Palantir’den Savaşlara Tam Destek: Çatışmaların Yazılımını Kim Kuruyor?

ABD merkezli veri şirketi Palantir, artık yalnızca savunma sanayiine yazılım üreten bir firma değil; güvenlik ve askeri karar alma süreçlerine doğrudan etki eden başlıca aktörlerden biri olarak öne çıkıyor. Şirketin İsrail’le savaş döneminde kurduğu stratejik ortaklık ve yapay zeka temelli silahlanmayı açıkça savunan son politik çıkışları, çatışmaların artık yalnızca sahada değil, veri merkezlerinde ve algoritmalar içinde de yürütüldüğünü gösteriyor.

Palantir, Ocak 2024’te İsrail Savunma Bakanlığı ile “savaşla ilgili görevleri” desteklemeyi amaçlayan stratejik bir ortaklık kurdu. 

Palantir’in bu kadar tartışmalı hale gelmesinin nedeni, yalnızca gelişmiş veri analizi yapması değil. Şirketin asıl gücü, dağınık istihbarat verilerini tek bir operasyonel tabloya dönüştürmesi, kişiler, hareketler, konumlar ve olaylar arasında ilişki ağları kurması ve bütün bunları askeri karar alma süreçlerine entegre etmesi. Bu teknik kapasite sivil alanda “verimlilik” ya da “analitik üstünlük” diye pazarlanabilir ancak savaş bağlamında anlamı çok daha net:
Kimin tehdit olarak kodlanacağına, hangi noktanın öncelikli hedef sayılacağına ve hangi operasyonun ne hızda uygulanacağına yazılımın da doğrudan dahil olması.

Palantir, kendisini sadece araç sağlayan bir şirket gibi değil, “yazılımla kurulan sert güç” anlayışının taşıyıcısı gibi konumlandırıyor.

Bu yüzden mesele sadece teknoloji değil; teknoloji üzerinden kurulan siyasi bir hat. Guardian’ın aktardığına göre Palantir’in yayımladığı 22 maddelik manifesto, yapay zeka destekli otonom silahları savunuyor, yeniden askerlik yükümlülüğünü gündeme taşıyor ve daha sert bir güvenlik devleti fikrini öne çıkarıyor. Palantir, yapay zekayı yalnızca ticari bir inovasyon başlığı altında ele almıyor; onu jeopolitik güç mücadelesinin ve İsrail’in Gazze’ye yönelik saldırılarının merkezine yerleştiriyor. Yani şirket, savaş teknolojilerinin kaçınılmaz olduğunu söylemekle yetinmiyor, bu geleceğin nasıl savunulması gerektiğine dair ideolojik bir çerçeve de kuruyor. 

Hedef seçimi hızlanırken sorumluluk buharlaşıyor

Bugünün savaş ortamında asıl kırılma, hedefleme süreçlerinde yaşanıyor. Geleneksel savaş doktrininde hedef belirleme; istihbarat, saha bilgisi, komuta zinciri ve insan denetimiyle ilerleyen, görece yavaş ama çok katmanlı bir süreçti. Yapay zeka destekli sistemlerle birlikte bu yapı değişti. Artık algoritmalar büyük veri havuzlarını tarayarak ilişkiler kuruyor, örüntüler buluyor, öncelik sıralamaları yapıyor ve kimi zaman doğrudan hedef önerileri üretiyor. Askeri açıdan bu durum operasyonel tempo anlamına geliyor. Bu durum siyasi ve insani açıdan ise kararın daha hızlı, daha opak ve daha az sorgulanır hale gelmesi demek. 

Palantir’in İsrail’le ilişkisi tam da bu nedenle kritik. Bloomberg’in haberine göre şirketin İsrail Savunma Bakanlığı ile yaptığı ortaklık, Palantir’in “ileri teknolojisini” savaşla bağlantılı görevlerde kullanmayı hedefliyor. Kamuoyuna açıklanan ayrıntılar sınırlı olsa da şirketin ürün ailesi ve dış basında çizilen tablo bir araya getirildiğinde bunun sıradan bir lojistik destek anlaşması olmadığı anlaşılıyor. Burada söz konusu olan, savaş alanını izleyen değil, anlamlandıran; veriyi depolayan değil, sınıflandıran; bilgiyi aktaran değil, önceliklendiren bir yazılım rejimi. Bu da Palantir’i cephe gerisindeki pasif bir yüklenici olmaktan çıkarıp, işgalin aklına ortak olan bir aktöre dönüştürüyor. 

