Seyfülislam Kaddafi’nin Öldürülmesi Libya’daki Güç Dengelerini Nasıl Etkiler?

Belirsizlik ve ketumluğun hakim olduğu bir ortamda, Seyfülislam Kaddafi’nin öldürüldüğüne dair açıklama, Libya sahnesindeki en hassas dosyalardan birini yeniden açtı. 

Bu durum yalnızca ismin taşıdığı sembolik ağırlıktan değil, olayın zamanı ve içinde gerçekleştiği karmaşık siyasi ve güvenlik bağlamından da kaynaklanıyor. Kısa ve sınırlı resmi açıklamalar, etkili aktörlerin sessizliği ve birbiriyle çelişen anlatılar arasında, suikast olayı salt adli bir vaka olmanın ötesine geçerek, uzlaşı süreci ve ülkedeki siyasi dengelerin geleceğine dair daha derin anlamlar taşıyan bir gelişme olarak öne çıkıyor.

Resmi soruşturma ve dikkat çeken sessizlik

Başsavcılık Ofisi, Seyfülislam Kaddafi’nin silahlı saldırı sonucu hayatını kaybettiğini doğrulayarak acil soruşturma başlattığını duyurdu ve soruşturmanın sürdüğünü vurguladı. 

---

Başkanlık Konseyi’nin, Muhammed el-Menfi imzasıyla yayımladığı ve olayın siyasallaştırılmaması çağrısı yapan açıklama, Libya’dan gelen ilk resmi tutum oldu. Ancak buna karşılık, Halife Hafter liderliğindeki doğu kanadı, Kaddafi ailesi ve kabilesi ile olayın yaşandığı Zintan’daki yerel makamların neredeyse tamamen sessiz kalması dikkat çekti.

Belediye meclisi ve Zintan Hastanesi’nin de bilgi vermekten kaçınması, şüphe ortamını daha da güçlendirdi. Soruşturma makamlarının açık uyarılarına rağmen, resmi boşluğu gayriresmî anlatılar doldurdu.

Suikast ile ilgili cevapsız sorular

Seyfülislam Kaddafi’ye yakın ekip tarafından paylaşılan ve dört maskeli kişinin eve girerek kameraları devre dışı bıraktığı, ardından çıkan çatışmada Kaddafi’nin öldürüldüğü yönündeki anlatı, en çok dolaşıma giren versiyon oldu. Ancak bu anlatı ciddi soruları da beraberinde getiriyor, Güvenlik kameraları kapatılmışken saldırganların sayısı ve özellikleri nasıl tespit edildi? Gündüz vakti, yerleşim dokusu iç içe geçmiş bir şehirde silahlı çatışma nasıl fark edilmedi? Ayrıca, saldırının çölden dönüşün hemen ardından gerçekleşmesi, koruma zafiyeti ya da güvenlik düzeninde bir değişiklik ihtimalini de gündeme taşıyor.

Resmi ve net yanıtların olmaması, suikastı başlı başına bir güvenlik bilmecesine dönüştürürken, devlet kurumlarını gerçeği ortaya çıkarma konusunda ciddi bir sınavla karşı karşıya bırakıyor.

Zintan: Kabile gelenekleri ile siyasi bölünme arasında

Zintan kenti, 2011’den bu yana, kabile gelenekleri çerçevesinde sığınan kişiye koruma sağlama anlayışıyla Seyfülislam Kaddafi’ye ev sahipliği yapmıştı. Ancak son aylarda bu denklemin zayıfladığı görülüyordu. Kentteki iç bölünmeler, Trablus’taki Ulusal Birlik Hükümeti’ne yakın gruplar ile Hafter’e yakın unsurlar arasındaki ulusal kutuplaşmanın yerel bir yansıması niteliğinde.

Suikasttan haftalar önce, Zintan’dan 17 muhtarın imzasıyla yayıldığı belirtilen ve Seyfülislam’la ilgili tüm yükümlülüklerin sona erdiğini, kenti terk etmesi gerektiğini söyleyen bildiri, sahip olduğu toplumsal korumanın aşınmaya başladığını gösteren erken bir işaret oldu. Her ne kadar bu metinle suikast arasında doğrudan bağ reddedilse de, iki gelişmenin aynı döneme denk gelmesi, güvenlik durumunun ne kadar kırılgan hâle geldiğini ortaya koyuyor.

