PORTRE | Filistin Zeytinlerinin Çalınmasına Meşruiyet Kazandıran Haham Dov Lior Kim?

İsrailli haham Dov Lior, işgal altındaki Batı Şeria'da Filistinli çiftçilere ait zeytinlerin alınmasını dini gerekçelerle meşrulaştıran bir fetva yayımladı. Daha önce Filistinli sivillere yönelik saldırıları ve zorla yerinden edilmeyi savunan açıklamalarıyla gündeme gelen Lior'un fetvası, İsrail'deki bazı hahamların ve siyasetçilerin de tepkisini çekti.
portre-filistin-zeytinlerinin-calinmasina-mesruiyet-kazandiran-haham-dov-lior-kim.jpg

23.10.2026 - 18:26  |  Son Güncellenme:  23.10.2026 - 18:31

İsrailli haham Dov Lior, Cuma günü, Batı Şeria'daki işgal altındaki Filistin topraklarından zeytin toplanmasını ve bu ürüne el konulmasını meşru gösteren dinî bir fetva yayımladı. Lior, söz konusu toprakların İsrail'e ait olduğunu, Filistinlilerin bu toprakları İsraillilerden satın almadığını ve dolayısıyla bu toprakların Yahudi halkına ait olduğunu öne sürerek, Filistin zeytin ürününün çalınmasına zemin hazırladı. Lior'un Filistinliler, Araplar ve Müslümanlar aleyhine yayımladığı fetva ilk değil; daha önce de sivillerin öldürülmesini teşvik eden ve Filistinlilerin yerinden edilmesini meşrulaştıran fetvalar vermişti. UltraSawt, hahamın geçtiğimiz yıllar boyunca ortaya koyduğu fetva ve tutumları derledi.

İsrailli haham Dov Lior, Batı Şeria'daki dinî-milliyetçi akımın ve yerleşimci hareketinin önde gelen dinî otoritelerinden biri olarak biliniyor. 30 Ekim 1933'te Polonya'da doğan Lior, 2014 yılına kadar Halil yakınlarındaki Kiryat Arba yerleşim biriminin başhahamlığını yürüttü. Siyasi ve dinî açıdan, aşırı sağcı İsrail Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben Gvir'in liderliğini yaptığı "Yahudi Gücü" partisiyle bağlantılı.

İsrailli haham Dov Lior

Hâlen hahamların yetiştirildiği dinî bir kurum olan ve "Yahudi Gücü" partisinin dinî referans noktası sayılan "Topluluklar Hahamları Enstitüsü"nün başkanlığını yürütüyor.

İkinci Dünya Savaşı'nın ardından Almanya'ya giden Lior, dinî-siyonist "Mizrahi" hareketine bağlı kurumlarda dinî eğitim aldı ve 1948'de Filistin topraklarına geldi.

Düşünsel olarak "Haredal" akımına mensup olan Lior; bu akım, Yahudi şeriatına sıkı bağlılığı dinî-milliyetçi Siyonist yönelimle birleştiren Haredi-milliyetçi çizginin İbranice kısaltmasıdır.

Lior'un söylemi, Filistinlilerin ve Arapların yerinden edilmesi çağrısını, sivillerin öldürülmesinin meşrulaştırılmasını, Gazze Şeridi'nin yıkılması talebini ve Filistin ile Arap topraklarına İsrail hâkimiyetini destekleyen dinî-siyasi tutumları içeriyor.

Bu yılın Nisan ayında "Israel National News" sitesine verdiği bir röportajda, "Savaşta masum sivil diye bir şey yoktur" dedi. Bu açıklama, İsrail ordusunun Gazze ya da Lübnan'da kapsamlı bir savaşa girmesi hâlinde masum Arap sivillerin öldürülmesinin nasıl önlenebileceğine dair bir soruya karşılık geldi. Lior şu yanıtı verdi: "Savaşta masum sivil yoktur. Bu kavram solun icadıdır."

Dinî gerekçelendirmesinde, saldırıya uğrayan bir milletin, çatışmayla doğrudan ilgisi olmayan sivillerin ölümüne yol açsa dahi karşı saldırı başlatma hakkına sahip olduğunu ileri sürdü.

Ayrıca, masum sivillerin öldürülmekten korunması gerektiği fikrinin, kendisine göre savaşla ilgili dinî ve ahlaki kavramların çarpıtılması anlamına geldiğini savundu.

Aynı röportajda Lior'a, Tevrat'a göre Gazze ve Lübnan'ın işgalinin dinî bir yükümlülük olup olmadığı soruldu. Haham, olumlu yanıt vererek Gazze ve Lübnan'ı "İsrail toprakları" olarak nitelendirdiği bölgenin bir parçası saydığını belirtti. İsrail'in, gerekirse para ödeyerek dahi olsa, Arap nüfusunu kendi ülkelerine nakletmesi gerektiğini söyledi ve şunu ekledi: "Gazze'deki Araplar, çok sayıdaki Arap ülkesinden birine göç etmeye ve Arap milliyetçiliklerini orada ifade etmeye davetlidir."

İsrail'in Gazze Şeridi'ne yönelik savaşı sırasında Lior, sivil bölgelerin hedef alınmasını ve Filistinli sivillere cezalandırıcı tedbirler uygulanmasını meşru gösteren bir fetva yayımladı.

Roket atış noktalarının, sivillerin zarar görmesine yol açsa bile hedef alınmasını, Yahudi şeriatının -kendi yorumuna göre- savaş sırasında masumların gözetilmesini zorunlu kılmadığı gerekçesiyle savundu.

