Trump’ın Orta Doğu Planı: Savaş Sonrası Yeni Düzen

Geleneksel siyasi düşüncede savaş sonrasında ortaya çıkan boşluk, temkinle ele alınması gereken bir sorun olarak görülür. Ancak ABD Başkanı Donald Trump’ın yaklaşımında bu boşluk, aynı zamanda yeni bir hareket alanına dönüşebilir.

SyriaTV’de 9 Eylül’de Abdullah Maksur imzasıyla yayımlanan analiz, Washington’ın savaş sonrasında Orta Doğu’daki güç dengelerini yeniden şekillendirmeyi amaçlayan ve henüz hazırlık aşamasında olduğu bildirilen stratejisini ele alıyor. Axios’un 4 Eylül’de ABD’li yetkililer ve konu hakkında bilgi sahibi kaynaklara dayandırdığı habere göre söz konusu strateji, İran’ı çevrelemeyi ve İsrail ile bölge ülkeleri arasındaki normalleşmeyi genişletmeyi hedefliyor. 

Bir tarafın gücü gerilediğinde, ittifak ağı çatladığında veya devletlerin tehdit algıları yeniden tanımlandığında bölgesel dengeleri yeniden kurmak için yeni bir alan ortaya çıkabilir.

Bu nedenle sızdığı belirtilen Amerikan planı, bölgede oluşacak sonuçları beklemekten çok savaş sonrasındaki boşluğu henüz oluşmadan doldurmayı amaçlayan bir yaklaşım olarak öne çıkıyor.

Planın en önemli boyutlarından biri, Washington’ın savaş sırasında ne yapmak istediğinden ziyade savaş sonrasındaki düzeni nasıl şekillendirmeyi hedeflediği.

Trump yönetiminin bölgeyi yalnızca savaş öncesindeki güç dengesine geri döndürmekle yetinmek istemediği değerlendiriliyor. Bu bakış açısına göre savaş güç dengesini değiştirdiyse, siyasi düzenin de aynı şekilde değişmesi mümkün.

Böylece savaş yalnızca askeri bir çatışma değil, bölgenin geleceğine ilişkin yeni kuralların oluşturulabileceği bir dönüm noktası olarak ele alınıyor.

Washington İran’ın Hareket Alanını Daraltmak İstiyor

Bu noktada Washington’ın İran’ı yalnızca çevrelemekten, Tahran’ın bölgesel seçeneklerini sınırlandırmaya yöneldiği değerlendirmesi öne çıkıyor.

Buradaki çevreleme, İran’la sürekli ve doğrudan bir savaş yürütmek anlamına gelmiyor. Bunun yerine Washington’ın İran’ı siyasi ve güvenlik alanındaki yeni düzenlemeler aracılığıyla daha dar bir hareket alanına sıkıştırmayı hedeflediği belirtiliyor.

Bölgesel ittifaklar, yeni güvenlik düzenlemeleri, Gazze, Lübnan ve Suriye’de varılabilecek mutabakatlar ile İbrahim Anlaşmaları’nın genişletilmesi bu yaklaşımın parçaları olarak değerlendiriliyor.

Axios’un aktardığı hazırlık aşamasındaki stratejinin üç ana unsurundan biri de ABD müttefikleri arasında İran’ı çevreleyecek bölgesel bir yapılanma oluşturulması ve Washington’ın bunun güvenlik garantörü hâline gelmesi. 

Bu yaklaşım ABD’nin Orta Doğu’daki rolünün de yeniden tanımlanması anlamına geliyor.

Trump, dış taahhütlerin azaltılması gerektiğini defalarca dile getirse de Washington kendisini farklı bir Amerikan varlığı modeliyle karşı karşıya bulabilir. Bu model, bölgedeki ayrıntıların yönetimine daha az müdahale ederken güç dengesinin şekillendirilmesinde daha etkin olmayı öngörüyor.

Bu durum birbirinden bağımsız görünen İran, Gazze, Suriye, Lübnan, İsrail, Körfez ülkeleri ve İbrahim Anlaşmaları gibi başlıkların daha geniş bir bölgesel düzenlemenin parçaları hâline gelmesi anlamına gelebilir.

