Psikolog Yeğeninin Gözünden Trump

Donald Trump, modern siyaset sahnesinde sadece bir ABD başkanı olarak değil; öngörülemezliği, güç arzusu ve kural tanımazlığıyla küresel dengeleri sarsan yıkıcı bir fırtına gibi esiyor. Başkanlığının ikinci döneminde attığı her adımla uluslararası sistemi biraz daha belirsizliğin, korkunun ve kaosun içine sürüklüyor. 

Bir sabah dünyaya yeni vergi tarifeleri açıklıyor, ertesi gün yaptırım tehdidini masaya sürüyor. Birçok ülkeye vize yasağı uygularken göçmenlere yönelik Amerika’nın sokaklarında âdeta cadı avı yürütüyor. Venezuela’dan Grönland’a, Küba’dan Kanada’ya kadar uzanan güç ve nüfuz hesaplarıyla sınırları, egemenliği ve uluslararası hukuku yeniden kendi çıkarlarına göre tanımlamaya çalışıyor. 

Ukrayna savaşında Avrupa’yı köşeye sıkıştıran, NATO müttefiklerini tehdit eden Trump, yıllardır Amerika’nın en yakın ortaklarıyla bile ticari ve siyasi bilek güreşine girişiyor. 

Soykırımcı İsrail’e verdiği sınırsız destekle Orta Doğu’daki yangını büyüten Trump, İran’a yönelik sürdürdüğü savaş politikalarıyla milyonlarca insanın geleceğini ve dünya ekonomisini bilinmezliğin içine itiyor. 

İsrail’in tahrikleriyle başlattığı karanlık İran savaşının Amerikan toplumuna yüklediği ağır faturaların ve tabanından yükselen tepkilerin kıskacındaki Trump, şimdi 3 Kasım’daki kritik ara seçimlere hazırlanıyor. 

Güç gösterileriyle insanlığı yorgun bırakan Trump’ın dünyasında istikrar ve tutarlılığa yer olmazken ilke ise çoğu zaman ancak çıkarla çakıştığı ölçüde değer taşıyor. 

Peki, dünyanın kaderini etkileyen kararları böylesine öngörülemez hâle getiren, uluslararası düzeni gösteri alanına çeviren bu sıra dışı siyasi karakterin arkasında nasıl bir psikoloji yatıyor? 

Trump gerçekten yalnızca son derece pragmatik bir iş adamı mı? Yoksa pragmatizmin arkasına saklanan; güce tapınan, sürekli kazanmak isteyen, yenilgiyi kabullenemeyen, her şeyden önemlisi beğenilme ve alkışlanma peşindeki derin bir narsisizmin esiri mi? 

Çıkar odaklı kişiliğini anlamak için Trump’ın Oval Ofis’teki konuşmalarından ve sosyal medya paylaşımlarından önce, belki de o zihnin inşa edildiği aile evinin kapılarını aralamak ve çocukluğuna bakmak gerekiyor. 

Trump’ın yeğeni Mary L. Trump’ın büyük yankı uyandıran eseri Too Much and Never Enough: How My Family Created the World’s Most Dangerous Man (Çok Fazla ve Asla Yeterli Değil: Ailem Dünyanın En Tehlikeli Adamını Nasıl Yarattı?), işte tam bu noktada Trump fenomenini anlamak isteyenler için sıradan bir aile hatıratının çok ötesine geçiyor. 

Yeğen Trump, amcasının davranışlarını, kişilik gelişimini ve aile içi travmaların üzerindeki etkilerini inceleyen bir klinik psikolog aynı zamanda. Bu nedenle kitabın sayfalarında yalnızca aile sırları, miras kavgaları ve kapalı kapılar ardında yaşanan hesaplaşmalar yok. 

Aslında Mary Trump’ın anlattıklarında; çıkarı ve gücü her şeyin merkezine koymuş bir ailede yetişmiş Trump’ın, sonunda bütün dünyayı etkileyen bir ABD başkanına dönüşmesinin çarpıcı psikolojik çözümlemeleri var. 

