Çad ve Senegal, Fransa ile Askeri İşbirliğini Sonlandırıyor

Çad Dışişleri Bakanı Abdurrahman Kulamallah, Fransız mevkidaşı Jean-Noël Barrot’un Encemine’yi ziyaretinden birkaç saat sonra yaptığı açıklamada, ülkesinin Fransa ile güvenlik ve savunma iş birliği anlaşmasını resmen sonlandırdığını bildirdi. 

Kulamallah, bakanlığının resmi Facebook sayfasında yayınlanan açıklamada, “Çad hükümeti, Fransa ile imzalanan savunma işbirliği anlaşmasını iptal etme kararını ulusal ve uluslararası kamuoyuna bildiriyor” ifadelerini kullandı.  

Çadlı bakan Batı medyasına verdiği demeçte ise, “Bu, Fransa ile bir kopuş değil” diyerek, Fransa ile diğer ortak ilgi alanlarında da “yapıcı” ilişkiler sürdürmeye devam edeceklerini belirtti.  

Kulamallah, bu kararın “tarihi” bir dönüm noktası teşkil eden “derinlemesine bir analiz” sonrasında alındığını söyledi.  

Çad’ın cumhuriyet ilanından 66 yıl sonra, ülkenin tam egemenliğini ortaya koyması ve stratejik ortaklarını ulusal önceliklere göre yeniden tanımlamasının zamanının geldiğini sözlerine ekledi.  

Encemine hükümeti, Fransa ile ilgili söz konusu kararı 28 Kasım’daki cumhuriyet ilanının yıldönümünde aldı.  

“Çad bir süredir, Fransa’nın Sahel bölgesindeki son dayanağı ve Afrika’daki askeri varlığı için kilit bir ortağı olarak görülüyordu” 

Diğer yandan, konuya ilişkin Fokus Plus’a açıklamada bulunan Çadlı yazar ve siyasi araştırmacı Said Abkar şu değerlendirmeyi yaptı;  

“Gözlemcilere göre bu gelişmenin sebebi, 2019 yılında imzalanan güvenlik anlaşmasında netlik olmaması ve Fransa’nın Çad ordusunun geliştirilmesi ve istihbarat bilgilerinin paylaşılması gibi bazı önemli faaliyetleri uygulamayı ertelemesidir.”  

Abkar, Çad Güvenlik ve Göç Bakanlığı’ndan bir kaynağa dayanarak, Fransa’nın Encemine Büyükelçiliği’nin, İkinci Dünya Savaşı sırasında Fransa’nın kurtuluşuna katkıda bulunan gazilere hakaret etmesinin, anlaşmanın feshini hızlandıran faktörlerden biri olduğunu söyledi.  

Çadlı siyasi araştırmacıya göre, büyükelçiliğin her bir Çadlı gazi için 150 dolar tazminat önermesi askeri çevrelerde büyük öfke yarattı. 

Çad Cumhurbaşkanı Debi’nin Fransa’ya Tepkisi ve Afrika’daki Askeri Değişim 

Çad Cumhurbaşkanı Muhammed Debi, Fransa’nın bu eylemine öfkelenerek, bunu ülkeye ve Çadlılara yönelik bir hakaret olarak değerlendirdi.  

Afrika’daki Fransız askeri varlığının önemli bir halkası olan Çad, Mali, Burkina Faso ve Nijer’deki güçlerinin zorla geri çekilmesinden sonra Paris’in Sahel bölgesindeki son dayanağı olarak görülüyordu.  

Fransa’nın 2021 yılına kadar silahlı örgütlerle mücadele bahanesiyle Sahel bölgesinde 5 binden fazla askeri bulunuyordu.   

Ancak Paris, 2021 yılında Mali, 2022 yılında Burkina Faso ve 2023 yılında Nijer’deki yetkililerin talebi üzerine askerlerini kademeli olarak geri çekmek zorunda kaldı.  

Batı Afrika’daki yeni hükümetler, on yıllardır nüfuzun merkezinde olan ABD ve Fransa ile eski ittifakların yerine, geçtiğimiz dört yıl içinde paramiliter grup Wagner ve ardından Afrika Lejyonu aracılığıyla Rusya ile ittifak kurdu.  

Senegal de aynı yolda 

Aynı bağlamda, Senegal Cumhurbaşkanı Bassirou Diomaye Faye, dün Fransa merkezli Le Monde gazetesine yaptığı açıklamada, Fransa ile ilişkilerin yeniden dengelenmesi gerektiğini söyledi.  

Fransız askerlerini Senegal’de tutmanın “egemenlik ve bağımsızlık kavramlarıyla” bağdaşmadığını belirten Faye, “Yakında Senegal’de Fransız askeri kalmayacak” dedi.    

Fransız askerlerinden ülkeden ayrılmalarını isteyip istemeyeceğini ise söylemedi.  

Ülkenin 1960’taki bağımsızlığından bu yana, Fransız ordusu Senegal’de varlığını sürdürüyor. Senegal’de şu anda yaklaşık 350 Fransız askeri bulunuyor.    

Faye, Le Monde gazetesine yaptığı açıklamada ayrıca şunları söyledi; 

“ABD, Çin ve Türkiye ile işbirliği yapıyoruz, ancak bu ülkelerin hiçbirinin topraklarımızda üssü yok. Yine de ilişkilerimiz çok iyi durumda. Fransa da bunu yapabilecek kapasitede mi? Fransızların kölelik günlerinden beri burada olması başka türlüsünün mümkün olmadığı anlamına gelmez.”  

Senegal Cumhurbaşkanı ayrıca Dakar ve Moskova’nın bir işbirliği geçmişi olduğunu söyleyerek, Rusya ile çalışma olasılığını da göz ardı etmedi.  

Faye’nin, Mart 2024’te seçilmesinden bu yana genel olarak Batı, özellikle de Fransa’ya bağımlılıktan kurtulmayı temel alan bir siyasi akımın mensubu olduğu biliniyor.  

Söz konusu siyasi hareket, Paris ile yapılan ekonomik ve güvenlik işbirliği anlaşmaları ve protokollerinin yeniden gözden geçirilmesi çağrısında bulunuyor.