Trump’ın yaklaşımında bölge, her biri ayrı çözümler gerektiren krizler dizisinden çok, birbiriyle bağlantılı çok sayıda başlığın bulunduğu büyük bir anlaşma olarak değerlendiriliyor.

Bu durumda bir dosyada verilen taviz başka bir dosyada kazanıma dönüşebilir; bir devlet de yalnızca kendi krizinin tarafı olmaktan çıkarak daha geniş bir bölgesel anlaşmanın parçasına dönüşebilir.

ABD Siyaseti ve Devletlerin Sınırları

Geleneksel Amerikan siyasetinin uzun yıllar boyunca devletlerin mevcut sınırlarını, kurumlarını ve ittifaklarını esas aldığı söylenebilir.

Trump’ın yaklaşımında ise farklı sorular öne çıkıyor: Gücü kim elinde tutuyor? Karşı tarafı kim caydırabilir? Yeni düzenlemeyi kim finanse edebilir ve güvenliğini kim garanti edebilir?

Bu nedenle yeni bir bölgesel düzenin oluşturulması için coğrafi sınırların değiştirilmesi gerekmeyebilir. Devletlerin birbirleriyle kurduğu siyasi ve güvenlik bağımlılığı ağının değişmesi yeterli olabilir.

İsrail, Washington’ın oluşturmak istediği yeni bölgesel düzende merkezi ortaklardan biri olarak görülüyor. Ancak analizde İsrail’in projenin tamamını tek başına yöneten aktör olmadığı değerlendirmesi yapılıyor.

Bu yaklaşım, ABD ile İsrail arasındaki ilişkilerde de belirli bir değişime işaret ediyor. Washington’ın giderek daha fazla bölgesel dosyada doğrudan sorumluluk üstlenmesinin Amerikan yönetimi açısından yeni yükler oluşturduğu savunuluyor.

Trump, ikinci başkanlık döneminde sekiz veya dokuz savaşı sona erdirdiğini sık sık ileri sürüyor. Ancak analizde, Trump’ın “barış” anlayışının her zaman tarafların uzlaşmasına dayanmadığı savunuluyor.

Bu yaklaşıma göre barış, taraflar arasındaki güç dengesinin değiştirilmesinin sonucu da olabilir. Bu nedenle İran karşıtı bir bölgesel yapılanmanın oluşturulması Trump açısından barışın önündeki bir engel değil, bunun şartlarından biri olarak değerlendirilebilir.

Gazze Şeridi de bu yeni bölgesel düzenin temel başlıklarından biri olarak öne çıkıyor.

Gazze’yi kimin yöneteceği, yeniden yapılanmayı kimin finanse edeceği, güvenliği kimin sağlayacağı ve Şeridin İsrail, Mısır, Körfez ülkeleri ile Filistin Yönetimi arasındaki konumunun nasıl şekilleneceği bu tartışmanın parçaları arasında bulunuyor.

İsrail’de genel seçimler 27 Ekim 2026’da yapılacak. Kaynak metinde geçen “Kasım seçimleri” ifadesi bu nedenle doğru değil. Axios’un haberinde de iki ayrı siyasi takvim bulunuyor: İsrail’in 27 Ekim seçimleri ve ABD’nin kasım ayında yapılacak ara seçimleri. 

Washington’ın Gazze’yi İran, Suriye, Lübnan ve İbrahim Anlaşmaları ile aynı bölgesel strateji içinde değerlendirmesi, Gazze’nin geleceğinin daha geniş güvenlik mimarisinin bir parçası olarak ele alındığını gösteriyor.

Suriye, Lübnan ve Irak Planın Merkezinde

Suriye, Lübnan ve Irak, analizde Amerikan düzenlemesinin en önemli bölgeleri arasında gösteriliyor.

Şam, Beyrut ve Bağdat uzun yıllardır İran’ın bölgesel nüfuzunun kurulması veya güçlendirilmesi açısından önemli alanlar olarak değerlendiriliyor.

Bu nedenle Washington açısından temel sorulardan biri, bu ülkelerin yeniden İran’ın bölgesel nüfuzunu güçlendirecek koridorlara dönüşmesinin nasıl önleneceği.

Bölgesel güvenlik tartışması bu noktada devletlerin iç siyasi ve güvenlik düzenlemelerine kadar uzanıyor.