Kitabın en sarsıcı yanı, bireysel bir dramın nasıl toplumsal bir karabasanın provası olduğunu göstermesi. Trump’a bakarken çoğu zaman gördüğümüz şey bir politikacı, bir iş insanı ya da bir popülist lider. Ama bu kitabın hatırlattığı başka bir gerçek daha var: Bazen tarihin yönünü değiştiren kararlar, çok daha önce, bir çocuğun kendini sevilmeye layık hissetmediği bir evde şekillenmeye başlar. 

Trump’ın susturamadığı yeğeni ve yasaklatamadığı kitabı 

Mary Trump’ın kitabı, 2020 seçimlerine giden yolda Amerikan siyasetinin tam ortasına düşmüş bir "el bombasıydı". Aradan geçen 6 yıla rağmen güncelliğini koruyan kitabın yayımlanma süreci, Beyaz Saray ile bir yazar arasındaki en sert hukuki ve retorik savaşlardan birine sahne oldu. 

Siyasi etkisi hâlâ devam eden kitabın raflarda yerini alması hiç kolay olmadı. Donald Trump’ın kardeşi Robert Trump, Mary’nin 2001 yılındaki bir miras davası sonrası imzaladığı "gizlilik sözleşmesini" (NDA) ihlal ettiğini öne sürerek kitabın basımını durdurmak için dava açtı. Ancak New York mahkemeleri, kitabın kamu yararı taşıdığını belirterek "önleyici sansürün" anayasaya aykırı olduğuna hükmetti. Bu hukuki zafer, kitabın popülaritesini daha da artırdı. 

Donald Trump, “yalancı” olarak nitelendirdiği yeğenine ve “hayal ürünü” dediği kitabına karşı savunmasını, her zaman olduğu gibi karşı saldırı üzerine kurdu. Mary Trump’a yönelik sözleri, kitabın içeriğindeki "zorbalık" iddialarını âdeta doğrular nitelikteydi:

"Nadiren görülen, ailesi tarafından pek sevilmeyen, babası ve harika büyükbabası hakkında kötü şeyler yazan, dengesiz bir yeğen... O bir suçlu, gizlilik sözleşmesini ihlal etti ve dürüst olmak gerekirse o sadece berbat bir insan." 

Trump cephesi kitabı susturmaya çalıştıkça Mary’nin sesi daha gür çıktı. Trump’ın yeğenine yönelik öfke dolu tweetleri, aslında Mary’nin kitabında bahsettiği o "eleştiriye tahammülü olmayan, yaralı çocuk" portresini tüm dünyanın gözü önüne serdi. 

Modern siyasetin en tartışmalı figürlerinden birinin karakter atlasını çıkaran kitabın gördüğü ilgi, bunun açık kanıtı. 

Trump’ın psikolojisine yolculuk yaptıran bu eser, daha ilk haftasında 1,35 milyon kopya satarak yayın dünyasında âdeta deprem etkisi oluşturdu. Kısa sürede milyonlarca okura ulaştı, 20’den fazla dile çevrildi, dünya genelinde yayıldı ve Mary Trump’a 10 milyon dolardan fazla para kazandırdığı tahmin ediliyor. Bu rakamlar, yalnızca bir kitaba duyulan merakı değil; dünyanın, Trump fenomeninin arkasındaki karanlık psikolojiyi anlama açlığını da gösteriyor. 

Baba Trump’ın karanlık dünyası: "Katiller" ve "Kaybedenler" 

Mary Trump, bir klinik psikolog olarak amcası Donald Trump’ı anlatırken okuyucuyu Trump Organization ve Beyaz Saray’ın koridorlarından alıp Queens’teki o "karanlık evin" çocuk odalarına götürüyor. Orada, Trump’ın dışarıdan bakıldığında zenginlik ve ihtişamla çevrili görünen ailesinde sevginin değil, gücün ve paranın dolaşıma sokulduğu sert bir rekabet dünyası var. 

Mary aileyi içeriden anlatırken aslında gücün nasıl karakter inşa ettiğini, travmanın nasıl siyasete dönüştüğünü gösteriyor. Çarpıcı bir psikolojik otopsi niteliğindeki eserde anlatılanların merkezinde Trump’ın babası Fred Trump yer alıyor. 

