AB’den İsrail’e İlk Ciddi Yaptırım Sinyali: Horizon Europe Fonlarına Erişim Askıya Alınabilir

AB’ye üye ülkelerin büyükelçileri, İsrail’in Gazze’deki savaş suçlarına yanıt olarak attığı ilk adım olabilecek bu hamle konusunda görüşmek üzere Salı günü Brüksel’de bir araya geldi. 

İsrail'in, Avrupa Birliği’nin Horizon Europe araştırma ve inovasyon programından çıkarılmasına yönelik önerinin genel özeti, taşıdığı önem ve kabul edilme olasılığı şu şekilde özetlenebilir:

Öneri nedir?

100 milyar dolar bütçeye sahip Horizon Europe programı, AB ülkeleri ve ortak ülkelere araştırma ve inovasyon fonu sağlıyor. 

Avrupa Komisyonu, bu hafta başında İsrail merkezli şirketlerin, yeni pazarlar yaratan veya pazarları altüst eden inovasyonları geliştirip ölçeklendirmek amacıyla startup’lar, küçük ve orta ölçekli işletmeler için sağladığı Horizon Europe araştırma fonuna erişimini engellemeyi önerdi. 

Komisyon yetkililerine göre, Horizon Europe’un 2021’de başlamasından bu yana, İsrail merkezli şirketler Avrupa İnovasyon Konseyi’nin (EIC) “Hızlandırma Programı” olarak bilinen bu program kapsamında yaklaşık 200 milyon euro hibe ve yatırım aldı. 

Komisyon bu öneriyi neden yaptı? 

Komisyon’un önerisi, İsrail’in AB-İsrail Ortaklık Anlaşması’ndaki insan hakları yükümlülüklerini ihlal ettiğini tespit eden bir AB raporuna yanıt niteliği taşıyor.

Komisyon, İsrail’in Gazze’deki eylemlerinin binlerce sivilin öldürülmesi ve özellikle de çocuklar arasında ciddi yetersiz beslenmeye yol açmasının, blokla ilişkilerini düzenleyen anlaşmanın insan hakları maddesinin ihlali anlamına geldiğinin altını çizdi. 

AB’nin yürütme organı olan Komisyon, İsrail’in bu anlaşmaya dayalı bir programa katılımını yasaklamayı öneriyor. 

Bu teklif neden ve nasıl kabul edilebilir? 

Gazze’deki insani kriz ile İsrailli girişimlere sağlanan fon arasında net bir bağlantı olmasa da, Komisyon’un önerisi siyasi bir mesaj gönderme girişimi niteliğinde. 

Bu, bloğun İsrail’in savaştaki eylemlerine yanıt olarak attığı ilk somut adım olacak. 

Almanya, Macaristan ve Çek Cumhuriyeti gibi bazı ülkeler, geleneksel olarak yakın bir müttefik olan İsrail’e karşı AB’nin herhangi bir eylemine karşı çıktı. 

İrlanda ve İspanya gibi diğer üye devletler ise İsrail’i sert bir şekilde eleştirerek, AB’den güçlü bir yanıt talep etti. 

AB’nin dış politika önlemleri için tüm üyelerin desteği gerekli. Ancak bu son öneri, 27 üye ülkeden en az 15’i, yani AB üyelerinin en az yüzde 65’ini içeren nitelikli çoğunluk gerektiriyor. 

İsrail öneriyi nasıl karşıladı? 

İsrail Dışişleri Bakanlığı tarafından X platformu üzerinden yapılan açıklamada, AB’nin önerisi “yanlış, üzücü ve haksız” olarak nitelendirildi. 

Söz konusu açıklamada, “üye devletlerin bu öneriyi kabul etmemesini sağlamak için” çalışacakları vurgulanarak, İsrail’in ulusal çıkarları söz konusu olduğunda baskılara boyun eğmeyecekleri ifade edildi. 

Öneri hakkında diğer tepkiler neler? 

Uluslararası Af Örgütü Avrupa Enstitüleri Ofisi Direktörü Eve Geddie konuya ilişkin açıklamasında, böyle bir önerinin İsrail’in uluslararası hukuku ciddi şekilde ihlal etmesinin boyutu ve AB’nin elindeki siyasi, diplomatik ve ekonomik araçların çeşitliliği göz önüne alındığında “son derece yetersiz” olduğunu söyledi. 

Sırada ne var? 

Diplomatlar, Salı günü büyükelçilerin yaptığı görüşmeye atıfta bulunarak, önerinin henüz kabul edilmesi için yeterli desteğe sahip olmadığını, ancak Almanya da dahil olmak üzere bazı ülkelerin henüz nihai bir tavır almadığını söyledi.  

Diplomatlar ayrıca, Almanya’nın nihai tavrının, önerinin yürürlüğe girip girmeyeceğini belirleyebileceğini de ekledi. 

AB’ye üye ülkelerin öneriyi görüşmeye devam etmesi bekleniyor ancak henüz bir tarih belirlenmedi.