Ancak burada önemli bir ayrım bulunuyor. Axios’un açıkladığı hazırlık aşamasındaki Amerikan stratejisinde Suriye ve Lübnan açık biçimde yer alırken Irak ayrı bir unsur olarak sayılmıyor. Irak’ın bu yapının merkezinde bulunduğu değerlendirmesi SyriaTV’deki analizin yazarına ait. Axios, Gazze planının ilerletilmesi, İsrail-Suriye güvenlik anlaşması, İsrail-Lübnan anlaşmasının uygulanması ve İbrahim Anlaşmaları’nın genişletilmesini doğrudan sıralıyor. 

İbrahim Anlaşmaları ise Trump’ın savaş sonrası planının ikinci çıkış noktalarından biri hâline gelebilir.

Washington’ın bu anlaşmaları yalnızca İsrail ile bazı Arap ülkeleri arasındaki ikili normalleşme süreçleri olmaktan çıkararak güvenlik ve ekonomik iş birliği ağına dönüştürmesi halinde bölgesel yapı önemli ölçüde değişebilir.

Bu durumda İsrail ile normalleşme yalnızca diplomatik ilişkilerin kurulmasıyla sınırlı kalmaz; güvenlik, ekonomi, enerji, teknoloji ve iletişim alanlarını kapsayan bölgesel bir sisteme dönüşebilir.

Böyle bir tabloda “Savaşı kim kazandı?” sorusunun yerini, “Savaştan sonra oluşan düzeni kim şekillendirecek?” sorusu alabilir.

Savaşın Sonuçlarından Kalıcı Düzenlemelere

Analize göre Washington’ın temel hedeflerinden biri geçmişte tekrarlanan savaş döngüsünün yeniden yaşanmasını önlemek.

Savaş, ateşkes, yeniden silahlanma, yıllar süren gerilim ve ardından yeni bir savaş şeklindeki döngü yerine askeri sonuçların kalıcı siyasi ve güvenlik düzenlemelerine dönüştürülmesi hedeflenebilir.

Ancak Orta Doğu’nun siyasi yapısı Beyaz Saray’da hazırlanan planlarla kolayca yeniden şekillendirilebilecek kadar basit değil.

Bölge durağan bir satranç tahtası olmadığı gibi ittifaklara katılan devletler de yalnızca başka güçlerin yönlendirebileceği aktörler değil. İran’ın bölgesel denklemden tek bir Amerikan kararıyla çıkarılması da mümkün görünmüyor.

Trump’ın yaklaşımındaki temel fikir ise savaşın sona erdirilmesinden daha geniş bir hedefe işaret ediyor.

ABD Başkanı yalnızca Orta Doğu’daki bir savaşı sona erdiren lider olarak değil, savaş sonrasında ortaya çıkacak bölgesel düzeni şekillendiren başkan olarak anılmak istiyor olabilir.

Bu yaklaşım, kriz yönetiminden bölgesel düzenin yeniden şekillendirilmesine geçiş anlamına geliyor.

Washington bunu başarırsa savaşın Amerikan stratejisi açısından sonucu yalnızca askeri sahadaki gelişmelerle değil, çatışmanın ardından kurulacak yeni siyasi ve güvenlik düzeniyle ölçülecek.

Başarısız olması halinde ise ABD, Orta Doğu’nun tek bir “büyük anlaşma” mantığıyla yönetilemeyecek kadar karmaşık olduğunu ve Beyaz Saray’da hazırlanan planların sahadaki güç dengeleri karşısında beklenenden daha kırılgan kalabileceğini görebilir.

Trump’ın siyasi yaklaşımında geleneksel uzlaşı şartlarının tamamlanmasını beklemeden harekete geçme eğilimi de öne çıkıyor.

Tüm dosyaların olgunlaşmasını, bütün tarafların aynı noktada buluşmasını veya bölge ülkelerinin tasarlanan düzeni kabul etmesini beklemek yerine uygun gördüğü anda harekete geçebileceği değerlendiriliyor.

Bu nedenle Amerikan stratejisinin hâlen hazırlık aşamasında bulunması, planın uzun süre hayata geçirilmeyeceği anlamına gelmiyor. Axios’a konuşan kaynaklar da stratejinin hazırlanmasının birkaç hafta daha sürebileceğini ve henüz son şeklini almadığını belirtiyor. 

Kaynak: SyriaTV