Türkiye'nin Arabuluculuğunda Somali ve Etiyopya Diplomatik İlişkileri Yeniden Kuruyor

Etiyopya ve Somali tarafından geçtiğimiz cumartesi günü yapılan ortak açıklamaya göre iki ülkedeki diplomatik temsilcilikler aracılığıyla ilişkileri “yeniden kurma ve geliştirme” kararı alındı. 

Afrika Boynuzu bölgesi, son dönemlerde sürekli bir hareketliliğe ve hızlı siyasi gelişmelere sahne oluyor. 

Somali Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud, iki ülke arasında bir yıl süren siyasi anlaşmazlığın ardından 11 Ocak tarihinde Etiyopya’yı ziyaret ederek, Başbakan Abiy Ahmed ile görüştü. 

Mahmud’un bu ziyaretinden yaklaşık bir ay önce, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın daveti üzerine yürütülen müzakerelerin sonunda, Somali Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud ve Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed Ankara Bildirisi’ne imza atmıştı. 

İki ülke arasındaki gerilimi sonlandıran “tarihi” bir anlaşma olarak görülen Ankara Bildirisi ile Somali’nin toprak bütünlüğü, birliği ve egemenliği Birleşmiş Milletler (BM) Şartı’na ve Afrika Birliği Kurucu Antlaşması’na uygun şekilde ve uluslararası hukukun ilkeleri çerçevesinde tanındı. 

Buna karşılık, Etiyopya’nın uluslararası hukuk çerçevesinde ticari anlamda denize çıkışı garanti altına alındı. 

Söz konusu anlaşma, Etiyopya ve Somali arasındaki anlaşmazlığı sona erdirme ve Türkiye’nin yardımıyla dört ay içinde nihai bir anlaşmaya varmak amacıyla Şubat ayı sonunda görüşmelere başlanmasını da öngörüyor. 

Ankara Bildirisi’nden önce, Etiyopya’nın uluslararası alanda tanınmayan Somaliland ile “liman kullanımı ve denize erişim” için yaptığı mutabakat, Somali tarafından “egemenliğinin ihlali” olarak görülmüş, taraflar arasındaki ilişkiler gerilmişti. 

Ankara Bildirisi’nin ardından atılan adımlar 

Somali Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud’un Etiyopya ziyareti, Ankara Bildirisi’nin ardından önümüzdeki dönemde daha fazla mutabakata varılması amacıyla ilişkileri güçlendirme çabasının açık bir göstergesi olarak görüldü. 

Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed’in de, aralarındaki anlaşmaya yönelik tam bir bağlılık, güven ve sorumluluk duygusunu göstermek üzere yakın bir dönemde Mogadişu’ya benzer bir ziyaret gerçekleştirmesi mümkün görünüyor. 

Etiyopya'nın “denize erişim” talebi devam ediyor, ancak Somali ile çatışmaya girmeden denize erişim sağlaması kendisine önemli bölgesel kazanımlar sağlayacak. 

Somali’nin reddettiği, Etiyopya ve Somaliland arasındaki mutabakat muhtırasına ne olacağı, iptal edilip edilmeyeceği ya da farklı bir yol izlenip izlenmeyeceği henüz belli değil. 

Etiyopyalı akademisyen Enver İbrahim konuya ilişkin Fokus Plus’a yaptığı açıklamada, “Etiyopya’nın Somali, Somaliland ve Cibuti gibi tüm fırsatlardan yararlanabileceğini düşünüyorum. Çünkü özellikle Somali’nin karşı karşıya olduğu istikrarsızlık ışığında bölgedeki siyasi dinamikler değişebilir” dedi. 

İbrahim, “Etiyopya’nın bu konuyla dikkatli bir şekilde ilgilenmesi ve istikrar sağlandıktan sonra Cibuti, Somali ve hatta Sudan ile ilişkiler gibi fırsatların hiçbirini kaçırmaması gerekiyor” diye ekledi. 

Mısır Afrika Boynuzu’ndaki etkinliğini artırıyor   

Diğer yandan Mısır, bu gelişmelerle bağlantılı olarak bölgedeki diplomatik faaliyetlerini hızlandırdı. 

Mısır Dışişleri Bakanı Bedir Abdulati, geçtiğimiz cumartesi günü Eritre Dışişleri Bakanı Osman Salih Muhammed ve Somali Dışişleri Bakanı Ahmed Muallim Faki ile bir araya gelerek, önemli bir toplantıya ev sahipliği yaptı. 

Bölgesel iş birliğini güçlendirmek ve Afrika Boynuzu’nda güvenlik ve istikrarı desteklemek amacıyla kurulan bakanlar komitesinin Kahire’de yapılan ilk toplantısında Kızıldeniz’deki gerilim ve Sudan’da devam eden kriz ele alındı. 

Toplantıda ayrıca, bölgesel hamlelerin Kızıldeniz’in güvenliği ve Mısır’ın stratejik çıkarları üzerindeki etkileri de dahil olmak üzere birçok önemli konu tartışıldı. 

Bu diplomatik adım, Kahire’nin özellikle Etiyopya’nın Nil Nehri üzerinde inşa ettiği Nahda Barajı (Rönesans) ile bağlantılı su sorunları ve bölgede artan Türkiye ve İran etkisi ışığında, Afrikalı komşularıyla işbirliğini geliştirmeyi amaçlayan daha geniş bir stratejinin parçası olarak görülebilir. 

Mısır bu hamleleriyle ayrıca, uluslararası ticaret için hayati bir güzergah olan Kızıldeniz’in güvenliğini korumanın önemini ve Kahire’nin ulusal güvenliğini sağlamadaki kilit rolünü vurgulamaya çalışıyor. 

Bu bağlamda, Etiyopya-Somali arasındaki gelişmeleri yakından takip eden Mısır, Etiyopya ile arasındaki Nahda Barajı sorununu çözmek için Türkiye’den arabuluculuk talep edebilir.