Somali'deki Güvenlik Krizi: Türkiye'nin Rolü

İç güvenlik sorunları ve eş-Şebab tehdidi

Somali'nin başkenti Mogadişu'dan uzak bölgelerde, özellikle Eş-Şebab militanlarının etkinliği arttı. Eş-Şebab, 2007 yılından bu yana Somali hükümetine ve Afrika Birliği Barış Gücü'ne (AMISOM) karşı silahlı direniş gösteriyor. Son dönemde, Eş-Şebab'ın güney ve orta Somali'deki toprakları ele geçirme çabaları, Somali hükümetinin güvenlik zaafiyetlerini gözler önüne seriyor.

Eş-Şebab, sadece askeri alanda değil, aynı zamanda sosyal, ekonomik ve siyasi yaşamda da büyük etkiye sahip. Grup, kontrol ettiği bölgelerde zorla vergi toplama, şeriat yasalarının uygulanması ve sivil halk üzerinde baskı kurma gibi yöntemlerle halkı denetim altına alıyor. 2025 yılının ilk çeyreğinde, Wargaadhi kasabasının Eş-Şebab tarafından ele geçirilmesi, hükümetin kırsal alanlarda kontrol sağlamakta ne denli zorlandığını bir kez daha gösterdi.

Eş-Şebab'ın başkent Mogadişu'ya 50 km mesafede bulunan Wargaadhi kasabasını ele geçirmesi, Somali'nin güvenlik durumu hakkında ciddi endişelere yol açtı. Hükümet güçleri, hava saldırılarıyla kasabanın bazı bölgelerini geri almayı başardı, ancak militanlar hala kırsal alanlarda ilerlemeye devam ediyor. Bu durum, Somali'nin güvenlik zaafiyetlerinin ne kadar büyük olduğunu gösteriyor ve bölgedeki halk için büyük bir tehdit oluşturuyor.

Eş-Şebab terör örgütüne karşı yıllardır mücadele eden Somali, en çok desteği Türkiye'den aalmaktadır. Türkiye, bölgedeki terör mücadelesinde Somali'ye destek vererek, ülkede siyasi istikrar ve huzur ortamının sağlanmasını istemektedir.​ Somali'nin güvenliği ve kalkınması, Türkiye için sadece insani bir sorumluluk değil, aynı zamanda stratejik bir öneme sahiptir. Somali'deki istikrar, Afrika Boynuzu bölgesinin güvenliği ve Türkiye'nin Afrika'daki etkisi açısından kritik bir rol oynamaktadır.​

Türkiye ile ilişkiler

​Türkiye ile Somali arasındaki ilişkiler, 2011 yılında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Mogadişu'ya gerçekleştirdiği tarihi ziyaretle ivme kazanmıştır. Bu ziyaret, Türkiye'nin Afrika'ya açılım politikasının bir parçası olarak, Somali'ye yönelik insani yardımların ve kalkınma projelerinin artmasına zemin hazırlamıştır. 

Türkiye, Somali'deki en büyük askeri eğitim üssünü kurarak, Somali ordusunun yeniden yapılandırılmasına katkı sağlamaktadır. Bu üs, Türkiye'nin yurt dışındaki en büyük askeri eğitim merkezi olup, Somali ordusunun subay ve astsubaylarının eğitimini üstlenmektedir. Somali ordusunun toplam 15-16 bin askerden oluşması beklenirken, Türkiye'nin 5 bin Somalili askeri eğiteceği belirtilmektedir.