Yerel ve uluslararası hesaplar

Seyfülislam Kaddafi’nin ortadan kaldırılmasından kimin fayda sağladığı sorusu, farklı senaryoları beraberinde getirdi. Yerel düzeyde, Zintan’daki hassas dengeler nedeniyle herhangi bir tarafın açık bir çıkarı olduğunu söylemek zor. Ancak bölgesel ve uluslararası boyutta, özellikle 2021’deki cumhurbaşkanlığı adaylığıyla yeniden sahneye çıkmasının seçim sürecini tıkayan ve güç dengelerini sarsan faktörlerden biri olduğu gerçeği göz ardı edilemiyor.

Bu çerçevede, eski rejim yanlılarının bağımsız bir siyasi aktör olarak yeniden sisteme girmesini istemeyen çevrelerin, bu tabanı parçalamayı ve mevcut güç odaklarına dağıtmayı tercih ettiği yönündeki ihtimal öne çıkıyor.

Siyasi aktörden tartışmalı sembole

Seyfülislam Kaddafi, 2011 öncesinde rejimin reform yüzü olarak öne çıkmış, daha modern bir söylem benimsemiş ve hassas dosyalarda manevra alanı bulmuştu. Ancak kapalı ve merkeziyetçi yapı içinde gerçek bir dönüşüm üretmekten uzak kaldı. Rejimin düşüşünden sonra ise giderek, örgütlü bir siyasi programa sahip olmaktan ziyade, istikrar özlemi duyan kesimlerin sembolüne dönüştü.

Bu sembolik konum, onu doğrudan bir tehditten ziyade, sahnedeki dengeleri bozan bir unsur haline getirdi ve varlığını tartışmalı kıldı.

En büyük kazançlı: Hafter

Seyfülislam Kaddafi’nin öldürülmesi haberleri, Libya siyasetinde kimin kazançlı çıktığına dair tartışmaları da alevlendirdi. 

---

Araştırmacılara göre, en fazla zarar görenler, daha önce Hafter’den uzaklaşıp Seyfülislam’a yönelen kesimler oldu. Buna karşılık, Hafter’e yakın çevrelerin güç kazandığı belirtiliyor. Zira Kaddafi yanlıları ya Hafter safına katılmak zorunda kalacak ya da iç parçalanma riskiyle karşı karşıya kalacak.

Bu durum, siyasi rekabet haritasından etkili bir aktörün silinmesi anlamına gelirken, diğer taraflara daha geniş bir manevra alanı açıyor. Ayrıca bazı siyasi çevrelerin, Seyfülislam’ı sürecin önündeki bir engel ve güçlü bir seçim rakibi olarak gördüğü de ifade ediliyor. Yerel ölçekte ise, Hafter’in Zintan dahil birçok bölgede etkili olabilme kapasitesi nedeniyle, en avantajlı isim olduğu görüşü öne çıkıyor.

Suikastın olası sonuçları

Seyfülislam Kaddafi’nin öldürülmesinin etkisi, tartışmalı bir figürün sahneden çekilmesiyle sınırlı değil. Bu gelişme, onun temsil ettiği siyasi ve toplumsal sembolizmi de doğrudan etkiliyor. Bir yandan, olası bir alternatif olarak ona bağlanan umutları büyük ölçüde kapatırken, diğer yandan tabanının nasıl yönlendirileceği ve radikalleşme ya da yerel çatışmalara sürüklenmesinin nasıl engelleneceği sorusunu gündeme getiriyor.

Öte yandan, yokluğu görünen kutuplaşmayı azaltabilir; ancak Libya için asıl soru şu: Bu an, uzlaşıyı güçlendiren ve kapsayıcı bir yolun önünü açan bir fırsata mı dönüşecek, yoksa dışlama ve krizlerin yeniden üretildiği yeni bir halkaya mı eklenecek?

Soruşturmalardan çıkacak sonuçlar beklenirken, Seyfülislam Kaddafi’nin öldürülmesi, önemi yalnızca ölüm biçimiyle değil, sonrasında Libya sahnesinin nasıl şekilleneceğiyle ölçülecek kritik bir dönüm noktası olarak kayda geçiyor.