Genç yaşta Almanya'dan Amerika'ya göç ederek altın madeni ve genelev işletmeciliği yapan Baba Fred Trump, Ku Klux Klan örgütüne üye olmak suçuyla kısa süre hapis yatmış bir isim. Yabancı düşmanı olan Fred Trump; arsa ve daire komisyonculuğu yaptığı yıllarda, siyahilere daire satmayı da reddedecek kadar ırkçı eğilimleri yüksek bir profil. 

Trump imparatorluğunun kurucusu olan Fred Trump, çocuklarına dünyayı gri alanları olmayan, vahşi bir arena olarak tanıttı. 

Fred Trump için dünya ikiye ayrılıyordu: "Katiller" ve "Kaybedenler". Bu arenada merhamet zayıflık, nezaket ise yenilgiydi. Kitapta sevgi yerine korkuyu, empati yerine acımasız rekabeti çocuk terbiyesi sanan çıkarcı bir babanın oluşturduğu travmalar itinayla anlatılıyor. 

Dedesini "yüksek işlevli sosyopat" olarak tanımlayan Mary’ye göre, onun kurduğu “toksik” aile düzeninde başarı bir tercih değil, hayatta kalma koşuluydu. Böyle bir evde büyüyen çocukların dünyayı aynı sertlikte bir mücadele ve çıkar alanı olarak görmesi şaşırtıcı değil. 

Donald, babasının gözüne girebilmek için hayatta kalmanın tek yolunun "ne pahasına olursa olsun kazanmak" olduğunu çok küçük yaşta öğrenerek onun en kötü özelliklerini kopyaladı: Zorbalık, ırkçılık, yalan ve mutlak acımasızlık. 

Mary Trump’ın deyimiyle Donald için hiçbir şey "asla yeterli" değildi çünkü babasının takdirini kazanmak, dibi delik bir kovayı doldurmaya çalışmak gibiydi. 

Trump’ın bugün siyasette kullandığı sert dil, rakiplerini itibarsızlaştırma refleksi, uzlaşmayı zayıflık olarak kodlayan yaklaşımı belki de ilk kez siyaset meydanlarında değil, aile yemek masasında öğrenildi. 

Trump ailesinin “Kaybedeni”: Fred Jr.’ın trajedisi  

Ailesinin psikolojik anatomisini çıkaran kitapta belki de en trajik figür, Mary Trump’ın babası ve Donald Trump’ın ağabeyi Fred Trump Jr., sorunlu aile sistemine daha az uyumlu; nazik, kırılgan, insan kalabilmiş bir karakter. Ama tam da bu yüzden aile düzeni içinde ezilen ve sistemin dışına itilen bir isim.

Baskıdan kaçmak için emlak işleri yerine pilot olmayı tercih eden Fred, babası tarafından sistematik şekilde küçümseniyor, aşağılanıyor ve sonunda alkol bağımlılığıyla trajik biçimde çöküyor. 

Ailesine bir türlü kendini kabul ettiremeyerek genç yaşta hayata veda eden Fred Jr.’ın hikâyesi, Trump ailesinde yazılı olmayan bir kuralı ilan ediyor: Ya sertleşeceksin ya silineceksin.

Mary Trump, dedesinin bu zehirli etkisini şu çarpıcı alıntıyla özetler: "Deyim yerindeyse babam Freddy’yi 'kaybeden' olduğu için yok etti; Donald’ı ise 'katil' olması için sakat bıraktı." 

Babasının aşırı alkol kullanımına bağlı olarak kalp krizinden öldüğü gün hiçbir aile üyesinin ona eşlik etmediğini aktaran Mary, amcası Donald Trump’ın ise hiçbir şey olmamış gibi sinemaya gittiğini ifade ediyor. 

Mary, babasının dedesinin baskısı altında ezilerek yok oluşunu anlatırken amcasının bu yıkımdan çıkardığı dersi kan dondurucu bir netlikle sunuyor: "Asla duygularını belli etme, asla özür dileme ve her zaman saldır." 

