Suriyeli Araştırmacı Wael Olwan: "ABD'nin Suriye Politikası Değişti Ama İsrail Saldırıları Yatırımları Engelliyor"

Olwan, Esad rejimi sonrası dönemde Suriye'nin karşılaştığı en büyük zorluğun dış müdahalelerin ülkenin istikrarını ve yeniden inşa sürecini engellemesi olduğunu belirtti. 

ABD'nin Suriye politikasında köklü bir değişim yaşandığını, ancak İsrail'in güvensizlik algısının bölgesel istikrara zarar vermeye devam ettiğini vurguladı.

Esad rejimi sonrası dönemde ABD'nin Suriye politikasında nasıl bir değişim gözlemliyorsunuz?

---

Bugün Amerikan zihniyetindeki değişim sonucunda ABD'nin çıkarları köklü şekilde değişti. ABD'nin bölgedeki müttefikleri Suudi Arabistan ve Türkiye'nin bu süreçte çok büyük rolü var. 

Ayrıca, ABD'nin Suriye vizyonu kökten farklı, çok büyük ölçüde değişti. ABD'nin ve bölgedeki müttefiklerinin çıkarları artık Suriye'nin tek ve istikrarlı bir devlet olmasında yatıyor.

Bu yeni yaklaşım İsrail'in bölgesel stratejileriyle nasıl bir çelişki yaratıyor?

---

Bu durum İsrail'in vizyonuyla ciddi şekilde çelişiyor. Bugün ABD'nin İsrail'e baskı yaptığını görüyoruz, Suriye'nin istikrarına fırsat vermesi için. Tabii ki İsrail'in yeni yönetime güveni yok, bu yüzden hâlâ Süveyda krizini kullanmaya devam ediyor. Süveyda krizi zaman zaman kullanılabilecek bir engel olarak kalabilir.

İsrail'in Suriye'ye yönelik askeri müdahalelerinin ülkenin yeniden inşa sürecine etkisi nedir?

---

İsrail'in Şam'ın merkezini doğrudan bombardımanı, yatırım fırsatları, istikrarı ve ulusal sermayeyi geciktiriyor. 

Size ulusal sermayeden bahsedeyim - Suriye dışındaki Suriyeliler geri dönmek, işlerini taşımak, sermayelerini ve yatırımlarını Suriye'ye taşımak istiyorlar.

İsrail'in çok basitçe çıkıp Şam'ın merkezini, Emeviler Meydanı'nı, Genelkurmay binasını bombardımana tuttuğunu gördüklerinde geri dönmeye cesaret edemeyecekler. Sermaye korkaktır, istikrarsız görünen bir ülkeye gitmek kolay olmaz.

Suriye hükümeti bu durumla nasıl baş etmeye çalışıyor?

---

Suriye hükümeti askerî karşı koyma gücüne sahip değil. Açık ve gerçekçi olalım, İsrail'i herhangi bir müdahaleden caydıracak güç kartlarına sahip değil. Esad rejimi tüm güvenlik ve askerî altyapıyı yok etmiş durumda. Bu yüzden çözüm gerçekten de İsrail'le ateşkes anlaşmasına varmaktır.

ABD'nin yaptırım kaldırma süreci nasıl ilerliyor?

---

ABD Başkanı Donald Trump, Başkan Ahmed Şara ile görüştükten sonra yaptırımları kaldırma konusunda açıklama yaptı. ABD Başkanı bu işlemleri hızlandırıyor ve yaptırımların kaldırılmasını hızlandırmak için çeşitli Amerikan kurumlarındaki yetkililere baskı yapıyor.

Yaptırımların kaldırılması sahaya yansıması için yeterli mi?

