İran'ın İki Ordusu: Devrim Muhafızları ile Normal Ordu Arasındaki Fark Ne?

İran, aynı ülkenin sınırları içinde birbirine paralel işleyen iki ayrı askeri gücü barındıran nadir devletlerden biri. Bir yanda düzenli ordu Arteş, diğer yanda 1979 Devrimi'nin ardından kurulan Devrim Muhafızları (Sepah / IRGC) bulunuyor. İki yapı arasındaki fark, yalnızca İran iç siyasetini değil Orta Doğu'nun güvenlik mimarisini de şekillendiriyor.

Çift ordu modeli nereden geliyor?

1979 İslam Devrimi'nin ardından Ayetullah Humeyni, Şah döneminden kalan ordunun sadakatine güvenmedi ve rejimi koruyacak paralel bir silahlı güç kurdurdu. Böylece İran, biri klasik anlamda ülkeyi savunan, diğeri doğrudan rejimi koruyan iki ayrı ordu yapısına sahip oldu. 1980-1988 İran-Irak Savaşı, iki kurumun yan yana savaşarak kurumsallaşmasına zemin hazırladı.

Arteş: İran’ın düzenli ordusu

Farsçada "ordu" anlamına gelen Arteş, İran'ın klasik ulus-devlet ordusu. Kara, Hava, Deniz ve Hava Savunma olmak üzere dört ana kuvvetten oluşuyor. Temel görevi toprak bütünlüğünü ve sınırları korumak. Personel sayısı ve klasik silah envanteri bakımından hâlâ İran'ın en büyük konvansiyonel askeri yapısı konumunda; tank, ağır topçu ve geleneksel muharebe uçakları büyük ölçüde Arteş bünyesinde.

Devrim Muhafızları (Sepah/IRGC) nedir?

Resmi adıyla Sipah-i Pasdaran-ı İnkılab-ı İslami olan Devrim Muhafızları, Mayıs 1979'da Humeyni'nin kararnamesiyle kuruldu. Anayasanın 150. maddesi bu yapıyı "devrimi ve kazanımlarını korumakla" yükümlü kılıyor. Yaklaşık 190 bin aktif personele sahip örgüt; Kara, Hava-Uzay ve Deniz Kuvvetleri'nin yanı sıra sınır ötesi operasyonlardan sorumlu Kudüs Gücü ile paramiliter milis yapısı Besic'i barındırıyor. İran'ın uzun menzilli balistik füze ve İHA kapasitesi de büyük ölçüde Devrim Muhafızları Hava-Uzay Kuvvetleri'ne bağlı.

Kudüs Gücü ve bölgesel ağ

Devrim Muhafızları'nın sınır ötesi kolu olan Kudüs Gücü, İran'ın bölgedeki vekil güç ağını yönetiyor. Lübnan Hizbullah'ı, Irak'taki Şii milisler, Yemen'deki Husiler ve Suriye'deki tugaylarla koordinasyon bu birim tarafından sağlanıyor. 1998-2020 arasında birimin başında bulunan General Kasım Süleymani, Ocak 2020'de ABD'nin Bağdat'taki insansız hava aracı saldırısında öldürüldü; yerine General İsmail Kaani getirildi.

İki ordu arasındaki temel farklar

Arteş ulus-devletin topraklarını korumak için varken, Devrim Muhafızları doğrudan rejimi korumak üzere kuruldu. Arteş konvansiyonel savunma doktriniyle hareket ediyor; Devrim Muhafızları ise asimetrik savaş, füze-İHA stratejisi ve vekil güç yönetimine odaklı. Sınır ötesi operasyonlar, bölgesel milis ağları ve ekonomik faaliyetler Devrim Muhafızları'nın alanında. Arteş siyaset üstü profesyonel bir kurum olarak konumlanırken, Devrim Muhafızları iç ve dış politika kararlarının merkezinde yer alıyor.

Devrim Muhafızları’nın ekonomik ve siyasi ağırlığı

Devrim Muhafızları yalnızca askeri bir örgüt değil. İnşaattan enerjiye, telekomünikasyondan petrol ticaretine kadar uzanan geniş bir iş imparatorluğuna sahip. Bazı analistlere göre örgüt, İran ekonomisinin en az yüzde 25'ini kontrol ediyor. Siyasi düzlemde ise 2009 protestolarının bastırılmasından bu yana iç siyasetin belirleyici aktörlerinden biri olarak öne çıkıyor.

Uluslararası yaptırımlar

Devrim Muhafızları; ABD, Kanada, Avustralya, Avrupa Birliği, İsrail, Bahreyn, Suudi Arabistan ve Ukrayna başta olmak üzere birçok ülke tarafından terör örgütü olarak tanımlanıyor. ABD, 2019'da Devrim Muhafızları'nı bütünüyle terör örgütü ilan eden ilk ülke oldu. Bir devletin resmi silahlı kuvvet unsurunun doğrudan terör listesine alındığı nadir örneklerden biri olarak tarihe geçti.

Son dönemde iki ordu dengesi

İsrail ile Haziran 2025'te yaşanan 12 günlük çatışma ve ardından Şubat 2026'daki ABD-İsrail ortak operasyonu, İran'ın askeri yapısını yeniden gündeme taşıdı. Mücteba Hamaney'in yeni dini lider olarak göreve gelmesinin ardından hem Arteş hem de Devrim Muhafızları yeni liderliğe bağlılık mesajı yayımladı. Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da tebrik açıklamasında bulundu.