Hamideti Aylar Sonra Ortaya Çıktı: Tartışmalı Uganda Ziyareti

Uganda Devlet Başkanı Yoweri Museveni, Sudan’daki Hızlı Destek Kuvvetleri’nin komutanı Muhammed Hamdan Dagalo’yu (Hamideti), başkent yakınlarındaki cumhurbaşkanlığı sarayının bulunduğu Entebbe kentinde kabul etti. Bu görüşme, Hamideti’nin aylar sonra ilk kez kamuoyu önüne çıkması nedeniyle Sudan’da geniş çaplı eleştirilere yol açtı. 

Hamideti’nin Uganda’da ortaya çıkması, son derece hassas bir dönemde gerçekleşti. Zira Sudan’da insani kriz derinleşirken, yerinden edilenlerin sayısı ve yıkımın boyutu hızla artıyor. Bu kapsamda uluslararası toplum, özellikle Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi ve etkili aktörler aracılığıyla insani ateşkes çağrılarını artırmış durumda. Bu ateşkesin, daha geniş kapsamlı müzakerelere zemin hazırlaması hedefleniyor. 

Öte yandan bazı Afrika ülkeleri de arabuluculuk sürecinde inisiyatifi yeniden ele almak ve uluslararası güçlerin süreci tek başına kontrol etmesini engellemek istiyor. Bu çerçevede Hamideti ile Museveni arasındaki görüşme, Hızlı Destek Kuvvetleri’ni yeniden diplomatik sürece dahil etme ve giderek derinleşen siyasi izolasyonu kırma girişimi olarak değerlendiriliyor. 

Hızlı destek kuvvetleri’nde siyasi yeniden konumlanma 

Hamideti’nin Kampala’da yaptığı açıklamalar, askeri çözüm söyleminden siyasi açılıma yönelen belirgin bir değişime işaret etti. Hamideti, barışa hazır olduğunu vurgularken, önceki girişimlerin başarısızlığından Sudan ordusunu sorumlu tuttu. 

Bununla birlikte Hamideti, eski anlaşma modellerinin tekrarlanmasını reddettiğini açıkça dile getirdi. Bu da, olası bir çözüm sürecinde etkili bir konum elde etmeyi hedeflediğini gösteriyor. Bu hamle aynı zamanda sahadaki askeri dengelerin artık tek başına belirleyici olmadığının ve mücadelenin siyasi meşruiyet ve uluslararası tanınma alanına da taşındığının bir göstergesi olarak görülüyor. 

Sudan hükümetinden sert tepki 

Ziyaret, Sudan’ın başkenti Hartum yönetimi tarafından sert şekilde kınandı. Sudan Dışişleri Bakanlığı, Uganda’nın Hamideti’yi kabul etmesini, ciddi ihlallerle suçlanan bir güce açık destek olarak nitelendirdi. 

Bakanlık tarafından pazar günü yayımlanan resmi açıklamada, Uganda Devlet Başkanı Museveni’nin isyancı milis liderini cumhurbaşkanlığı sarayında kabul etmesinin, Uganda’nın iyi komşuluk yükümlülükleriyle çeliştiği ve uluslararası ve bölgesel örgüt kurallarını ihlal ettiği ifade edildi. 

Açıklamada ayrıca, bu adımın insani değerlerin en temel ilkelerini dahi göz ardı ettiği ve Sudan halkının maruz kaldığı suç ve ihlallerin boyutunu önemsemediği vurgulandı. Bununla birlikte Sudan hükümeti, kendi topraklarının ya da kardeş ülkelerin topraklarının, uluslararası alanda tanınan meşru yönetime karşı isyancı güçleri desteklemek için kullanılmasına izin vermeyeceğini belirtti. 

Bu tepki, hükümetin Hızlı Destek Kuvvetleri’nin meşruiyetini reddetme ve ona uluslararası siyasi alan açılmasını engelleme konusundaki kararlılığını ortaya koyuyor.  

---

Öte yandan özellikle Darfur bölgesindeki bazı yerel liderlerin eleştirileri, Hamideti’ye yönelik bölgesel açılımın savaş sırasında işlenen suçların cezasız kalmasına yol açabileceği yönündeki endişeleri yansıtıyor. 

Uganda arabulucu mu, taraf mı? 

Bu görüşme, Uganda’nın rolüne ilişkin önemli soruları da beraberinde getirdi. Kampala yönetimi gerçekten tarafları bir araya getirmeye çalışan bir arabulucu mu, yoksa çatışmanın taraflarından birini cumhurbaşkanlığı sarayında ağırlayarak ona siyasi meşruiyet mi kazandırıyor? 

Museveni’nin Afrika Birliği içindeki etkili konumu, attığı adımlara ayrı bir önem kazandırıyor. Ancak tarafsızlıktan uzaklaşılması, arabuluculuk çabalarını zorlaştırabilir ve çatışmanın daha da uzamasına neden olabilir. 

Sahadaki askeri dengeler siyasi süreci şekillendiriyor 

Siyasi gelişmeler, sahadaki askeri durumdan bağımsız değil. Sudan ordusunun bazı bölgelerde ilerleme kaydetmesi, Hızlı Destek Kuvvetleri üzerindeki askeri baskıyı artırıyor. Bu durum, söz konusu gücü nüfuzunu koruyacak siyasi çıkış yolları aramaya itiyor. 

Buna karşılık Sudan ordusu ise askeri üstünlüğün kendisine müzakerelerde daha güçlü bir pozisyon sağladığını düşünüyor. Bu nedenle siyasi süreç, doğrudan cephe hattındaki gelişmelerin bir yansıması haline geliyor. 

Sıradan bir ziyaret değil, stratejik bir hamle 

Hamideti’nin Uganda ziyareti, sıradan bir diplomatik temas olmanın ötesinde anlam taşıyor. Bu ziyaret, Hızlı Destek Kuvvetleri’nin hem bölgesel hem de uluslararası sahnedeki konumunu yeniden şekillendirme girişimi olarak görülüyor. 

Ancak barış söylemi önemli bir başlangıç noktası olsa da, kalıcı bir çözümün sağlanması tarafların gerçek tavizler vermesine ve arabulucuların siyasi meşruiyet ile adalet talepleri arasında hassas bir denge kurabilmesine bağlı olacak.