“Katil robotlar” çağında savaşın yeni normu

New York Times’ın son analizlerinde öne çıkan daha geniş resim de bu tartışmayı derinleştiriyor. Gazete, savaş alanında insansız kara araçlarının, silahlı dronların ve koordineli robotik saldırıların artık istisnai örnekler olmaktan çıktığını; yeni askeri normun habercisi haline geldiğini aktarıyor. Haberde, Ukrayna’nın yalnızca insansız sistemlerle yürüttüğü operasyonların ölçeğinin hızla büyüdüğü ve insansız kara araçları kullanımının birkaç ay içinde katlandığı belirtiliyor. Bu örnek doğrudan İsrail’e ilişkin olmasa da savaşın gittiği yönü açıkça gösteriyor. Karar alma süreçleri dijitalleştikçe, öldürme kapasitesi de yazılım ve otomasyon üzerinden büyütülüyor. 

İşte Palantir tam bu eşikte önem kazanıyor. Çünkü savaş alanında robotlar, dronlar ve otonom sistemler ne kadar görünür hale gelirse gelsin, bunları etkili kılan şey yalnızca mühimmat ya da platform değil; veriyi işleyen, tehdit üreten, öncelik belirleyen yazılımlar. Bu nedenle modern savaşın merkezinde artık yalnızca silah üreticileri değil, veri şirketleri de bulunuyor. Palantir’in İsrail’e verdiği destek, bu yeni dönemin açık göstergelerinden biri. Savaş teknolojileri artık donanım kadar yazılımla, hedef kadar veriyle, asker kadar algoritmayla tanımlanıyor. 

Bu tablo, teknoloji şirketlerinin yıllardır sığındığı “biz sadece araç sağlıyoruz” savunmasını da zayıflatıyor. Çünkü hedefleme sistemleri pasif araçlar değil; veriyi seçen, ilişki kuran, şüphe üreten, öncelik sıralayan ve sonuçta ölümcül kararların zeminini hazırlayan aktif yapılar. Böyle bir sistemin üreticisi, kendisini soykırımın dışına yerleştiremez. Hele ki aynı şirket, yapay zeka destekli silahlanmayı açıkça savunuyor ve bunu yeni bir dünya düzeninin gereği olarak sunuyorsa, ortada nötr teknoloji değil, militarize bir siyasal tercih vardır. 

Teknoloji tarafsız değil, savaş da yalnızca cephede değil

Palantir’in yükselişi, dijital çağda savaşın nasıl değiştiğinin özeti gibi okunabilir. Karşımızda sadece veri depolayan bir yazılım firması yok; şiddetin veriyle yönetildiği, hedeflerin algoritmalarla üretildiği ve savaşın giderek daha az görünür ama daha sistematik hale geldiği bir düzenin kilit aktörlerinden biri var. 

Palantir’in savaşa verdiği destek, sıradan bir şirket-devlet işbirliği olarak görülmemeli. Burada söz konusu olan şey, yapay zeka destekli savaşın hem teknik hem ideolojik zeminini kuran bir ortaklık. Şirket yalnızca sistem sağlamıyor; aynı zamanda bu sistemlerin meşruluğunu savunuyor, onları kaçınılmaz bir gelecek diye sunuyor ve savaşın dilini yeniden kuruyor. “Hedef”, “risk”, “öncelik”, “tehdit” gibi kavramlar insani bağlamlarından koparılarak veri kategorilerine indirgeniyor. Böylece ölümcül kararlar, siyasi ve ahlaki sorumluluk taşıyan tercihler olmaktan çıkarılıp teknik bir işlem akışı gibi gösteriliyor.