Arap Dünyasında Su Alarmı: 2050’ye Doğru En Büyük Risk Altındaki 6 Ülke

Musluğu açıp su almayı artık garanti edemediğimiz bir günü hayal edin. Arap dünyasının geniş kesimlerinde bu soru, artık yalnızca bir gelecek senaryosu olmaktan çıkmış durumda. Mevsimsel bir kriz olarak görülen, yağmurların dönmesiyle sona erdiği düşünülen kuraklık; daha az yağış, daha yüksek sıcaklıklar, tükenen kuyular ve azalan kaynaklara karşın büyüyen nüfusla birlikte giderek daha uzun ve daha sert bir krize dönüşüyor.

Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), Yakın Doğu ve Kuzey Afrika bölgesini dünyanın su güvensizliğine en açık bölgesi olarak tanımlıyor. Nüfus artışı, kentleşme ve değişen tüketim alışkanlıkları nedeniyle su talebi yükselmeye devam ediyor.

Bu, 2050'de suların aniden kesilip gideceği anlamına gelmiyor. Asıl endişe verici olan tablo şu: Daha az kaynak, daha fazla talep, daha şiddetli kuraklık ve tarım, kentler ile gıda güvenliği üzerinde giderek artan baskı. Dünya Bankası tahminlerine göre su kıtlığı, bölgedeki bazı ülkelerin gayri safi yurt içi hasılasını yüzyılın ortasına kadar yüzde 6 ile 14 arasında düşürebilir. Peki hangi Arap ülkeleri en çok etkilenecek? Susuzluğun en sert hissedileceği yerler neresi olacak?

Yemen, gelecekteki bir su krizini bekleme lüksüne sahip değil; çünkü kriz zaten yaşanıyor. Ülke, Arap dünyasının su kaynakları en kıt ülkelerinden biri ve büyük ölçüde yeraltı sularına bağımlı. Bu kaynaklar ise tarımsal ve kentsel kullanım nedeniyle sürekli tükeniyor. Dünya Bankası verilerine göre Yemen'de kişi başına düşen yenilenebilir su miktarı yılda yaklaşık 137 metreküp; oysa su kıtlığı eşiği 1.000 metreküp olarak kabul ediliyor. Yani Yemen, halihazırda son derece tehlikeli kıtlık düzeylerinde bulunuyor. Daha da kaygı verici olan, bu uçurumun büyümeye devam etmesi. Dünya Bankası modellerine göre Yemen'de mevcut kaynaklara oranla su kullanımı, senaryolara bağlı olarak 2050'ye kadar yüzde 50 ile 100 arasında artabilir. İklim değişikliği ise Yemen'in zaten kronik olan su krizini daha da derinleştirecek bir etken olarak öne çıkıyor.

Libya'da tablo farklı görünse de tehlike bir o kadar büyük. Ülkenin kalıcı nehirleri yok; büyük ölçüde yeraltı sularına, özellikle de uzun jeolojik dönemler boyunca oluşmuş ve kolayca yenilenemeyen fosil su rezervlerine dayanıyor. Araştırmalar, bu havzaların tükenmesinin iklim değişikliği ve artan taleple birleşmesi durumunda önümüzdeki on yıllarda ciddi bir su açığına yol açabileceği konusunda uyarıyor. Bir çalışma, Libya ve Mısır'ı 2050'ye kadar şiddetli su açığıyla karşılaşabilecek ülkeler arasında özellikle öne çıkarıyor; söz konusu çalışma, Libya için mevcut su dengesinin yaklaşık yüzde 90'ı, Mısır için ise yaklaşık yüzde 45'i oranında bir açık öngörüyor. Buradaki asıl tehlike, Libya'nın büyük ölçüde bağımlı olduğu kaynağın sonsuz biçimde kullanılamayacağı gerçeği. Yeraltı suları düştükçe, nüfus ve tarım için su temin etmek hem daha güç hem de daha maliyetli hale geliyor.

Mısır'da su meselesi neredeyse tamamen Nil Nehri'ne bağlı; bu nehir ülkenin temel tatlı su kaynağını oluşturuyor. Ancak denklem değişiyor: Nüfus artıyor, su talebi yükseliyor, iklim değişikliği su kaynaklarının geleceğine ilişkin belirsizliği derinleştiriyor; üstelik Etiyopya herhangi bir koordinasyon sağlamaksızın barajlar inşa etmeye devam ediyor. Geleceğe yönelik çalışmalar, Mısır'ı 2050'ye kadar ciddi su açığıyla yüzleşebilecek ülkeler arasında gösteriyor; bir araştırma, benimsenen senaryoda açığı mevcut su bütçesinin yaklaşık yüzde 45'i olarak hesaplıyor. Bu, Nil'in kuruyacağı anlamına gelmiyor; ancak mevcut suyun nüfus, tarım ve ekonomiden gelen artan taleple karşı karşıya kalacağı anlamına geliyor. Bu da her kaynak düşüşünü çok daha ağır hissettiriyor. Mısır'ın kırılganlığı, su kaynaklarının büyük bölümünün tek bir kaynaktan gelmesinden ve artan sıcaklıkların farklı sektörlerdeki su talebini daha da yukarı çekmesinden kaynaklanıyor.

