üçte bir oranında azaltma kararı, Avrupa güvenlik mimarisini derin bir krizle yüz yüze bırakıyor. Soğuk Savaş’tan bu yana Batı güvenliğinin hamiliğini üstlenen ABD, artık savunma maliyetlerinin katlanılamaz bir boyuta ulaştığını ve bu yükün kendisini yıprattığını savunuyor. 

ABD’den gelen bu sinyaller, Batılı devletleri kendi egemenliklerini tahkim etmek adına "stratejik özerklik" arayışına yönlendiriyor. Jeopolitik çatışmaların sıklığı küresel güvenlik endişelerini derinleştirirken; Avrupa’nın dışa bağımlılığını asgariye indirme çabası, artık seçenekten ziyade rasyonel bir ulusal çıkar politikası olarak dış politikanın merkezine yerleşmiş durumda. 

Avrupa’nın stratejik özerklik isteğiyle başlayan siyasi ve askerî dönüşüm, çok kutuplu bir dünyada güç rekabetini tetikliyor. Amerikalı Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Uzmanı John Mearsheimer’ın belirttiği gibi, tek kutupluluk devri kapanmış, çok kutuplu rekabet dönemi geri gelmiştir. 

Büyük güç rekabetinin geri dönüşü 

Çin ve Rusya arasındaki yakınlaşma, çok kutuplu sistemin ağırlık merkezini belirgin bir şekilde Avrasya’ya kaydırıyor. Rusya’nın enerji arz güvenliği ile Çin’in devasa teknolojik üretim kapasitesini birleştiren bu stratejik ortaklık, Batı merkezli küresel mimariye karşı en ciddi meydan okumayı oluşturuyor. 

Mayıs 2026'da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Pekin’e gerçekleştirdiği resmî ziyarette Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile bir araya gelmesi, bu ittifakın en somut göstergelerinden biri oldu. Liderlerin küresel güç rekabetinde stratejik ortaklıklarını pekiştirdiği ve Batı nizamına karşı ortak bir duruş sergilediği bu kritik zirve, yeni bir rekabet dalgasının habercisi niteliğinde. 

Ancak Moskova-Pekin hattındaki bu iş birliği, ABD tarafından "sistemik ve jeopolitik bir tehdit" olarak tanımlanıyor. Washington, küresel sistemin topyekûn bir kırılma yaşamasını önlemek adına bu rekabeti "kontrollü bir çerçeveye" oturtmaya ve stratejik istikrarı yeniden tesis etmeye çalışsa da Pekin bu hamleleri farklı okuyor. Çin’e göre, on yıllardır süren "ekonomik angajman (karşılıklı bağımlılık)" dönemi artık fiilen kapandı. Günümüz dünyası, ekonomik iş birliğinin yerini jeopolitik güvenlik kaygılarının aldığı ve stratejik rekabetin belirleyici olduğu yeni bir faza evriliyor. 

Bu tablo, küresel istikrarın geleceğine dair kaçınılmaz bir soruyu beraberinde getiriyor: ABD, Çin ve Rusya aralarındaki derin rekabeti kontrolden çıkmadan yönetebilecekler mi? Büyük güçler, jeopolitik hırslarını sınırlamak ve çatışmayı yönetmek adına çıkarlarını dengelemeye istekli olacaklar mı, yoksa sistem tamamen yıkıcı bir güç mücadelesine mi terk edilecek? 

Uluslararası sistemin devamlılığı, artık ortak değerlerden ziyade büyük güçlerin gerçekçi güç dengesi masasında ne kadar uzlaşabileceğine bağlı olduğunu işaret ediyor. İstikrar; tarafların çatışmayı yönetmek adına önceliklerinden ne kadar taviz vermeye hazır olduklarına ve stratejik kısıtlamayı bir gereklilik olarak görüp görmeyeceklerine göre şekillenecek gibi gözüküyor.