Mekke’de Yeni Dönem: Suudi Arabistan Gayrimenkul Piyasasını Dünyaya Açtı

Mekke, bireysel Müslüman yatırımcılar, şirketler ve stratejik nitelikte lüks otel projelerine yönelmek isteyen büyük egemen varlık fonları için yeni bir cazibe merkezine dönüşüyor.  

Bu günlerde umre için gelen kalabalıklar, Mekke’nin eski mahallelerinden geçerken her yandan yükselen inşaatlarla karşılaşıyor.  

Kırmızı renkli eski evler ve dar sokaklar, Mescid-i Haram’a doğru uzanan lüks gökdelenlere yer açmak için yıkıldı. 

Öte yandan, yakınlardaki bir ofiste, Yasser Abu Ateeg, Umm Al Qura for Development and Construction’ın CEO’su olarak uluslararası yatırımcı akınına yetişmeye çalışıyor.  

Uzun yıllar yabancı yatırımcılara kapalı olan Mekke gayrimenkul piyasası, artık küresel alıcılara açılmış durumda. 

Önceliklerde değişim 

Veliaht Prens Muhammed bin Selman’ın yaklaşık on yıl önce ilan ettiği 2030 Vizyonu kapsamında başlatılan dönüşüm süreci yeni bir evreye giriyor.  

1,5 trilyon dolarlık maliyetiyle dikkat çeken “Neom” projesinin bazı temel unsurları belirgin gecikmelerle karşı karşıya. 

Petrol fiyatlarının zirve seviyelerden geri çekilmesi ve bütçe açığının yeniden artış eğilimine girmesi, Riyad yönetimini daha hızlı nakit akışı sağlayabilecek ve talebi daha öngörülebilir alanlara yönelmeye teşvik ediyor. 

Ekonomik stratejideki değişim, mega projelerden daha gerçekçi ve sürdürülebilir turizm, finans ve yapay zeka gibi sektörlere doğru sessiz bir yönelişle kendini gösterdi. Bu dönüşümün merkezinde ise Mekke yer alıyor. 

Yüzyıllardır ayakta kalan kutsal şehir, 2030’a kadar yıllık 100 milyar dolar doğrudan yabancı yatırım çekme planının merkezinde bulunuyor. 

Geçen yıl hükümet, yabancı şirketlerin Mekke’de yatırım yapmasına izin verdi. Bu yıl ise yurt dışındaki Müslümanlara şehirde gayrimenkul satın alma imkanı tanındı. 

Fiyatlar Monte Carlo ile yarışıyor 

Mescid-i Haram çevresindeki arsalar metrekare başına yaklaşık 87 bin dolardan alıcı buluyor. Bu rakam dünya genelindeki en yüksek seviyeler arasında gösteriliyor. 

Bu bağlamda, Sotheby's International Realty’den George Azar, “Mekke’de Monte Carlo fiyatlarına satış yapıyoruz” ifadelerini kullanıyor. 

Yaklaşık 27 milyar dolarlık bir kalkınma projesinden sorumlu olan Umm Al Qura for Development and Construction’ın hisseleri, halka arzından bu yana yüzde 17 değer kazandı.  

Şirketin yatırımcıları arasında Vanguard Group, HSBC, State Street Corporation ve BlackRock gibi küresel fon devleri bulunuyor. 

Yılın her günü yoğunluk 

Geçtiğimiz günlerde, Hac mevsimi dışında sıradan bir Cumartesi günü şehri ziyaret ettiğimde, İngiltere, Cezayir ve Özbekistan'dan gelen ziyaretçilerle dolup taştığını gördüm. 

---

Şafak vakti binlerce kişi Mescid-i Haram’dan dışarı akarken, altın ve hediyelik eşya mağazaları günün her saati açık ve her zaman kalabalıktı. 

Ramazan ayında bazı lüks otel odalarının gecelik fiyatı 10 bin dolara kadar çıkabiliyor. Dünyanın en büyük Courtyard by Marriott otelinin de bu yıl Mekke’de açılması planlanıyor. 

Endişeler ve zorluklar 

Ancak hızlı ve büyük ölçekli genişleme çalışmaları herkesi memnun etmiş değil. Bazı Müslümanlar, kutsal şehirde artan kalabalık, yükselen maliyetler ve yoğun ticari faaliyetlerden duydukları rahatsızlığı dile getiriyor. 

