Suriye'de Mühimmat Patlamaları Neden Tekrarlanıyor?

Eylül ayı boyunca Suriye'de silah ve mühimmat depolarıyla bağlantılı patlamalar art arda yaşandı. Sonuncusu, Halep'in güneyindeki Ayş bölgesinde meydana geldi; bundan birkaç gün önce İdlib kırsalındaki Binniş ve Sermeda'da, Deyrizor kırsalındaki Ayyaş'ta ve Şam kırsalındaki Dumeyr'de benzer olaylar kaydedilmişti.

Bu olaylar, savaş yıllarının ardından Suriye genelinde dağınık halde kalan büyük miktarlardaki silah ve mühimmat sorununu yeniden gündeme taşıyor; bu malzemelerin toplanması, taşınması ve depolanması sürecinde ortaya çıkan güvenlik ve teknik zorlukları da beraberinde tartışmaya açıyor. Resmi soruşturmalar ise patlamaların nedenlerini ve sorumlularını hâlâ araştırıyor.

Suriye Savunma Bakanlığı, Ayş'taki patlamanın ardından bazı askeri noktalarda yaşanan patlamaların nedenlerine ilişkin soruşturmanın sürdüğünü açıkladı. Bakanlık, soruşturmanın seyrini veya buna bağlı güvenlik boyutlarını etkilemeyecek kesin bilgilere ulaşıldıktan sonra sonuçların kamuoyuyla paylaşılacağını vurguladı.

Haftalar süren patlamalar zinciri

Mevcut olaylar zinciri, Eylül ayı başında İdlib kırsalındaki Binniş'te mühimmat yüklü bir aracın patlamasıyla başladı. Yerel kaynaklara göre bu patlamada beş kişi hayatını kaybetti, sekiz kişi yaralandı. Aynı ayın 9'unda, İdlib'in kuzeyindeki Sermeda yakınlarında bir silah ve mühimmat deposunda çok daha büyük bir patlama meydana geldi; yerel yetkililerin açıkladığı bilançoya göre bu olayda 14 kişi öldü, 11 kişi yaralandı.

12 Eylül'de Şam kırsalındaki Dumeyr bölgesinde bir askeri depoda mühimmat patlaması yaşandı. 18 Eylül'de ise Deyrizor kırsalındaki Ayyaş yakınlarında bir depo patladı; medya haberlerine göre bu olayda Savunma Bakanlığına bağlı 11 personel hayatını kaybetti.

Ardından 21 Eylül'de, Halep'in güneyindeki Ayş bölgesinde bir askeri noktada bir dizi patlama meydana geldi. Acil Durum ve Afet Yönetimi Bakanlığı dört yaralının tahliye edildiğini bildirirken, Savunma Bakanlığı hasarın yalnızca maddi düzeyde kaldığını açıkladı. Yetkili birimler olayın nedenlerine ilişkin bilgi toplama ve soruşturma sürecini başlattı.

Bu olayların zaman açısından birbirine bu kadar yakın olması ve farklı bölgelerde tekrarlanması, mühimmat meselesini en hassas güvenlik ve askeri dosyalardan biri haline getiriyor. Özellikle ayrıştırılması, incelenmesi, taşınması ve uygun koşullarda depolanması gereken büyük miktarda silahın varlığı bu hassasiyeti artırıyor.

"Ultra Sawt"a özel bilgi veren bir askeri kaynak, Suriye Savunma Bakanlığının son dönemde farklı bölgelerdeki, özellikle Suriye'nin doğu kesimlerinde ve daha önce terör örgütü PYD/YPG'ye bağlı "Suriye Demokratik Güçleri"nin (SDG) kontrolünde bulunan bölgelerdeki silahlı gruplardan silah toplama çalışması yürüttüğünü söyledi.

Kaynağa göre, silah ve mühimmatın bir kısmı gruplardan toplanırken, bir kısmı da silah tüccarlarından satın alındı; ardından bu malzemeler depolama amacıyla özel ambarlara nakledildi.

