Yeşilay: “Tütünsüz Nesil” Önerisine Yüzde 83’ün Üzerinde Destek

Türkiye Yeşilay Cemiyeti, tütün ve nikotin ürünlerine yönelik yeni düzenleme tartışmaları sürerken gerçekleştirdiği iki kamuoyu araştırmasının sonuçlarını İstanbul’daki Sepetçiler Kasrı’nda düzenlenen basın toplantısında açıkladı. 

Toplantıda, 4207 sayılı Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun kapsamında gündeme getirilen yeni düzenleme başlıkları ele alındı. 

Yeşilay’ın araştırmalarından biri dijital kanallar üzerinden 1.461 kişinin katılımıyla gerçekleştirildi. Türkiye’nin yedi bölgesinde yüz yüze yürütülen diğer araştırmaya ise 5 bin 481 kişi katıldı. 

Araştırmalarda çocukların ve gençlerin tütün ve nikotin bağımlılığından korunması, yeni nesil nikotin ürünleri, tütün ürünlerinin satış noktalarındaki görünürlüğü, dijital platformlardaki kısıtlamalar ve kamusal alanlarda tütün kullanımı gibi konulara ilişkin katılımcıların görüşleri ölçüldü. 

2015 sonrası doğanlara tütün satışı gündemde 

Araştırmanın öne çıkan başlıklarından biri, “Tütünsüz Nesil” olarak adlandırılan yaklaşım oldu. 

Model, 2015 ve sonrasında doğan kişilere tütün ürünlerinin satışının yasaklanmasını öngörüyor. Yeşilay’ın dijital araştırmasında bu yaklaşıma destek yüzde 89,3 olarak ölçülürken, yüz yüze yapılan saha araştırmasında oran yüzde 83,2 oldu. 

Dijital araştırmaya katılanların yüzde 91,4’ü ise çocukları ve gençleri tütün ve nikotin bağımlılığından korumaya yönelik yeni düzenlemeleri desteklediğini belirtti. 

“Tütünsüz Nesil” yaklaşımı henüz yürürlüğe girmiş bir uygulama değil. Yeşilay yetkilileri, Sağlık Bakanlığı tarafından tütün kontrolüne ilişkin yeni bir yasal düzenleme üzerinde çalışıldığını ve düzenlemenin ilerleyen süreçte TBMM gündemine gelmesinin beklendiğini ifade etti. 

Sigaranın satış noktalarındaki görünürlüğüne sınırlama talebi 

Araştırmalarda yalnızca yaşa dayalı satış kısıtlamaları değil, tütün ürünlerinin günlük hayattaki görünürlüğü de ele alındı. 

Katılımcıların yüzde 84,5’i tütün ürünlerinin satış noktalarında açık biçimde sergilenmesinin engellenmesini destekledi. 

Dijital platformlarda tütün ürünleriyle ilgili kısıtlamaların artırılmasına verilen destek yüzde 89,6 olarak ölçülürken, kamusal alanlarda tütün kullanımının ve görünürlüğünün azaltılmasını destekleyenlerin oranı yüzde 91,6’ya ulaştı. 

Türkiye’de 4207 sayılı Kanun kapsamında tütün kullanımına yönelik sınırlamalar uzun süredir uygulanıyor. 2009 yılında yürürlüğe giren düzenlemelerle lokanta, kahvehane ve kafeterya gibi işletmelerin kapalı bölümleri de sigara yasağı kapsamına alınmıştı. Sağlık Bakanlığı verilerine göre, “Dumansız Hava Sahası” uygulaması kapsamında 2009’dan Temmuz 2026’ya kadar 46 milyondan fazla denetim gerçekleştirildi. 

Elektronik sigara ve puff ürünleri de araştırıldı 

Yeşilay’ın araştırması, son yıllarda kullanımı ve sağlık etkileri üzerinden tartışılan yeni nesil tütün ve nikotin ürünlerine ilişkin algıyı da ölçtü. 

Dijital araştırmadaki katılımcıların yüzde 96,3’ü elektronik sigarayı sağlığa zararlı olarak değerlendirirken, puff ürünlerinde bu oran yüzde 92,9 oldu. Isıtılmış tütün ürünlerini zararlı bulanların oranı ise yüzde 91,5 olarak kaydedildi. 

Yeşilay Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. H. Volkan Kara, yeni nesil ürünlerin “daha az zararlı” olduğu yönündeki söylemlere ilişkin, zararın azaltıldığı iddiasının söz konusu ürünlerin zararsız olduğu anlamına gelmediğini söyledi. 

Kara, araştırma sonuçlarının Türkiye’nin farklı bölgelerinde tütün ve nikotin ürünlerine yönelik yeni düzenlemelere destek bulunduğuna işaret ettiğini belirtti. 

Türkiye’de günlük tütün kullanımı yüzde 30’u aştı 

Tütün kontrolüne ilişkin yeni düzenleme tartışmaları, Türkiye’de günlük tütün kullanımının yeniden yükseldiği bir dönemde gündeme geliyor. 

Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) Haziran 2026’da açıkladığı Türkiye Sağlık Araştırması 2025 sonuçlarına göre, 15 yaş ve üzerindeki kişiler arasında her gün tütün mamulü kullananların oranı yüzde 30,1’e yükseldi. 

Aynı oran 2022 yılında yüzde 28,3 seviyesindeydi. Günlük tütün kullanımı 2025’te erkeklerde yüzde 42,9, kadınlarda ise yüzde 17,5 olarak ölçüldü. Tütün mamulü kullanmayanların oranı ise yüzde 68’den yüzde 66,8’e geriledi. 

Bu veriler, tütün kullanımının azaltılmasına yönelik yeni politika arayışlarının arka planındaki güncel tabloyu da ortaya koyuyor. 

“2040 sonrasında yasak” önerisi de soruldu 

Yeşilay Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Toker Ergüder, toplantıda araştırmada daha uzun vadeli tütün politikalarına yönelik soruların da yer aldığını açıkladı. 

Ergüder’in verdiği bilgiye göre, 2040’tan sonra Türkiye’de tütün ürünlerinin yasaklanmasına yönelik bir politikaya katılımcıların yaklaşık yüzde 80’i destek verdi. Sigara kullanan katılımcılar arasındaki desteğin ise yüzde 45 düzeyinde olduğu belirtildi. 

Ergüder, araştırmanın Sağlık Bakanlığınca hazırlandığını söylediği yeni tütün kontrolü düzenlemesine ilişkin karar vericilere veri sağlamak amacıyla gerçekleştirildiğini ifade etti. 

Yeşilay Genel Başkanı Doç. Dr. Mehmet Dinç de çocukların ve gençlerin tütün bağımlılığından korunmasının düzenlemenin temel gerekçelerinden biri olduğunu belirterek Sağlık Bakanlığının hazırlıklarına destek verdiklerini söyledi. 

Dinç, araştırma sonuçlarının tütün kontrolüne yönelik yeni düzenlemelere katılımcılar arasında yüksek destek bulunduğunu gösterdiğini ifade ederek, hazırlanacak düzenlemenin TBMM’de ele alınmasını beklediklerini kaydetti.