Duke Üniversitesi İslam Araştırmaları Profesörü Omid Safi konuya ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı: 

“Beş yıldızlı bir otel kompleksi inşa etmek için bir dağı tamamen ortadan kaldırdılar. Bu devasa genişleme, şehrin tarihine yeterince dikkat edilmeden gerçekleştirildi.” 

Öte yandan doğal sınırlamalar da söz konusu. Dağlarla çevrili küçük bir yerleşim olan Mekke’de uygun arazi arzı giderek daralıyor.  

Emlak aracılarının aktardığına göre, Mescid-i Haram çevresinde boş arsa bulmak artık son derece güç. 

Dünyanın dört bir yanından yatırımcı ilgisi 

Buna rağmen yoğun talep dikkat çekiyor. Ocak ayında Davos’ta düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu sırasında Endonezya’nın egemen varlık fonu Danantara Indonesia Sovereign Wealth Fund, Mekke’de 1 milyar doların üzerinde yatırım planladığını açıkladı. 

Dünyanın en kalabalık Müslüman nüfusuna sahip ülkesi olan Endonezya’nın bu hamlesi, şehrin küresel ölçekteki cazibesini ortaya koyuyor. 

Fonun Baş Yatırım Sorumlusu Pandu Sjahrir, “Mekke ve çevresinde arazi arayışımız güçlü biçimde sürüyor. Bu hem ticari hem de stratejik olarak mantıklı” değerlendirmesinde bulundu. 

Bireysel yatırımcılar da harekete geçmiş durumda.  

Emlak ajansı Knight Frank’in anketine göre, Mekke’de yatırım yapmayı düşünen varlıklı Müslümanların yüzde 40’ının bütçesi 5 milyon doların üzerinde. 

Neom’dan çıkarılan dersler 

Suudi Arabistan’ın son on yılda bazı büyük projeleri hayata geçirmekte zorlanması uyarı niteliği taşıyor.  

2029 Kış Asya Oyunları’na ev sahipliği yapması planlanan Trojena projesinde yaşanan zorluklar sonrasında, organizasyonun Kazakistan’a kaydırılması bu çerçevede dikkat çekiyor. 

Buna karşın Mekke’deki projelerde ilerleme kaydediliyor.  

Umm Al Qura for Development and Construction bünyesindeki “Masar” projesinde iki kule, alışveriş caddesi ve altyapı çalışmaları tamamlandı. 

Değişimle birleşen nostalji 

Umre için çocuklarıyla Mekke’yi ziyaret eden Mısırlı büyükanne Abir, şehirdeki dönüşümü şu sözlerle anlattı: 

“Mescid-i Haram’ı ziyaret etmek eskiden daha kolay ve rahattı. Tavaf edebiliyor, Kabe’ye dokunabiliyorduk. Şimdi kalabalık nedeniyle bu neredeyse imkansız.” 

Buna rağmen ziyareti tekrar etmeyi planladığını söylüyor. 

Yüksek maliyetler 

Talebin yükselmesiyle birlikte hac maliyetleri de arttı.  

Bir İngiliz seyahat acentesinin verdiği bilgiye göre, İngiltere’den gelen hacılar geçen yıl 9 bin 500 ila 13 bin 600 dolar arasında ödeme yaptı. Bu rakam, pandemi öncesine kıyasla yaklaşık iki katına işaret ediyor. 

Dubai’deki en yüksek gökdeleni inşa eden şirketin kurucusu Muhammed Alabbar, lüks projelerde aşırıya kaçılmaması gerektiği uyarısında bulunarak, “Yatırımın güçlü getiri sağlaması gerekir, bu da arz ve talebin iyi yönetilmesini zorunlu kılar” dedi.  

Medine projeleri de hız kazanıyor 

Ülkedeki yatırım dalgası yalnızca Mekke ile sınırlı değil. Medine’de de büyük ölçekli projeler yürütülüyor.  

37 milyar dolar değerindeki Rua Al Madinah Holding projesi, konutlar, ofisler, mağazalar ve yeni oteller kazandırmayı hedefliyor. 

13 kulelik ve 2,7 milyar dolar değerindeki projeyi geliştiren Al Diyar Al Arabiya şirketinin yöneticisi Nayef Alatawi ise uzun vadeli perspektife dikkat çekti. 

Atawi projelere ilişkin açıklamasında, “Bir şehre yatırım yaptığınızda, yarım asır sonra mahallenin nasıl şekilleneceğini bilemezsiniz. Ancak Mekke, Müslümanlar için her zaman şehir merkezi olarak kalacaktır” diye konuştu. 

 

 

Kaynak : Bloomberg