Kaynak, son patlamaların olası açıklamalarından birinin, satın alma aşamasından itibaren "tuzaklı" olduğu düşünülen bazı mühimmatların varlığıyla ilgili olabileceğini belirtti ve teslim alınan büyük miktarlar nedeniyle bu tür durumların tespit edilmesinin zor olduğuna dikkat çekti.

Kaynak, özellikle Binniş olayının, elindeki bilgilere göre bir silah tüccarından teslim alınan mühimmatla bağlantılı olduğunu, patlamanın ardından bu tüccar hakkında soruşturma açıldığını da ekledi.

Kaynak, Savunma Bakanlığının yeni gelen silah ve mühimmatla ilgili bu sorunun tekrarlanmasını önlemek amacıyla, depolamadan önce bunları inceleme ve denetimden geçirme çalışması yürüttüğünü vurguladı. Ancak mevcut stokların incelemesi tamamlanana kadar bazı depolarda yeni patlamaların yaşanması ihtimalini de dışlamadı.

Eskimiş mühimmat ve depolama riskleri

Kaynağın öne sürdüğü açıklamanın yanı sıra, mühimmatın teknik durumu ve depolama koşulları da olayları açıklayabilecek olasılıklar arasında öne çıkıyor. Suriye'deki cephanelik tek bir kaynaktan oluşmuyor; savaş yılları boyunca farklı kanallardan birikti. Bunlar arasında eski rejim kurumlarında depolanan silah ve mühimmat, silahlı gruplara ait olanlar ve farklı bölgelerden toplanan mühimmat ile savaş artıkları bulunuyor.

Askeri uzman Albay Ahmed Ferhat, geride kalan stokların boyutu ile bunların sayımı, ayrıştırılması ve taşınması süreçlerinin karmaşıklığının büyük bir zorluk oluşturduğunu; özellikle yerleşim alanlarına yakın geçici depolama noktalarının varlığı ile uzman personel ve ekipman eksikliğinin bu tabloyu ağırlaştırdığını değerlendiriyor.

Ferhat ayrıca, sıcaklık, nem, taşıma ve uygunsuz depolama koşullarının bazı mühimmat türlerini, özellikle yerel üretim olanları etkileyebileceğine dikkat çekti. "Ultra Sawt"a konuşan Ferhat, patlamaların tekrarlanmasının mutlaka ortak tek bir nedene bağlı olmadığını, mühimmatın niteliği, kaynağı, depolanma biçimi ve her bir noktayı çevreleyen koşulların birbirinden farklı olabileceğini belirtti.

Patlamalar sabotaj sonucu olabilir mi?

Öte yandan, olayların kısa bir süre içinde birbirini takip etmesi, sabotaj ihtimalini de gündeme getiriyor; özellikle patlamaların birbirinden uzak bölgelerdeki askeri noktaları ve mühimmat depolarını hedef alması bu ihtimali güçlendiriyor.

Ancak bu varsayımın patlamanın başlangıç noktasının belirlenmesi, mühimmat kalıntılarının incelenmesi ve depolanan malzemelere dışarıdan müdahale veya kurcalama emareleri bulunup bulunmadığının tespiti gibi teknik ve güvenlik kanıtlarına ihtiyacı var.

Ferhat, olası senaryolar arasında patlamalardan birinde İsrail'in rolü olabileceği ihtimalini de gündeme getirdi; ancak elindeki kanıtların zayıf olduğunu ve bunu kanıtlayacak açıklanmış hiçbir delil bulunmadığını kabul etti. Resmi soruşturma sonuçları ve kamuoyuna açıklanmış somut kanıtlar olmadığı sürece, bu tür varsayımlar kesin bir sonuca dönüştürülemeyecek ihtimaller alanında kalmaya devam ediyor.

Araştırmacı Faysal Selim, mühimmatın bir kısmının yıllarca farklı depolama ve taşıma koşullarında kaldığına, taşıma ya da depolama sırasında maruz kaldığı değişikliklerin durumlarını etkilemiş olabileceğine dikkat çekti.