Kişiliği parayı ve gücü merkeze koymuş böylesine sorunlu bir ailede yoğrulan Trump’ın tüm siyasi ve ticari kariyeri, babasından miras aldığı ve geliştirdiği saldırgan pragmatizmle şekillendi. 

Psikolog yeğenin amca teşhisi: "Tehlikeli derecede narsist" 

Bir psikolog gözüyle Mary amcasını sadece bir politikacı olarak değil, "tehlikeli derecede narsist" bir vaka olarak tanımlıyor. 

Önemli bir iddiaya da yer veren kitaba göre Trump, ünlü isimleri yetiştiren Pennsylvania Üniversitesi Wharton Okuluna, para karşılığında kendi adına üniversite sınavına soktuğu başka biri sayesinde yüksek puan alarak girebildi. 

Mary, kitabının girişinde amcasını tanımlarken şu cümleyi kuruyor: 

"Donald bugün, üç yaşındayken olduğu adamla neredeyse aynı: Sevgiye aç, onaya muhtaç ve her an patlamaya hazır." 

Bu cümle, sadece bir aile ferdinin sitemi değil; bir klinik psikoloğun, küresel bir tehdit olarak gördüğü figüre koyduğu teşhistir. 

Kitapta anlatılan anılar, Donald Trump’ın empati yeteneğinin nasıl sistematik bir şekilde köreltildiğini gözler önüne seriyor. Yeğenine göre Trump; kendi yetersizlik duygusunu devasa binalarla, altın kaplamalı asansörlerle ve nihayetinde siyasi güçle örtmeye çalışan bir figür. 

Gerçeklikten kopuş, kuralların sadece "kaybedenler" için olduğu inancı ve her türlü eleştiriyi bir "varoluşsal saldırı" olarak görme refleksi... Bunlar, bugün tüm dünyanın tanık olduğu o "Trumpçı" retoriğin temel taşlarıdır. 

Tabii ki Trump’ın kişiliği sadece babası tarafından şekillendirilmedi. Bu karmaşık kişiliğin oluşumunda ona hukuku bir silah gibi kullanmayı öğreten New York’un en kirli mafya avukatlarından Roy Cohn’dan, yıllarca bağlı kaldığı Papaz Norman Vincent Peale’e kadar birçok akıl hocasının dokunuşu var. 

Bugün onun siyasetinde görülen sürekli çatışma hâli, rakiplerini küçümseyen dil, uzlaşmayı zayıflık sayan yaklaşım, her eleştiriyi kişisel saldırı gibi algılayan refleksi Mary Trump’a göre bir ideolojiden çok bir savunma mekanizması. Belki de bu yüzden Trump için siyaset bir toplumsal hizmet alanı değil; çocuklukta yarım kalmış bir onay arayışının küresel sahnesi. 

Trump’ın yeğeninden taciz anısı 

Kitabın belki de en rahatsız edici kısımlarından biri de Mary Trump’ın bizzat şahit olduğu veya aile içinde konuşulan "cinsel göndermeler" ve kadınlara yönelik tutumlar. 

Mary, Donald’ın kadınları birer insan olarak değil, kendi gücünü onaylayan "ganimetler" olarak gördüğünü şu sözlerle anlatır:

"Donald için kadınlar sadece iki kategoride mevcuttu: Ya onun egosunu besleyen birer süs eşyası ya da aşağılanması gereken birer engel. Kendi kız kardeşi veya yeğeni olmanız bile bu bakış açısını değiştirmiyordu." 

Mary, kitapta Donald’ın öz yeğeni olmasına rağmen kendisine yönelik bir anısını anlatırken Donald’ın kadın bedenine bakışındaki çarpıklığı şu alıntıyla belgeliyor: 

“Beni mayo ile gördüğünde, 'Aman Tanrım, Mary, ne kadar da serpilmişsin/gelişmişsin!' demişti. Bunu söylerken bir amcanın gururuyla değil, bir yabancının iştahıyla bakıyordu. Onun dünyasında her şey, en yakın aile üyeleri bile, cinsel bir değerleme veya güç gösterisinin parçasıydı.” 

