Şam-Erbil Hattındaki Yakınlaşma Orta Doğu'da Neyi Değiştirecek?
08.10.2026 - 17:59 | Son Güncellenme: 30.10.2026 - 10:09
Irak'ın eski Dışişleri Bakanı Hoşyar Zebari'nin geçtiğimiz Haziran ayında Şam'a yaptığı açıklanmamış ziyaret ve Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şara ile gerçekleştirdiği görüşmeye ilişkin açıklamaları, iki ülke arasındaki olası bütünleşme ilişkileri etrafında şekillenen kapsamlı görüşmelere işaret etmesi bakımından dikkat çekici. Bu açıklama, Suriye'nin yeni yönetimi ile Kürdistan Bölgesi liderliği arasında, iki taraf arasındaki yapıcı dostluk ilişkilerini güçlendirme ve bu ilişkiyi tüm Irak'ı kapsayacak şekilde genişletme yönünde ortak bir eğilim bulunduğunu teyit ediyor. Bu durum gerçekleşirse, güncel kaygıları ve gelecek beklentilerini paylaşan iki komşu ülkenin yararına olacaktır.
Bu ziyaretten önce Başkan Mesud Barzani ile eş-Şara arasında temaslar yaşanmış, Suriyeli yetkililer ile Bölge liderliğinden yetkililer arasında da görüşmeler gerçekleşmişti. Bu görüşmeler, Başkan Neçirvan Barzani'nin Şam'a yaptığı dikkat çekici resmî ziyaretle taçlandı; eş-Şara, Barzani'yi Halk Sarayı'nda karşıladı. Bundan önce ise Kürdistan Demokrat Partisi Siyasi Büro üyesi, Irak Dışişleri Bakanı Fuad Hüseyin Şam'ı ziyaret etmiş, Başkan eş-Şara ve Suriye-Irak ilişkileri dosyasından sorumlu Suriyeli yetkililerle görüşmüştü.
İki taraf arasında ortak bir siyasi vizyon çerçevesinde gerçekleşiyor gibi görünen tüm bu temaslar ve görüşmeler, sonuç itibarıyla Suriye ve Irak'ın yararına olacak ve herhangi bir olağanüstü gelişme yaşanmadığı sürece bölgedeki güvenlik ve istikrarın güçlenmesine katkı sağlayacaktır.
Suriye, Irak'ın Doğu Akdeniz ülkeleriyle, Akdeniz üzerinden de Avrupa ve dünyayla bağlantı kapısı konumunda. Irak'ın ihtiyaç duyduğu seçkin ve geniş mesleki deneyime sahip. Irak ise kendi açısından Suriye'nin stratejik derinliğini oluşturuyor; özellikle enerji alanında devasa doğal zenginliklere sahip ve bu zenginlikler, nüfus yapısı, kültürel benzerlik, değer yargıları, örf ve âdetler bakımından büyük ölçüde iç içe geçmiş ve benzeşen iki ülke arasında etkin bir ekonomik bütünleşmenin temel direklerinden biri olabilir. Tüm bunlar, basiretli ve ileri görüşlü bir siyasi iradenin varlığı hâlinde, bölge toplumlarının ve devletlerinin yararına olacak sağlam stratejik ilişkilerin inşasına katkı sunabilir.
Öte yandan, Bölge'nin komşu ülkelerle ve uluslararası düzeyde kurduğu dengeli ilişkiler; Körfez ülkeleri ve Türkiye başta olmak üzere bölgesel ve uluslararası aktörlerin Suriye yönetimine yönelik açılımıyla birleşerek, sürdürülebilir ortak bölgesel bir çalışmanın çekirdeğini oluşturabilir. Bu da, çalkantılı bölgemizi en azından göreli bir istikrara doğru iten bölgesel anlayış ve mutabakatların önünü açabilir; ortak çıkarlara dayanan, iç işlere karışmama ilkesine saygı gösteren ve anlaşmazlıkların diplomatik yollarla çözümüne yönelik bir mekanizma üzerinde uzlaşılan bir istikrar.
Kürdistan ve Suriye taraflarının terör örgütleri, özellikle de DEAŞ konusunda biriktirdiği bilgi ve deneyimler de, bu grupların Suriye ve Irak'ta (özellikle Kürdistan Bölgesi'nde) dış gündemler lehine ve ABD'nin Irak'tan askerî çekilmesini istismar ederek gerçekleştirebileceği gezici terör operasyonlarının risklerini azaltmayı hedefleyen ortak bir çalışmanın temelini oluşturabilir.
Aynı bağlamda, iki tarafın (Suriye yönetimi ve Kürdistan Bölgesi liderliği) ABD ve Türkiye hükûmetleri ile Körfez ve Avrupa ülkeleriyle sürdürdüğü olumlu ilişkilerin, hem Irak ve Suriye'de hem de bölgenin tamamında istikrar lehine ortak anlayış alanlarını genişletmede oynayabileceği destekleyici role de dikkat çekmek gerekir.
Çalkantılı bölgemizin, güncel ve geleceğe dönük zorluklar ışığında -özellikle geçim, eğitim, sağlık, hizmetler, çevre, teknoloji, araştırma, taraflar arası ve bölgesel anlaşmazlıklar gibi alanlarda- bölge halklarının ve devletlerinin güvenlik, selamet ve çıkarlarını güvence altına alacak yeni bölgesel denklemlerin benimsenmesi yoluyla dengesini yeniden kazanmaya ihtiyacı var. Ancak böyle bir çabanın tamamlanabilmesi, özellikle askerî imkânlara sahip olan ve bölge devletlerinin istikrarı ile halklarının beklentileri lehine olmayan sorunlu politika ve uygulamalar izleyen tüm bölgesel aktörlerin hazırlıklı olmasını gerektirir. Burada özellikle İsrail ve İran'a işaret ediyoruz. İsrail, Filistinlilere yönelik ırkçı politikalarından ve Suriye ile Lübnan'daki yayılmacı eğiliminden vazgeçmedikçe bölgede bir istikrar ve kalkınma unsuru hâline gelemez. İran da, rejimi İran halkının beklenti ve çıkarlarıyla bağdaşmayan, bölge halklarının beklenti ve çıkarlarıyla da örtüşmeyen ütopik imparatorluk projelerinden vazgeçmedikçe bölgede doğal bir bölgesel güç hâline dönüşemez.
