Güney Kore’de Sıkıyönetim Krizi: Neler Oldu?

Güney Kore Devlet Başkanı Yoon Suk-yeol, salı günü (dün) gece yarısı yaptığı sürpriz bir televizyon yayınında sıkıyönetim ilan edildiğini duyurdu. Devlet başkanı, sıkıyönetim kararının parlamentoda çoğunluğa sahip olan ana muhalefet partisi Demokratik Parti'nin, üst düzey savcıları görevden alma ve hükümet bütçe teklifini reddetme önergesi nedeniyle alındığını söyledi. 

Güney Kore'de neler yaşandı?

---

Yoon Suk-yeol, sıkıyönetim ilanı sırasında tarihe geçen sözler sarf etti. Güney Kore lideri, "devlet karşıtı" güçleri ortadan kaldıracaklarını belirtirken, ülkedeki muhalefeti Kuzey Kore'ye sempati duymakla suçladı ve sıkıyönetimle birlikte ülkeyi "yeniden inşa etmeye ve yıkılmaktan korumaya" çalışacaklarını ileri sürdü. 

Yoon'un sıkıyönetim ilanını açıkladığı konuşması yerel saate göre 23:00 civarında gerçekleşti. 

Sıkıyönetim ilan edildiğine dair kararnamenin yayınlanmasıyla, ülkede kontrol kısa süreliğine orduya devredildi. Ulusal Meclis binasının çatısına helikopterler inerken, meclise asker ve polis konuşlandırdı.

Güney Koreli politikacılar, Yoon'un bildirisini yasadışı olarak tanımlarken, anayasaya aykırı olduğu gerekçesiyle kınadılar. 

Muhalefet lideri Lee Jae-myung, Demokrat Parti milletvekillerini toplanıp bildiriyi reddetmek için oy kullanmaya çağırdı.

Devlet başkanının sıkıyönetim ilanından sadece iki saatten kısa bir süre sonra, milletvekilleri kararnameyi iptal etmek için askerlerin arasından zorla geçerek oy kullandılar. 

Nihayetinde, Yoon, altı saat sonra sıkıyönetim kararını iptal etti. 

Sıkıyönetime karşı halkın ve siyasilerin tepkisi nasıl oldu?

---

Binlerce kişi sokaklara döküldü ancak şiddet olayları yaşanmadı. 

Milletvekilleri ise askeri barikatları aşmayı başardı ve meclise vardıklarında, Güney Kore'nin 300 Ulusal Meclis üyesinden 190'ı hazır bulunuyordu. Vekiller, acil bir gece yarısı oturumunda kararnameyi oybirliğiyle engellemeye çalıştılar.

4 Aralık'ın (bugün) erken saatlerinde, saat 4:30 civarında (TSİ 22.30 / 03.12.2024 Salı), Yoon kararını geri çekeceğini söyledi.

Güney Kore lideri Yoon neden sıkıyönetim ilan etti?

---

Sıkıyönetim ilanı, aylardır azalan kamuoyu desteğinin ardından geldi ve geçen hafta yapılan bir anket Mayıs 2022'de göreve geldiğinden bu yana Yoon Suk-yeol’u destekleyenlerin oranının sadece yüzde 25'e düştüğünü ortaya koydu.

Güney Kore lideri Yoon Suk-yeol, sıkıyönetim kararını ilan ederken iç siyasi rakiplerine işaret etti fakat Kuzey Kore'den gelen spesifik bir tehditten bahsetmedi. 

Yoon Suk-yeol, muhalefetin çoğunluk durumunda olduğu parlamentoda zorluklarla karşılaşıyor. Partisi şu anda gelecek yılın bütçesi konusunda liberal muhalefetle çıkmaza girdi. Ayrıca Yoon Suk-yeon, eşi ve üst düzey yetkililerin adının karıştığı skandallarla ilgili bağımsız soruşturma çağrılarını reddetti ve bu yüzden eleştirilerin odağındaydı. 

Sıkıyönetimden ne bekleniyordu? 

---

Sıkıyönetim, acil durumlarda askeri yetkililer tarafından uygulanan geçici bir yönetim biçimidir. Güney Kore Anayasası, devlet başkanının askeri bir tehdidi ele almak veya askeri güçleri konuşlandırarak kamu güvenliğini ve düzenini sağlamak için gerektiğinde sıkıyönetim ilan edebileceğini belirtir.

Stratejiler ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi'ne (Center for Strategies and International Studies/CSIS) göre Yoon, “olağanüstü sıkıyönetim” ilan etti. Bu durumda, "konuşma, yayınlama, toplanma ve dernek kurma özgürlüğünü [sınırlama]" yetkisine sahip oldu. Tüm medya kuruluşları sıkıyönetim kontrolü altına alınırken, grevdeki doktorlar da dahil olmak üzere tüm sağlık personellerine 48 saat içinde işe dönmeleri talimatı verildi. 

Burada bir parantez açmak gerekiyor; Güney Kore'de binlerce doktor, tıp fakültesi kabullerini artırma önerisi nedeniyle Şubat ayının başından bu yana grevde. Doktorlar, hastane yönetimlerini tedavi ve ameliyatları iptal etmeye zorluyor. Hükümet ise personel eksikliğini gidermek ve ülkenin yaşlanan bir topluma geçişini yönetmek için reformların gerekli olduğunu savunuyor.

Yonsei Üniversitesinin misafir öğretim üyesi ve Güney Kore Birleşme Bakanlığı danışmanı olan Profesör Dr. Youngshik Bong, anayasanın 77. maddesi uyarınca sıkıyönetim ilanlarının gerçek savaş gibi en ciddi durumlar için saklanması gerektiğini ileri sürüyor. "Ama biz [böyle bir durumla] karşılaşmadık" diye ekleyen Youngshik, Al Jazeera'ya verdiği demeçte, "Bu, başkanın kazanabileceği bir oyun değil." ifadesini kullandı. 

Yoon görevden alınacak mı?

---

Muhalefet partilerinden bir grup milletvekili, Yoon'u görevden almak için çarşamba günü bir yasa tasarısı sunmayı planladıklarını ve oylamanın 72 saat içinde gerçekleşmesinin beklendiğini söyledi.

Millet Meclisi, milletvekillerinin üçte ikisinden fazlası oy verirse başkanı görevden alabilir.

Demokrat Parti, bazı küçük partilerle birlikte, başkanı görevden almak için gereken 200 sandalyeden sadece sekiz eksik olan 192 sandalyeye sahip.

Yoon'un Halkın Gücü Partisi'nin bazı üyeleri de sıkıyönetim ilanına şiddetle karşı çıktı. 

Görevden alma oylanır ve onaylanırsa, Güney Kore'nin hükümet şubelerini denetleyen dokuz üyeli organı Anayasa Mahkemesi'nde bir duruşma yapılacak. Mahkemenin altı üyesi görevden alma kararını onaylarsa, başkan görevden alınacak.

Bu sabahın erken saatlerinde, Yoon'a bağlı çalışanlar toplu istifayı gündeme getirdi ancak devlet başkanı henüz kamuoyunun karşısına çıkmadı.

Ülkenin en büyük işçi örgütlerinden biri olan Kore Sendikalar Konfederasyonu da Yoon'un istifasına kadar grev çağrısında bulundu.

Yoon görevden ayrılırsa ne olur?

---

Eğer, mevcut Devlet Başkanı Yoon Suk-yeol görevden azledilirse, Başbakan geçici süreyle ülkenin Devlet Başkanı olarak görev yapacak. 

Bununla birlikte, 60 gün içinde yeni bir seçim yapılması şart.