Yahudi haber ajansına verdiği bir demeçte, saldırıya uğrayan bir devletin, savunma bakanının takdirine göre, karşı tarafın halkına elektrik ve yardım kesintisi, bölgenin bombalanması gibi cezalandırıcı tedbirler uygulayabileceğini ileri sürdü.

Lior ayrıca, Kudüs'teki bir dinî okula yönelik saldırının ardından, Arap işçilerin çalıştırılmasını ve onlara İsrail topraklarında gayrimenkul kiralanmasını yasaklayan bir fetva da yayımladı: "İsrail topraklarında Araplara iş verilmesi ve ev kiralanması kesinlikle yasaktır."

Batı Şeria'daki Migron yerleşim biriminde düzenlenen bir yerleşimci toplantısında Lior, Araplar için "kurtlar", "vahşiler" ve "deve sürücüleri" gibi aşağılayıcı ifadeler kullanarak, Araplarla barışın, onların -kendi tabiriyle- barışa karşı doğaları nedeniyle mümkün olmadığını savundu.

14 Mayıs 2026'da Lior, Gazze'den çekilme yasasının iptal edilmesini ve Şerit'in kuzeyinde Yahudi yerleşim birimlerinin yeniden kurulmasını talep eden mektubu imzalayan önde gelen hahamlardan biriydi.

Mektup, Gazze'nin Yahudi halkının dinî mirasının bir parçası olduğunu ve imzacılara göre güvenlik ile dinî koşulların artık bölgede yeniden yerleşime derhal dönülmesine elverişli hale geldiğini vurguladı.

Lior'un faaliyetleri işgal altındaki Filistin topraklarıyla sınırlı kalmıyor. Bu yılın 1 Haziran'ında, Suriye topraklarında İsrail yerleşim birimleri kurmayı hedefleyen "Reşit Başan" yerleşimci hareketinin aktivistlerini kabul etti.

Bu girişimlerin zamanlamasına yönelik itirazlara, bu itirazların kabul edilebilir bir dayanağı olmadığını söyleyerek karşılık verdi ve aktivistleri faaliyetlerini sürdürmeye teşvik etti.

Ayrıca bölgedeki yerleşim faaliyetinin, "İsrail toprakları"na yerleşmeyle ilişkili dinî bir görevi yerine getirdiğini savundu ve aktivistlerin topraklarının geri verilmesini engellemeye çalıştığı sakinlerden "çölün vahşileri" diye söz etti.

Dov Lior, Ben Gvir ile yakın bir ilişki içinde olup onun en önemli dinî referans noktalarından biri sayılıyor. "Jerusalem Post" gazetesinin 2025'te yayımladığı bir röportajda Ben Gvir, siyasi kararlarını alırken bağımsızlığını koruduğunu ancak istişare için Lior'a başvurduğunu söyledi.

Bu ilişki, Lior'un etkisinin yalnızca fetva yayımlamakla sınırlı olmadığını, "Yahudi Gücü" partisi ve yerleşimci akımla bağlantılı siyasi çevrelere de uzandığını gösteriyor.

Yahudi hahamlar, zeytin hırsızlığına ilişkin fetvaya nasıl tepki verdi?

UltraSawt, Lior'un Filistin zeytininin çalınmasını meşru gösteren fetvasına yönelik tepkileri takip ederek üç muhalif tutum tespit etti. Bunlardan biri, dindarlar ile laikler arasında yakınlaşmayı güçlendirmeye çalışan "Tzohar" haham örgütünden geldi. Örgüt, "hırsızlığın, Yahudi olsun olmasın, her insana karşı haram olduğunu" vurguladı.

Örgüt açıklamasında şunları ekledi: "Zeytin almayı da kapsayan açık hırsızlık yasağının yanı sıra, bu eylem aynı zamanda Tanrı'nın adının kirletilmesi, ahlaki bir çöküş, siyasi bir risk, değerlere ve eğitime zarar anlamına geliyor; bunlar apaçık gerçeklerdir."

"Demokratlar" partisinden Knesset üyesi ve haham Gilad Kariv ise şöyle tepki gösterdi: "Tepe çetelerinin hahamı olan Dov Lior, Filistinli ailelerin zeytin ürününün çalınmasını meşru gösteren, hatta büyük ölçüde bunu teşvik eden dinî bir fetva yayımladı."

Kariv sözlerine şöyle devam etti: "Bu haham ve tüm ortakları bizi ahlaki bir pislik tufanına boğuyor; oysa bu nesilde ona karşı dinî ve ahlaki bir kararlılıkla duracak çok az sayıda erdemli insan var."

Kariv ayrıca şunları söyledi: "Devlet hazinesinden emekli maaşı alan Haham Dov Lior da Netanyahu'nun sözünü ettiği 'küçük bir avuç çapulcu' grubundan biri mi? Siyasi merkeze mensup olanlar ne zaman uyanıp, yumuşak ve pohpohlayıcı itiraz sözleriyle değil, bu sapkınlığa karşı duracak?"

Aynı hafta içinde, Lior'un fetvasından önce, Guş Etzion bölgesinden yedi haham dinî bir mektup imzalayarak, güvenlik gerekçesiyle Filistinlilerin topraklarına erişiminin engellenmesinin, onların zeytin ürünü üzerindeki mülkiyet haklarını ortadan kaldırmadığını vurguladı.

Hahamlar, toprak sahiplerinin ürünü toplayamamasının topraktan vazgeçtikleri anlamına gelmediğini ve bu topraklara el konulmasının Yahudi şeriatında haram sayılan bir hırsızlık teşkil ettiğini belirtti.

Kaynak: Ultrasawt