Somali'deki insani krizlere kayıtsız kalmayan Türkiye, altyapı, sağlık, eğitim ve gıda alanlarında birçok yardımda bulunmuştur. Somali'ye yönelik uzun vadeli kalkındırma projeleri oluşturan Türkiye, altyapı sistemleri kurarak ülkenin gelişmişliğini artırmayı hedeflemektedir. Ayrıca, eğitim programları ile ülkedeki eğitim seviyesini yükseltmeyi amaçlayan Türkiye, Somali'yi kendine yetebilir bir duruma getirmeyi istemektedir.​

Türkiye'nin Somali'ye yönelik yardımları 1 milyar doları aşmış olup, iki ülke arasındaki ticaret hacmi ise geçtiğimiz sene 280 milyon dolar rakamlarına ulaşmıştır. Somali'deki Mogadişu Uluslararası Havalimanı ve Mogadişu Limanı, Türk firmaları tarafından işletilmeye devam etmektedir. Türkiye şirketlerinin Somali'deki yatırımlarının toplamı ise 100 milyon dolar rakamını aşmıştır.​ 

Somali, stratejik olarak Afrika'nın en önemli konumundaki ülke olup, sömürgeci ülkelerin de en çok ilgilendiği ülkeler arasında yer almaktadır. Kıtadaki en uzun sahil şeridine sahip Somali, coğrafi konumu nedeniyle büyük güçlerin buradaki faaliyetlerini artırmasına sebep olmaktadır. Türkiye, bir noktada Somali'de emperyalist ülkelerin etkisini kırmaya çalışmaktadır.​ 

Peki Türkiye'nin uzay üssü kuracağı Somali'de İsrail ve BAE ne yapıyor?

Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Somali’nin kuzeydoğusunda bulunan Bosaso Hava Üssü’ne yakın olan Puntland Deniz Kuvvetleri Karargahı’na, gelişmiş bir radar sistemi konuşlandırdığı bildirildi. Bulgarian Military News'te yer alan habere göre, radarın İsrail yapımı ELM-2084 3D radar sistemi olduğu ifade edildi. Bu gelişme, Puntland’daki gazeteciler ve açık kaynaklı istihbarat kanalları tarafından doğrulandı.

Bu radarın konuşlandırılması, BAE’nin Afrika Boynuzu bölgesindeki stratejik niyetleri hakkında çeşitli soru işaretlerine yol açıyor. Middle East Eye’a konuşan konuya yakın kaynaklar, BAE’nin bu radarı, Yemen’den gelebilecek olası Husi saldırılarına karşı, Bosaso Havaalanı’nı korumak amacıyla yerleştirdiğini belirtti. Radarın, Husiler tarafından yapılabilecek füze ve drone saldırılarını tespit etmek için erken uyarı sağlamayı hedeflediği ifade ediliyor.

Uydu görüntüleri, radarın Mart ayında bölgedeki varlığını doğrularken, kamuya açık hava trafiği verileri, BAE’nin Sudan’daki paramiliter güçler olan Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK)’ne düzenli olarak malzeme yardımı sağlamak için Bosaso Havaalanı’nı kullandığını da göstermektHDK ile bağlantıları nedeniyle BAE’yi soykırımla suçladı ve Uluslararası Adalet Divanı'nda dava açtı. Ancak, BAE, HDK’yi askeri olarak desteklediğini reddediyor.

Radarın, mart ayının başında Husiler’in Bosaso'yu hedef alabilecek füze veya drone saldırılarını tespit edebilmek amacıyla yerleştirildiği belirtiliyor. Bir kaynak, radarın geçen yılın sonunda havaalanına yerleştirildiğini ifade etti, ancak bu bilgi henüz doğrulanamadı. Diğer kaynaklar, BAE’nin HDK’ye her gün düzenli olarak destek sağlamak için Bosaso Havaalanı’nı kullandığını, büyük kargo uçaklarının silah ve mühimmat taşımak için sıkça gelerek, bazen aynı anda 5 büyük sevkiyatın yapıldığını söyledi.

MEE, BAE Dışişleri Bakanlığı’ndan görüş talep etti, ancak henüz bir yanıt alınamadı. Puntland Cumhurbaşkanlığı Devlet Bakanı Abdifatah Abdinur, konuya dair yorum yapmayı reddetti ve bunun yerine, Somali Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud ve Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile alay eden paylaşımlar yaptı.