---

Yaptırımlar kaldırıldıktan sonra bile sonuç elde edmek kolaylık olmayacak, eğer iç reform yapılmazsa. Suriye'deki bankacılık sektöründen yaptırım kaldırılması, eğer karşılığında doğru bankacılık yönetimi ve mali şeffaflık olmazsa, faydalanamaz. Ayrıca Suriye'deki altyapı sorunu temel bir engeldir. Çökmüş ve yıkık altyapının onarılması aylar hatta yıllar sürecek.

Esad rejimi düştükten yaklaşık bir yıl sonra Suriyeli mültecilerin geri dönüş oranları neden bu kadar düşük?

---

Bunun pek çok sebebi var. Başında Suriyeliye geri dönüş konusunda yeterince yüksek esneklik vermeyen yasal ve bürokratik kısıtlamalar geliyor. Bugün aile reisinin ya da tüm ailenin uzun bir zamandan sonra Suriye'deki yeni yaşam koşullarını test etmesi kolay değil. 

Çok sınırlı günlerle, sadece aileden tek bir kişiye üç kez dönüş hakkı tanıyan kanun gerçek bir dönüş testi için ona yeterli fırsatı vermiyor.

Ülke içindeki koşullar geri dönüş için uygun mu?

---

Dönüş testini yapanların büyük bir kısmı Suriye'nin içindeki gerçeklikten şok oldu. On dört yıllık savaştan çıkmış bir ülkeden bahsediyoruz. Suriye haritası henüz tamamen birleşmiş değil. Henüz tam bir siyasi istikrar ve tam bir güvenlik istikrarından bahsedemiyoruz.

Türkiye'deki Suriyeli mültecilerin büyük bir kısmı Esad rejimine karşı ayaklanan bölgelerden geliyor ve bu bölgeler sistematik, şiddetli ve çok geniş çaplı bombardımana maruz kalan yerler. Yeniden inşa ve altyapıyı onarmak konusunda açık bir ilerleme bulunmuyor.

Suriye'nin birliğini tehdit eden ayrılıkçı projeler konusunda nasıl bir değerlendirmeniz var?

---

Suriye yıllardır açık bir bölünme yaşıyor zaten. Süveyda tamamen  rejimin kontrolünün dışındaydı. Suriye'nin kuzeydoğusundaki bölgeler ve muhalefet bölgeleri de aynı şekilde. Yeni hükümet hızlı şekilde bu bölünmüşlük problemini çözemedi.

SDG (Suriye Demokratik Güçleri) ile entegrasyon süreci nasıl ilerliyor?

---

Amerika Birleşik Devletleri, Başkan Ahmed Şara ile SDG komutanı Mazlum Abdi arasında 10 Mart anlaşmasını imzalanmasında yardım etmişti. Bu Amerikan himayesindeydi. Çok büyük bölgesel ve uluslararası baskı var SDG'yi Suriye hükümeti ile entegre etmek için.

SDG içinde iç parçalanma var. SDG'deki savaşçılar dokuz bin ya da on bini geçmiyor, geri kalanlar Arap kabile ve aşiretlerden ve bunlar SDG'nin Suriye hükümeti ile entegre olmama yöneliminde tam olarak yer almıyorlar.

Tüm bu zorluklara rağmen Suriye'nin geleceği için umut var mı?

---

Amerikan baskısı, Suriye'nin istikrar ihtiyacı ve müttefiklerin rolüyle bu sorunlar aşılacak. Burada Ürdün'ün rolünden de bahsetmeliyiz. Ürdün'ün Süveyda'nın ayrılmasını reddetmede çok büyük rolü var. Tüm bu faktörler Suriye'de ayrılıkçı projeler olmaksızın nispi istikrara yol açacak.

Ancak İsrail'in güvensizlik sorunu ne yazık ki bazı şartların müzakere masasına getirilmesiyle çözülecek, mesela Güney Suriye'nin silahsız bir bölge haline getirilmesi gibi. Suriye hükümeti bunu kabul etmek zorunda - İsrail'in zararlı müdahalesini durdurmak için başka seçeneği yok.