Selim, patlamalar arasındaki zamansal yakınlığın güvenlik boyutunun göz ardı edilmemesini gerektirdiğini, ancak bu yakınlığın tek başına bir sabotaj eyleminin varlığını kanıtlamaya yetmediğini değerlendirdi.

"Ultra Sawt"a konuşan Selim şunları söyledi: "Mühimmat teknik açıdan kararsız olsa bile, depolanma ve taşınma biçimi olayların önlenmesinde belirleyici bir etken haline geliyor. Öte yandan, silah depolama noktalarındaki olası güvenlik açıkları da ayrı bir ihtimal olarak ele alınmalı ve bu ancak soruşturmayla kanıtlanabilir."

Patlamanın kendisini aşan bir sorun

Zorluk yalnızca patlamanın nedeninin sonradan tespit edilmesiyle sınırlı değil; asıl mesele, mevcut cephaneliğin nasıl yönetileceğiyle ilgili. Selim şöyle devam etti: "Mühimmat ve savaş artıklarını toplamak için kurulan geçici depolar, geçtiğimiz yıllar boyunca savaşın dayattığı bir gerçekliğe dönüştü. Ancak bunların, özellikle yerleşim alanlarına yakın yerlerde varlığını sürdürmesi, olası her türlü kazanın riskini artırıyor."

Sermeda olayında Savunma Bakanlığı, söz konusu noktanın, taşınmadan önce silah ve savaş artıklarının toplandığı geçici bir depo olduğunu açıklamıştı; patlamanın nedeni ise hâlâ soruşturma kapsamında.

Burada üç farklı aşamayı birbirinden ayırma ihtiyacı öne çıkıyor: mühimmatın toplanması, incelenip ayrıştırılması, ardından depolanması ya da imha edilmesi. Her aşamanın kendine özgü riskleri var; özellikle malzemelerin kaynağı belirsiz, eski ya da bilinmeyen depolama koşullarına maruz kalmış olması durumunda bu riskler daha da artıyor.

Ardı ardına gelen patlamalar ne gösteriyor?

Her bir olayın nihai nedeni ne olursa olsun, kısa bir süre içinde patlamaların tekrarlanması, Savunma Bakanlığının farklı kurum ve bölgelerden askeri kuruma devredilen çeşitli silah ve mühimmat stoklarını yönetmede karşı karşıya olduğu zorluğun boyutunu gözler önüne seriyor.

Bakanlığın önündeki temel sınavlardan biri, silah toplama aşamasından, mühimmatın kaynağının belgelenmesi, durumunun incelenmesi, sınıflandırılması, kullanılabilirliğinin belirlenmesi ve ardından yerleşim alanlarından uzak güvenli noktalarda depolanmasını kapsayan birleşik bir teknik ve güvenlik sistemiyle yönetildiği bir aşamaya geçme kapasitesinde yatıyor.

Sabotaj varsayımının kanıtlanması, patlamaların yalnızca zaman veya biçim olarak birbirine benzemesinin ötesinde kanıtlar gerektiriyor. Teknik arıza ya da hatalı depolama varsayımı ise, mühimmatın niteliğini, depolama koşullarını ve patlamanın başlangıç noktasını netleştirecek açık teknik bulgulara ihtiyaç duyuyor.

Savunma Bakanlığının açıkladığı soruşturma sonuçları beklenirken, öne çıkan asıl soru yalnızca "patlamalara kim neden oldu?" değil; aynı zamanda "bu mühimmat nasıl toplandı, teknik durumu nedir, nerede depolanıyor ve tehlikenin bir depodan diğerine sıçramasını önlemek için ne gibi tedbirler alınıyor?" sorusu.

Elde bulunan verilere göre son patlamalar, bağımsız bir saha meselesinden ibaret görünmüyor; aksine, savaş yıllarında birikmiş devasa bir askeri mirasın yönetimiyle ilgili daha kapsamlı bir soruna işaret ediyor. Bu mirasın risklerinden kurtulma süreci ise zaman, uzmanlık ve titiz prosedürler gerektiriyor.

Kaynak: UltraSawt Syria