"Tarihçilerin Kutbu" Prof. Dr. Halil İnalcık Vefatının 10. Yılında Anılıyor

Osmanlı ve Balkan tarihi üzerine yaptığı öncü çalışmalarla uluslararası alanda saygınlık kazanan, "tarihçilerin kutbu" olarak anılan Prof. Dr. Halil İnalcık, vefatının 10. yılında yad ediliyor.

Babası Kırım göçmenlerinden Seyit Osman Nuri Bey, annesi Ayşe Bahriye Hanım olan Halil İnalcık, 7 Eylül 1916'da İstanbul'da dünyaya geldi.

İlk ve ortaöğrenimini Ankara ve Sivas'ta tamamlayan İnalcık, lise eğitimini Balıkesir Necati Bey Muallim Mektebi'nde aldı. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümünden 1935’te mezun olan İnalcık, öğrencilik yıllarında yaptığı çalışmalarla dönemin önde gelen tarihçilerinden Prof. Dr. Fuat Köprülü'nün dikkatini çekti ve onun tavsiyesiyle aynı fakültede ilmi yardımcı olarak göreve başladı.

"Tanzimat ve Bulgar Meselesi" başlıklı doktora tezini 1942'de tamamlayan İnalcık, 1943'te hazırladığı "Viyana'dan Büyük Ricat'e Osmanlı İmparatorluğu ve Kırım Hanlığı" çalışmasıyla doçent ünvanını aldı.

Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Arap Dili ve Edebiyatı Bölümünden Şevkiye Işıl ile 1945’te evlenen İnalcık'ın bu evlilikten Günhan adlı kızı oldu. 1947'de Türk Tarih Kurumu üyeliğine seçilen İnalcık, akademik çalışmalarını Osmanlı siyasi, sosyal ve ekonomik tarihi üzerine yoğunlaştırdı.

Çok sayıda tarihçinin yetişmesine katkı sağladı

Ankara Üniversitesi tarafından 1949'da İngiltere'ye gönderilen İnalcık, burada Osmanlı arşiv kaynakları üzerinde araştırmalar yaptı ve dönemin önemli tarihçileriyle çalışma fırsatı buldu. 1952'de profesör ünvanını alan İnalcık, ilerleyen yıllarda Columbia, Princeton, Pennsylvania ve Harvard üniversitelerinde misafir öğretim üyesi olarak ders verdi.

Öğrencisi olarak başladığı Ankara Üniversitesinden 1972’de emekliye ayrılan İnalcık, aynı yıl ABD'deki Chicago Üniversitesine davet edildi. Burada Osmanlı Tarihi Kürsüsü'nün kurulmasına öncülük eden İnalcık, Amerikan akademisinde Osmanlı-Türk tarihi araştırmalarının gelişmesinde önemli rol oynadı.

Chicago Üniversitesinden 1986'da emekli olan İnalcık, 1993 yılında Bilkent Üniversitesi Tarih Bölümünü kurdu. Yaklaşık 23 yıl boyunca yüksek lisans ve doktora öğrencilerine ders ve seminerler veren, çok sayıda tarihçinin yetişmesine katkı sağlayan İnalcık, Bilkent Üniversitesinde 2003 yılında kurulan “Halil İnalcık Center for Ottoman Studies” bünyesine yıllar boyunca topladığı arşiv belgelerinin kopyalarını, araştırma notlarını, nadir eserlerini ve zengin kişisel kütüphanesini bağışladı.

Dünyanın saygın tarihçileri arasında gösterildi

İyi derecede İngilizce, Fransızca ve Almanca, ayrıca Arapça, Farsça ve İtalyanca bilen İnalcık, uluslararası akademi dünyasında önemli saygınlık kazandı. Türk Tarih Kurumunun yanı sıra çeşitli ülkelerdeki bilim akademilerine üye seçilen İnalcık, birçok üniversite tarafından fahri doktora ünvanına layık görüldü.

Akademik yaşamı boyunca çok sayıda ödül alan İnalcık, 2002 yılında Kültür Bakanlığının “Kültür ve Sanat Büyük Ödülü” ile onurlandırıldı.

Osmanlı tarihine ilişkin yüzlerce makale ve onlarca esere imza atan, özellikle arşiv belgelerine dayalı çalışmalarıyla tarih yazımına yeni bir bakış açısı kazandıran İnalcık, 25 Temmuz 2016'da Ankara'da tedavi gördüğü hastanede 100 yaşında hayatını kaybetti.

Osmanlı tarihine yeni bir bakış kazandırdı

Bakanlar Kurulu kararıyla, büyük hayranlık duyduğu Fatih Sultan Mehmet'in türbesinin de bulunduğu Fatih Camisi Haziresi'ne defnedilen İnalcık'ın mezarı, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın talimatıyla geleneksel Osmanlı ulema kabri formunda inşa edildi.

Prof. Dr. Halil İnalcık, çalışmalarında yalnızca siyasi tarihi değil, Osmanlı'nın sosyal, ekonomik ve kurumsal yapısını da arşiv belgeleri ışığında ele aldı. Devlet teşkilatı, hukuk sistemi, şehir tarihi, vergi düzeni, üretim ilişkileri, ticaret, bürokrasi, demografi ve kültürel hayat üzerine yaptığı araştırmalar, Osmanlı tarihçiliğinin temel başvuru kaynakları arasında yer aldı.

Türkiye'de ve dünyada Osmanlı tarihçiliğinin en önemli isimlerinden biri kabul edilen İnalcık'ın eserleri birçok dile çevrilirken, araştırmaları tarih disiplininde yeni kuşak akademisyenlere de yön verdi.