Doğu Afrika’da Güvenlik Dinamikleri: Eritre-Etiyopya Gerginliği

Doğu Afrika ülkeleri arasında anlaşmazlıklar her geçen gün tırmanmaktadır. Somali – Etiyopya gerginliği bir süreliğine askıya alınsa da her zaman bir daha patlama ihtimali bulunmaktadır. Zira, Adis Ababa ve Mogadişu, Ankara Deklarasyonu imzalayarak sorunun diyalog ve diplomasi ile çözme kararlığı göstermişlerdi.  

Afrika Boynuzu jeopolitiğinin içinde bulunduğu güvenlik sorunlar, küresel aktörlerin rekabeti ve bölge devletlerinin arasındaki çıkarlar, bahsi gecen bölgede her an bir çatışma meydana gelmesini mümkün kılmaktadır. 

Etiyopya-Eritre arasında politik gerginlik artık medya platformlarına taşınmış durumdadır. Nitekim, iki ülkenin yetkililerinden gelen açıklamalara baktığımızda iki tarafın savaşa ne kadar yaklaştıklarını sezmek mümkündür.  

Eritre – Etiyopya gerginliğinin nedenleri: 

Bilindiği üzere, Etiyopya Afrika’nın ikinci en büyük nüfusuna sahiptir ve ekonomik olarak en hızlı gelişen ülkelerden biri olarak bilinmektedir. Cibuti limanları, Adis Ababa için dünyaya açılan tek kapıdır. 1993 yılından beri Etiyopya müteakip rejimlerinin bu durumdan rahatsızlığı sürekli dile getirilmektedir.  

Limanlar 

Adis Ababa rejimi, Etiyopya’nın bu çıkmaza son vermesi için bir kararlılık göstermiştir. Örnek vermek gerekirse, 1 Ocak 2024'te Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed ile Somaliland Devlet Başkanı Muse Bihi Abdi arasında bir mutabakat zaptı imzalanmıştı.  İmzalanan anlaşmalara göre bu, Somaliland'ın Aden Körfezi kıyı şeridinin 19 kilometresini Etiyopya'ya kiralayacağını belirtiyordu. 

Yalnız, Somali Devleti’nin kararlılığı ve Türkiye’nin etkileyici arabulucu rolü ile Etiyopya söz konusu antlaşmayı askıya almıştır.

Adis Ababa’nin kararlığını gösteren bir başka emare ise, Eritre’nin Asap limanının tarihsel aidiyetinin Etiyopya’ya olduğu büyük iddiasını ortaya atmasıydı.  

Fakat, Asmara’nın Adis Ababa rejimine sert eleştirisi gecikmeyerek, Etiyopya’nın emperyalist emellerine karşı duracaklarını açıklamıştı. 

Sahadan aldığımız bilgilere göre, geçtiğimiz günlerde, Eritre-Etiyopya sınırına büyük bir askeri sevkiyat sağlandı. Diğer yandan Etiyopya rejimi de SIHA komutanlığını Samra şehrinden Bahridar’a taşıma kararı almıştı. Bahsi geçen adım hem Eritre’ye hem de Sudan’a bir askeri mesajlar olarak algılanmıştı. 

Etiyopya’ya tepkiler sadece Asmara Hükümetinden gelmemişti. Eritre rejimine muhalif gruplar Adis Ababa rejiminin liman iddialarını kınamıştı. Dolayısıyla, Eritre’nin egemenliğinin bütün Eritrelilerin kırmızı çizgisi olduğu gösterilmiştir.   

• Muhalefet Destek 

Eritreli muhalif gruplar Adis Ababa şehrinde toplanmıştı. Edinilen bilgilere göre, bu organizasyon Etiyopya başbakanının denetimi ve bilgisi dahilinde yapılmıştır. Etiyopya’da toplanan siyasi grupların başında “Eritre Mavi Devrimci Cephesi” gelmektedir. Bahsi geçen grubun Etiyopya başkenti Adis Ababa’da bir ofis açtığı medyaya servis edilmişti. 

Bir diğer tarafta ise, Eritre hükümeti, Etiyopyalı silahlı gruplara askeri destek sağlandığını iddia etmektedir. Örnek vermek gerekirse, Amhara bölgesinde silahlı mücadele yürüten Fano militanları eğittiğine dair önemli iddialar ortaya atılmaktadır.  

• Bölgesel rekabet 

Doğu Afrika bölgesi ciddi güvenlik sorunları ile boğuşmaktadır. Terör örgütlerinin faaliyetleri, kitlesel göçlerin vuku bulması söz konusu bölgenin güvenlik dinamiklerini oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra, bazı bölge ülkelerinde iç savaşlar meydana gelmesi, Eritre ile Etiyopya rejimlerinin zıt taraflarda yer aldıkları görülmektedir. Bu durumun ana sebebinin ise iki devlet arasında meydana gelen rekabetten kaynaklandığı düşünülmektedir. 

Mesela, Sudan iç savaşında Etiyopya hükümeti, Hızlı Destek Kuvvetleri’ne (HDK) diplomatik, siyasi ve istihbari olanaklar sağlarken, Eritre Sudan’ın meşru hükûmetine desteğini aleni bir şekilde açıklamıştır. 

Bir diğer örnek de Somali Cumhuriyeti’nde Addis Ababa ile Asmara’nın karşılıklı olarak farklı taraflara destek verdikleri görülmektedir. Mesela, Etiyopya Somali’de federal hükûmetlerin bağımsızlık çabalarını desteklerken, Eritre, Mogadişu merkezî hükûmetinin yanında olduğunu sürekli açıklamıştır. 

• Kişisel Hırslar 

Eritre Cumhurbaşkanı Isaias Afwerki Doğu Afrika bölgesinin en etkili lideri olmak için ciddi cabalar sarf etmektedir. Zira bölgesel ve global aktörler ile aleni ve gizli ittifaklar kurduğu bilinmektedir.  

Ayrıca, Etiyopya Başbakanı Aby Ahmed Ali ise, ülkesinin etkinliği ve nüfuzun arttırmak için gece gündüz çalıştığı malumdur. Fakat, bütün çabalarını Etiyopya’nın Yedinci İmparatorluğu kendini görmek istemesidir. 

Sınır anlaşmazlıkları 

Sınır meselesi Afrika kıtasında kronik meselelerden biri olarak bilinmektedir. Eritre - Etiyopya arasındaki sınırların net bir çizilmediğinden dolayı 1998 yılında iki ülke arasından bir savaş patlak vermişti. 

Nitekim, Cezayir Anlamlaşması imzalanması ile Bademe bölgenin aidiyeti hakkında Eritre verilmişti. Fakat bu mesele iki ülke arasında bir daha kriz nedeni olması mühtemeldir.  

Sonuç ve değerlendirme 

Görüldüğü üzere Afrika Boynuzu jeopolitiği sürekli siyasi, sosyal, askeri ve doğal krizler ile boğuşmaktadır. Hele Etiyopya – Eritre arasındaki sorunlar genel olarak diplomatik çözümlerin netice getirmemiştir. Dolayısıyla savaşın iki ülke arasında patlak vermesi bir zaman meselesi olarak değerlendirilmektedir. 

Savaş patlak verdiği takdirde yansımalara baktığımızda, kitlesel göçlerin yaşanması, uluslararası ticaret yolu olan Kızıldeniz’in güvensiz hale gelmesi ve bunun ötesi Doğu Afrika bölgesinin siyasi sınırların değişmesine kadar jeopolitik fay hatlarında büyük hareketlilik yaşanmasını beklemek gayet normal olacaktır.