ABD-İran Anlaşması Taslağı: Tahran’a 300 Milyar Dolarlık Fon

Amerikan Bloomberg ajansı, bugün çarşamba günü yayımladığı haberinde, İran ile ABD arasındaki mutabakat zaptı taslağının Tahran’a mali teşvikler sağlanmasını öngördüğünü bildirdi. Bu teşvikler arasında İran’ın derhal petrol satışına başlaması, 300 milyar dolar değerindeki kalkınma fonundan yararlanması ve dondurulmuş varlıklarına kademeli olarak erişmesi yer alıyor.

Bloomberg’e göre İran ise buna karşılık Hürmüz Boğazı’na uyguladığı ablukaya son verecek ve nükleer silah elde etme arayışında olmayacağına dair taahhüdünü yenileyecek. Ajans, bu bilgilerin bir kopyasına ulaştığını belirttiği mutabakat zaptı taslağında yer aldığını aktardı.

Bloomberg, konuya yakın bir kaynağa dayandırdığı haberinde, tarafların henüz mutabakat zaptı metninin resmi olarak yayımlanmasına izin vermediğini belirtti. Öte yandan ajans, ABD’nin metnin bir kopyasını Fransa’daki G7 Zirvesi kapsamında müttefik ülkelere dağıttığını bildirdi. Bir başka kaynağa göre ise teknik ayrıntılar üzerinde çalışmalar hala devam ediyor.

Mutabakat zaptı taslağına göre ABD Hazine Bakanlığı, imzanın hemen ardından İran ham petrolü, petrokimya ürünleri ve bunların türevlerinin ihracatı için muafiyetler yayımlayacak. ABD ayrıca deniz ablukasına son verecek. İki ülke, Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin 30 gün içinde savaş öncesi seviyesine dönmesini sağlamak için çalışacak.

Taslağa göre ABD ve ortakları, İran’ın yeniden imarı ve ekonomik gelişiminin önünü açmak amacıyla 300 milyar dolarlık bir fon üzerinden plan hazırlayacak. Bu çerçevede Reuters da bugün çarşamba günü konuya yakın bir kaynağa dayandırdığı haberinde, yeni fonun özel bir yatırım aracı olduğunu; yeniden imar ya da tazminat programı olmadığını aktardı. Kaynak, fonda herhangi bir kamu kaynağı ya da devlet hibesi bulunmayacağını, ABD, Körfez ülkeleri, Asya, Güney Amerika ve Afrika merkezli şirketlerin finansman taahhüdünde bulunmayı kabul ettiğini belirtti.

Kaynak, taahhüt edilen yatırımların enerji, lojistik, üretim ve ulaşım sektörlerini kapsadığını ifade etti. Reuters’a konuşan üst düzey bir İranlı kaynak ise Tahran’ın başlangıçta savaşta oluşan zararların tazmini için ABD’den 400 milyar dolar talep ettiğini, ancak Washington’ın bu tutarı ödemeyeceğini bildirdiğini söyledi. Bunun ardından Yeniden İmar ve Kalkınma Fonu adını taşıyacak fon fikrinin gündeme geldiği belirtildi.

İranlı kaynak, söz konusu mekanizmanın bölge ülkelerinin farklı yollarla katkı sunmasını içerdiğini söyledi. Bu yollar arasında kredi alınması, kredi hatlarının oluşturulması ya da savaşta zarar gören noktaların doğrudan yeniden imarının finanse edilmesi bulunuyor. Kaynağa göre Mobarakeh Çelik Kompleksi, petrol rafinerileri, havaalanları ve savaşta daha geniş ölçekte zarar gören altyapı bu kapsamda yer alıyor.

Öte yandan Bloomberg, mutabakat zaptı taslağının İran’ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması konusunda muğlak kaldığını belirtti. Ajans, taslakta yalnızca ABD’nin bu fonların serbest bırakılacağı ve tamamen erişilebilir hale geleceği yönünde taahhütte bulunduğunun ifade edildiğini, ancak bunun için herhangi bir takvim ortaya konmadığını aktardı.

Bloomberg’e konuşan bir ABD’li yetkili, anlaşmanın ayrıntılarına girmekten kaçındı. Ancak yetkili, İran’ın ancak yükümlülüklerini yerine getirmesi halinde anlaşmadan doğacak kazanımları elde edebileceğini söyledi. Bu yükümlülükler şöyle sıralandı:

• Nükleer silah elde etmemek.
• Zenginleştirilmiş materyalleri etkisiz hale getirmek.
• Hürmüz Boğazı’nda seyrüsefer özgürlüğüne izin vermek.

Diğer yandan Bloomberg, hala aşılması gereken başka zorlukların da bulunduğunu bildirdi. Ajansa göre mutabakat zaptı taslağı, savaşın Lübnan dahil tüm cephelerde sona ereceğini öngörüyor. Ancak bunun, Lübnan topraklarına yönelik saldırıların durdurulmasına karşı çıkan işgalci İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun onayını gerektireceği belirtiliyor.

Bloomberg ayrıca anlaşmanın şartları arasında ABD’nin İran’a yönelik yaptırımları kaldırma taahhüdünün de bulunduğunu aktardı. Ancak bunun, 60 günlük süreçte müzakere edilecek nihai anlaşmanın bir parçası olacağı ifade edildi. Ajansa göre ABD, nihai anlaşmaya varılmasının ardından 30 gün içinde askeri güçlerini “çevre bölgelerden” çekecek.

Bununla birlikte Bloomberg, ulaştığı taslak metnin İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stokuna doğrudan değinmediğini belirtti. Taslakta yalnızca bu stokun akıbetinin, diğer nükleer meselelerle birlikte “nihai anlaşma çerçevesinde uygun şekilde ele alınacağı” ifade ediliyor.

Kaynakça: Alaraby Al-jadeed