Bu olay karşısında yüzünün kızardığını ve havlusunu omuzlarına çekmek zorunda kaldığını anlatan Mary, Trump’ın o dönemki eşi Marla Maples’ın da durumdan rahatsız olduğu için amcasını dürttüğünü aktarıyor. 

Yeğenine göre; çapkınlıkta sınır tanımayan Donald’ın bitmek bilmeyen kadın takıntısı ve sürekli kendini 'maço' gösterme çabası, aslında babasının onu 'ezik' veya 'kadınsı' bulmasından duyduğu o ilkel korkunun bir sonucudur. 

Trump’ın ruhsal hapishanesi ve dünyaya çıkardığı fatura 

Çok Fazla ve Asla Yeterli Değil, bir aile içindeki ihanetlerin, yalanların ve duygusal istismarın nasıl küresel bir siyasi iklimi şekillendirdiğini anlatıyor. 

Kitabın adındaki ifadeler âdeta Donald Trump’ın ruhsal hapishanesinin anahtarı durumunda. 

Mary Trump, amcasının doymak bilmez egosunu şu sözlerle tarif eder: 

"Donald için hiçbir başarı, hiçbir mülk, hiçbir alkış asla yeterli değildi. Çünkü o, babasının takdirini kazanmaya çalışan o küçük çocuğu hiçbir zaman tatmin edememişti. Bu yüzden her şeyi 'en büyük', 'en iyi' ve 'en muhteşem' olarak göstermek zorundaydı; aksi takdirde bir 'kaybeden' olduğunu kabul etmek zorunda kalacaktı." 

Bu durum, Beyaz Saray’da gördüğümüz o devasa abartıların, gerçekleri eğip bükme çabalarının kökenidir. 

Trump’ı "Kendi yarattığı yalanlar dünyasında yaşamaya o kadar alışmıştı ki sonunda kendi yalanlarına inanan kişi o oldu" diyerek tanımlayan Mary’ye göre: "Kendi ruhu olmayan bir adamın, bir ulusun ruhunu anlaması da beklenemez." 

Bulunduğu makam nedeniyle onun güç bağımlılığı diplomasiye, öfkesi yaptırıma, intikam duygusu siyasi karara, beğenilme ihtiyacı propaganda şovuna ve güç tutkusu ise askerî tehdide dönüşüyor. 

İşte dünyanın bugün karşı karşıya olduğu en büyük tehlike de burada başlıyor. Çünkü bir liderin kişisel karakteri, elindeki güçle sınırlı kaldığı sürece yalnızca çevresini etkiler. 

Ancak o lider dünyanın en büyük ekonomik ve askerî gücünü yönettiğinde, onun karanlık psikolojik yapısı artık kişisel olmaktan çıkar. 

Bu noktada Mary Trump, bu kitabı yazma nedenini şu sarsıcı uyarıyla noktalıyor: 

"Eğer Donald bir canavarsa o canavarı biz yarattık. Ailemiz, onun her yalanını alkışladı, her zorbalığını ödüllendirdi ve her başarısızlığını başarı gibi ambalajladı." 

Bugün karşımızda duran figür, sadece bir politikacı değil; sevgisizliğin, narsisizmin ve mutlak güce duyulan açlığın yarattığı bir "eserdir". 

Mary Trump amcasının maskesini indirirken aslında tüm dünyaya da uyarıda bulunuyor: Kendi içindeki boşluğu dolduramayan bir adamın, dünyanın geri kalanını doldurmaya çalışması kaçınılmaz olarak bir yıkım getirir. 

Satır aralarında kişisel hesaplaşmaların izini görmenin de mümkün olduğu bu kitap, Trump’ı anlamak isteyenler için bir siyaset stratejisi rehberi değil, bir psikolojik savaş günlüğü. 

Ve en sarsıcı olanı da şu: Mary Trump’a göre amcası o karanlık çocukluk evinden hiçbir zaman gerçekten çıkamadı. Sadece oyun alanını büyüttü.