Resmî normalleşme girişiminin İsrail'i halklar nezdinde tanıtma ve kabul ettirmede başarısız olmasının ardından, İsrail'in bölgede kabul gören, halkların açılım gösterebileceği bir güç hâline gelmesi için istenen şey, uluslararası toplumun Birleşmiş Milletler aracılığıyla onayladığı kararlara -özellikle Filistin halkının haklarına, iki devletli çözüme ilişkin kararlara- saygı göstermekten ve işgal altındaki Suriye ve Lübnan topraklarından çekilerek herkesin haklarını gözeten kalıcı barış anlaşmalarının yolunu açmaktan öteye geçmiyor.
İran'a gelince, karar iktidardaki grubun, ya da daha doğru bir ifadeyle Devrim Muhafızları'nın kanadı veya kanatlarının elinde.
Kararname yetkisine yeterince sahip olmadığı açıkça görülen İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın, ABD ile sorunların çözümü konusunda pragmatik bir bakış açısı bulunuyor; son açıklamalarında İran ile Suriye yönetimi arasındaki iletişimin önemine değinirken, İran rejiminin ve kollarının Esad ailesi iktidarıyla koordinasyon içinde Suriye'de yol açtığı tüm yıkım ve ölümlere ilişkin İran'ın sorumluluğunun kabul edilmesinin önemini görmezden geldi.
Bölgemiz, farklı sorunlu alanlardaki siyasetçileri ve uzmanları içeren bir hazırlık komitesinin öncülük edeceği ve hazırlayacağı genel bir bölgesel konferansa ihtiyaç duymaktadır. Bu komite, ortak noktalara odaklanan ve anlaşmazlık konuları dairesindeki düğümleri çözme kapasitesine sahip bir yapıdır.
Bu arada Devrim Muhafızları içindeki güç merkezleri, bölgesel kolları yönetme ve kontrol etme politikasına sıkı sıkıya sarılmaya devam ediyor; bölgede, özellikle de Suriye'de güvenliği sarsmak amacıyla şiddet yanlısı gruplarla temaslarını sürdürüyor ve tüm bunları ABD yönetimiyle müzakere ve baskı kozu olarak kullanıyor.
İran, bölgedeki temel büyük bölgesel devletlerden biri. Devasa bir nüfus kitlesini temsil ediyor, büyük zenginliklere ve ekonomik imkânlara sahip; tarihi, medeniyeti ve bölgede yapıcı, eksen bir bölgesel güç rolü üstlenmesine olanak tanıyan nitelikli unsurları olan bir ülke. Ancak bunun için komşu ülkelerin iç işlerine müdahale ve yayılmacılık politikalarından kopması, bölgesel kozları (özellikle Filistin meselesi ve mezhepsel mağduriyetleri) kendi yayılmacı projesi lehine kullanma yaklaşımından vazgeçmesi gerekiyor.
Son olarak şunu söylemek gerekir: Bölgemizin yaşadığı sorunlar büyük ve karmaşık -Filistin meselesi, Kürt meselesi, yoksulluk, hastalık, her türden aşırıcılık ve gençliğin, gelecek nesillerin geleceği gibi sorunlar. Ancak niyet ve irade mevcutsa, kalıplaşmış imaj ve araçlardan bağımsız düşünülürse, ön yargı saplantıları ve bin dört yüz yıldan fazla süre önce yaşandığı söylenen olaylara dayalı, birbirinden farklı hayali yorumlar üzerine kurulu kinler aşılırsa, bu sorunların çözümü imkânsız değil.
Bölgemizin, çeşitli sorunlu alanlardaki siyasetçi ve uzmanları bir araya getiren bir hazırlık komitesi tarafından önü açılacak genel bir bölgesel konferansa ihtiyacı var. Ortak noktalara odaklanan, anlaşmazlık konularındaki düğümleri çözme kapasitesine sahip bir komite. Bu bağlamda gösterilen çabalara, gerçekçi ve yaratıcı çözümlere ulaşmak için yeterli zamanın tanınması önemli; farklı tarafların kabul edebileceği, geçmişin biriktirdiği kaygı ve olumsuzlukları aşmayı mümkün kılacak, bölge toplumlarının ve devletlerinin kalkınması için üzerine inşa edilebilecek sağlam temelleri pekiştirecek çözümler. Tüm bunların amacı, bireylerin ve toplulukların özgünlüklerine ve haklarına saygı gösteren, hak ve yükümlülükleri belirleyen genel bir toplumsal sözleşme çerçevesinde adil yönetim sistemleri altında müreffeh bir geleceğe yönelebilmek. Bu sistemlerin, can sıkıcı meseleleri ve hayati konuları, geçmişe dönük gerileyici zihniyetten kopan, gelecek nesillerin geleceğine odaklanan ve egemenlik ile ortak çıkarlara saygı temelinde bölgesel komşuluk ve uluslararası çevreyle köprüler kuran ileriye dönük bir zihniyetle ele alması gerekiyor.
Kaynak: Syria TV