Yasa Dışı İsrail Yerleşimlerinin Ürünleri Avrupa'ya Nasıl Sızıyor?

Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Ofisi, 25 Eylül’de işgal altındaki Filistin topraklarında bulunan yasa dışı İsrail yerleşimleriyle bağlantılı faaliyetlere dahil olan şirketlerin yer aldığı veri tabanını güncelledi.

Listeye 61 yeni şirketin eklenmesiyle veri tabanındaki şirket sayısı 214’e yükseldi. Şirketlerin büyük bölümü İsrail merkezli olmakla birlikte listede Güney Afrika, Çin, ABD, Lüksemburg, Hollanda, İspanya, Fransa, İngiltere, Almanya ve Meksika merkezli şirketler de bulunuyor.

Yeni eklenen şirketler arasında Çin sermayeli Syngenta grubuna bağlı İsrailli pestisit üreticisi Adama, İsrailli gayrimenkul yatırım holdingi Aloni Hetz ve İspanyol lojistik şirketi Salvat Logistica yer aldı.

BM veri tabanı hangi faaliyetleri kapsıyor?

BM İnsan Hakları Konseyinin yetkilendirmesiyle oluşturulan veri tabanı ilk kez 2020’de yayımlandı, ardından 2023 ve 2025’te güncellendi.

Veri tabanında tarım, ulaşım, depolama, atık yönetimi, enerji, gıda ve konaklama gibi sektörlerde faaliyet gösteren şirketler bulunuyor.

Şirketlerin listeye alınmasına gerekçe oluşturan faaliyetler arasında Filistinlilere ait yapıların yıkılmasında kullanılan ekipmanların sağlanması, yerleşimlere gözetim hizmetleri sunulması ve yerleşimlerin varlığının sürdürülmesine katkı sağlayan ulaşım hizmetleri yer alıyor.

BM İnsan Hakları Ofisi, son güncelleme kapsamında değerlendirdiği 126 şirketten 61’ini veri tabanına ekledi.

Daha önce listede bulunan beş şirket ise söz konusu faaliyetlerle bağlantılarının sona erdiğine dair makul gerekçeler bulunması üzerine listeden çıkarıldı. Bunlar arasında İngiliz Opodo ile İspanyol eDreams şirketleri de yer aldı.

Listede Airbnb ve Expedia gibi uzun süredir veri tabanında bulunan şirketler de bulunuyor.

Yerleşim ürünleri Avrupa’ya nasıl ulaşıyor?

BM veri tabanının güncellenmesinden önce, Haziran 2026’da yayımlanan ''İşgalin İthalatı'' başlıklı araştırma, İsrail yerleşimlerinden gelen tarım ürünlerinin Avrupa pazarlarına ulaşmaya devam ettiğini ortaya koydu.

Global Echo Litigation Center tarafından hazırlanan araştırmada, Ekim 2017 ile Şubat 2026 arasında gerçekleştirilen 6 bin 800’den fazla tarımsal sevkiyata ilişkin 30 binden fazla ihracat belgesi incelendi.

Avrupa’ya gönderilen yaklaşık 5 bin 900 sevkiyatın yüzde 17,2’sinde yerleşimlerden gelen ürünlerin bulunduğu tespit edildi. Avrupa Birliği ülkelerine yapılan sevkiyatlarda ise bu oran yüzde 19,2’ye yükseldi.

Araştırmada, ürünlerin gerçek menşeini gizlemek için üç yöntemin kullanıldığı belirtildi.

Buna göre yerleşimlerle bağlantılı ürünlerde İsrail’in ''menşe ülke'' olarak gösterildiği, gerçek üretim noktaları yerine İsrail sınırları içindeki adreslerin kullanıldığı ve yerleşim ürünlerinin paketleme veya depolama tesislerinde diğer ürünlerle karıştırılarak İsrail menşeli belgelerle ihraç edildiği tespit edildi.

Avrupa’da yerleşim ürünlerine yönelik adımlar

Avrupa Birliği, yerleşim ürünlerine yönelik kapsamlı bir ithalat yasağı uygulamıyor. Ancak Avrupa Komisyonu temmuz ayında tam veya kısmi yasak, para cezaları ve ithalat lisansı sistemi gibi seçenekleri üye ülkelerin gündemine getirdi.

Hollanda’da yerleşim mallarının ithalatını, satın alınmasını ve satışını yasaklayan düzenleme 22 Eylül’de yürürlüğe girdi.

İrlanda Parlamentosu da temmuz ayında yerleşim ürünlerinin ithalatını yasaklamayı öngören yasa tasarısını kabul etti. İspanya ve Belçika da daha önce benzer yönde adımlar attı.

Eylül ayında aralarında Fransa, İngiltere, Kanada, İspanya ve İrlanda’nın da bulunduğu 12 Batılı ülke, İsrail yerleşimleriyle yapılan ticareti kısıtlamaya yönelik adımlar atma niyetinde olduklarını açıkladı.

Kaynak: Arap Araştırma ve Politika Çalışmaları Merkezi  (Alaraby)