Sudan Krizi Niye Çözülemiyor?

Geçtiğimiz günlerde Amerika Birleşik Devletleri, Sudan’da üç yıldır devam eden iç savaşın bitmesi için çabalar sarf etmeye başlamıştır. Zira, Sudan Egemenlik Konseyi başkanı Orgeneral Abdulfatah Al- Burhan, ABD Başkanın Afrika danışmanı, Massad Boulos ile İsviçre’nin Zürih kentinde görüştüğü açıklanmıştır. 

Bahsi geçen görüşmede iki taraf Sudan’da devam eden insani kriz, silahların susturulması ve siyasi diyalog fırsatları tartışıldığı söylenmiştir.  Bunun yanı sıra, ulaştığımız bilgilere göre, Boulos, Burhan ile görüştükten sonra, Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) lideri ele başı Mohamed Hamdan Dagalo ile ayrı görüşme yaptığı ve ayni başlıkları gündeme getirdiği ifade edilmiştir.  

Peki ABD’nin çabaları niye başarısız oluyor? 

Washington yönetimi Sudan’da 3 yıldır devam eden iç savaşın çözümü için ciddi çabalara sarf etmediği herkesin malumudur. Nitekim, diplomatik çabaların bölgesel aktörler üzerinden yürütmeye tercih etmişti. ABD’nin çabalarının başarılı olmaması aşağıdaki sebeplere bağlanabilir: 

Bölgesel aktörlerin olumsuz rolü: Bu bağlamda, Washington’un müttefiki olarak bildiğimiz devletler, Mısır, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Sudan sorunun çözümü hakkında farklı perspektiflere sahip olması, krizin derinleşmesini neden olmaktadır. Nitekim, söz konusu devletlerin, savaşan taraflara askeri ve diplomatik destekler sağladığı herkesin malumudur. 

Örnek vermek gerekirse, Mısır ve Suudi Arabistan, Sudan meşru hükümetine, siyasi, askeri destekler sağlarken, Birleşik Arap Emirlikleri, HDK militanlarına kesintisiz bir şekilde askeri sevkiyatlar yapmaktadır. Bu çerçevede ülkede yıllardır devam eden bu iç savaş bölgesel savaşa dönüştüğünü söylemek yanlış olmayacaktır.  

İnsan haklarını ihlal etmesi: Geçtiğimiz günlerde dünya kamuoyu HDK’nin bir mensubu sivil bir vatandaşı işkence ederek öldürdüğü video ile meşgul olmuştu. 

Vahim olan durumda bahsi geçen hadise HDK’li militan, vatandaşa hangi kabileye mensup olduğu soruyordu. Vatandaşın da Barti Kabilesinin mensubuyum demesinin ardından, militan silahını çıkartıp vatandaşın başına birkaç mermi sıkarak hayatına son vermişti. Bunun gibi yüzlerce hadiseye BM’nin yayımladığı raporlarda yer verilmiştir. 

Dolayısıyla, HDK’nin bu kadar insan haklarını ihlal etmesi, savaşın etnik boyuta evrilmesine neden olmuştur. Böylece ülkede kabilelerin birlikte yaşamaları zorlaşacağı ve savaşın uzun yıllar devam edeceği anlamına gelmektedir.  

Bunun ötesi de AB menşeili silahların HDK tarafından kullanıldığına dair bilgiler dolaşması, AB’nin çifte standardını ortaya koymuştur. 

Siyasi iradenin olmaması: Öncelikle şunu söylemekte yarar var, Sudan’da devam eden iç savaşın temel sebebi siyasi fikirlerin ayrılığıdır. Zira, HDK’nin lideri olan ele başı Mohamed Hamdan Daglo, darbe yaparak kendini cumhurbaşkanı yapmak istedi. Darbenin başarısız olmasıyla ele başı Dagalo, ülkeyi bu kaotik duruma atmıştır. 

Siyasi iradenin yokluğu ise, tarafların masaya oturmalarını zorlaştırmıştır. Bunun yanı sıra da HDK’nin, kendi siyasi projesini empoze etmeye çalışması, sorunun çıkmaza girmesine neden olmuştur. 

Ele başı Dagalo, kendini Sudan emiri olarak görmek istemişti. Hatta siyasi müttefikleri olarak bildiğimiz Özgürlük ve Değişim Güçleri (ÖDG) üyeleri arasında Dagalo “el-emir” lakabı ile çağırılıyordu.  

Bölgesel örgütlerin fonksiyonlarının yitirilmesi: Afrika Birliği ve Arap Ligi bütün krizlere çözüm bulamadığı gibi, Sudan sorununu çözmede de aciz kaldığı söylenebilir. Bunun sebebi olarak BAE’nin baskı ve müdahalesi olduğunu gösteren birçok emare bulunmaktadır. 

Sudan’da yaşanan sorunlar, Amerikan yönetimlerinin sürekli gündeminde olmuştu. Fakat, küresel sistemde yaşanan sorunlar, Gazze katliamı, Ukrayna- Rusya savaşı gibi krizlerin devam etmesi Sudan Savaşı’nın Washington’un odak noktasında olmamasına neden olmuştur.  

Trump yönetiminin, dünyadaki savaşları bitirme projesi kapsamında Sudan krizini ele alması Kongo – Ruanda arasında imzaladığı barış antlaşmasından sonra gündeme gelmiştir. Bu yüzden Massad Boulos, Sudan lideri Abdullfatah Burhan ile görüşmüştür. 

Sonuç ve değerlendirme

Görüldüğü üzere Sudan’da devam eden iç savaşın dinamikleri yerel ve bölgesel açısından değerlendirdiğimiz sorunun ne kadar girift ve karmaşık olduğunu ortaya koymuştur. Bu çerçevede, ABD’nin diplomatik çabalarının başarılı olabilmesi için şu adımları atması gerekmektedir: 

1- Bölgesel aktörlere baskı uygulayarak, HDK’ye silah sevkiyatına son verilmesi: Birleşik Arap Emirlikleri’nin, HDK’ye sürekli silah desteği sağladığına bütün dünya şahit olmuştur. Bu sevkiyatın durdurulması ile savaşın bitirileceği varsayılmaktadır. Aksi takdirde savaş uzun yıllar devam edebilir.  

2- Siyasi fraksiyonları bir araya getirerek politik çözüm bulunmasında yardımcı olmak. Yukarıda ifade edildiği gibi, ülkede devam eden savaşın temel sebebi politik anlaşmazlıklardır. Dolayısıyla bütün siyasi grupları bir araya getirerek bir siyasi konsensüs oluşturup, bu kronik siyasi problemlere çözüm sağlanması gerektiği düşünülmektedir.