Türk Siyasi Karikatüründe Arap İmgesi: “Öteki” Nasıl İnşa Edildi?

"Türk Siyasi Karikatüründe Araplar 1876-1950: Ulusal Benlik ve Ulusal Olmayan Öteki" başlıklı kitap, Meda Yayınevi'nden çıktı. Kitap, Türk yazar İlkim Büke Okyar'ın kaleme aldığı "Arabs in Turkish Political Cartoons, 1876-1950" adlı eserin Arapça çevirisi.

Kitap, şu sorularla yola çıkıyor: Arap imgesi Türk siyasi hayalinde nasıl şekillendi? Alaycılık, abartı ve indirgemeyle yüklü karikatür, Türk benliği ile Arap "öteki" arasındaki sınırların çizilmesine nasıl katkı sağladı?

Bu sorulara yanıt bulmak için yazar İlkim Büke Okyar, Osmanlı ve Türk basın arşivlerine dönüyor; Osmanlı Devleti'nin son döneminden Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk on yıllarına kadar siyasi karikatürdeki Arap imgesini izliyor. Çizimleri ve bunların görsel söylemlerini çözümleyerek Arap'ın, Osmanlı coğrafyasının bir parçası olan ortaktan, Türk ulusal kimliğinin inşasında ve modernlik-gerilik, merkez-çevre, medeniyet-barbarlık algılarının pekiştirilmesinde kullanılan dışsal bir "öteki"ye nasıl dönüştüğünü ortaya koyuyor.

Kitap, kalıp yargıları belgelemekle yetinmiyor; bunları bölgenin yaşadığı büyük dönüşümlerin bağlamına yerleştiriyor: milliyetçiliklerin yükselişi, Osmanlı İmparatorluğu'nun çözülüşü, Arap isyanları, Avrupa sömürgeciliği ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu. Böylece karikatür, geçici bir alay malzemesinden, Türk-Arap ilişkilerine hükmeden siyasi çatışmaları, ulusal kaygıları ve gergin belleği açığa çıkaran tarihsel bir belgeye dönüşüyor.

Kitap, 98 çizim ve fotoğraf içeren, belge ve görsel açıdan zengin bir çalışma. Bölge tarihini yeni bir görsel perspektiften yeniden okuyor ve küçük bir görüntünün içinde iktidar, kimlik ve farklılığa dair koca bir tarihi nasıl barındırabildiğini gözler önüne seriyor.

İlkim Büke Okyar, sosyal bilimler ve kültürel çalışmalar alanında uzmanlaşmış Türk akademisyen ve araştırmacı. Sosyoloji doktorasını İstanbul'daki Boğaziçi Üniversitesi'nden aldı ve halen İstanbul Bilgi Üniversitesi'nde öğretim üyesi olarak görev yapıyor. Araştırmaları söylem ve medya analizi, kimlik ve öteki temsilleri ile Türk-Arap ilişkileri üzerine yoğunlaşıyor. Bu kitap, Osmanlı ve Türk basınındaki siyasi karikatür arşivinde yıllar süren araştırmalarının bir ürünü olarak ortaya çıktı.
Kaynakça : Syria TV