Tunus, kuraklığı geçici bir durum olarak yaşamıyor. Ülke yıllardır artan su baskısı altında; baraj seviyeleri düşüyor, sıcaklıklar yükseliyor, kuraklık dönemleri sıklaşıyor. Dünya Bankası, Tunus'un gayri safi yurt içi hasılasının yüzde 83'ünün yüksek veya çok yüksek su baskısı yaşayan bölgelerle bağlantılı olduğuna işaret ediyor. Tehlike yalnızca su kıtlığıyla sınırlı değil. Mevcut kaynaklar da giderek artan baskıyla karşı karşıya: Tunus'ta yeraltı suları, yenilenme kapasitesinin yüzde 133'ü oranında kullanılıyor; yüzey suyu kaynaklarının ise yaklaşık yüzde 95'i zaten işletiliyor. 2015'ten bu yana süren kuraklık, rezervuar seviyelerini tarihsel ortalamalarının altına çekmiş ve kullanıcıları yeraltı suyuna daha fazla yönelmeye zorlamış durumda. Geleceğe bakıldığında ağır bir ekonomik bedel göze çarpıyor: Dünya Bankası'na göre 2050'ye kadar iklimle bağlantılı GSYİH kayıplarının yüzde 71'i su kıtlığına atfedilecek. Kaynaklar azalmaya, talep artmaya devam ettikçe kuraklık artık yalnızca bir su sorunu olmaktan çıkıyor; Tunus'ta tarım, ekonomi ve gıda güvenliğine yönelik doğrudan bir tehdit haline geliyor.

Fas, yıllardır artan su baskısıyla boğuşuyor: Kuraklık mevsimleri tekrarlanıyor, yağışlar azalıyor, sıcaklıklar yükseliyor. Dünya Bankası analizleri, ülkenin giderek büyüyen bir su stresine maruz kaldığına dikkat çekiyor. İklim değişikliği kuraklığı daha sık ve daha şiddetli hale getirirken, yağmura ve sulamaya farklı oranlarda bağımlı tarım sektörü üzerindeki baskı da artıyor. Fas'taki kuraklığın tehlikesi yalnızca su kıtlığında değil; kaynaklar gerilediğinde tarım, gıda üretimi ve kırsal hane gelirleri de bundan nasibini alıyor. Bu durum, su krizini ekonomi ve gıda güvenliğiyle doğrudan ilişkilendiriyor. Yakın Doğu ve Kuzey Afrika'da tarımın mevcut tatlı su kaynaklarının yaklaşık yüzde 85'ini kullandığı düşünüldüğünde, bölgenin tamamının kaynaklar üzerinde artan bir baskıya doğru ilerlediği görülüyor.

Cezayir de tehlike dışında değil. Kuzey Afrika'daki konumu, ülkeyi iklim değişikliğine, yükselen sıcaklıklara ve bazı bölgelerde gerileyen su kaynaklarına karşı savunmasız kılıyor. Bölgesel araştırmalar, iklim değişikliğinin Kuzey Afrika'daki su baskısını artıracağına işaret ediyor; üstelik bölge, halihazırda doğal yenilenme kapasitesine kıyasla yüksek kaynak kullanım düzeyleriyle karşı karşıya. Dünya Bankası verileri, tarımsal ve diğer su kullanımlarının bölge kaynaklarını ciddi baskı altına aldığını ortaya koyuyor. İklim modelleri ise önümüzdeki on yıllarda Orta Doğu ve Kuzey Afrika'nın geniş kesimlerinde yağışların azalacağını öngörüyor. Cezayir, bu listede altıncı sırada yer alıyor; bu, benimsenen göstergeler ve tahminler çerçevesinde yapılmış bir değerlendirme olup resmi bir kuraklık sıralaması niteliği taşımıyor.

Rakamlar, 2050'de muslukların aniden kuruyacağını söylemiyor. Söyledikleri çok daha kaygı verici: Kişi başına düşen su miktarı azalıyor, talep artıyor, kuraklık sıklaşıyor, yeraltı suları tükeniyor; su arıtma, tuzdan arındırma ve yeniden kullanım ise giderek daha kritik bir önem kazanıyor. FAO, bölgeyi dünyanın su güvensizliğine en açık coğrafyası olarak tanımlamaya devam ediyor; su talebinin artmaya ve kaynak kalitesinin bozulmaya devam etmesi bekleniyor. Dünya Bankası'nın güncel verileri de Orta Doğu ve Kuzey Afrika'daki su krizinin, artan sıcaklıklar ve azalan su erişimiyle birlikte ekonomik açıdan daha maliyetli bir hal alabileceğine işaret ediyor. Bu da kaynak yönetimini ve iklime uyumu çevre meselesinin çok ötesine taşıyarak ekonomi, gıda güvenliği ve toplumsal istikrar alanına sürüklüyor. Su konusundaki mevcut gerçeklik şu: Kriz zaten başladı. Önümüzdeki on yıllar, kuraklık ve su kıtlığını Arap bölgesinin karşı karşıya olduğu en büyük zorluklardan biri haline getirebilir.
Kaynakça : Ultrasawt