İklim Tipleri Neler? Dünya İklimleri Haritasında 10 İklim ve Görüldüğü Yerler

Dünya’nın farklı enlem, yükselti ve denizellik koşulları “iklim tipleri”nin çeşitlenmesine neden olur. “Dünya iklimleri” genel sınıflandırmada sıcak, ılıman ve soğuk olmak üzere 3 ana grupta incelenir. Makro ölçekte değerlendirildiğinde ise dünyadaki iklim çeşitleri içinde öne çıkan 10 iklim tipi bulunur ve bu iklimler sıcaklık, yağış, nem ve bitki örtüsü gibi göstergelerle birbirinden ayrılır.

İklim Tipleri Neye Göre Oluşur?

Bir bölgenin iklimini belirleyen ana faktörler sıcaklık, nem, coğrafi konum, yükselti ve denizellik/karasallıktır. Bu etkenler yağışın miktarını ve yıl içindeki dağılımını, sıcaklık ortalamalarını ve doğal bitki örtüsünü değiştirir. Bu yüzden aynı kıta içinde bile çok farklı iklim tipleri görülebilir.

Dünyada Görülen İklim Tipleri Kaç Tane?

Çok geniş alanlarda etkili olan iklimlere makroklima denir. Makroklima ölçeğinde bakıldığında dünyada görülen iklim tipleri içinde 10 farklı iklim öne çıkar. Genel dağılımda:

• Kutuplarda daha çok soğuk iklimler,
• Orta kuşakta daha çok ılıman iklimler,
• Ekvator çevresi ve çöllerde daha çok sıcak iklimler etkilidir.

Dünya İklimleri Haritasında 10 İklim Tipi ve Özellikleri

Kutup İklimi

Kutup iklimi 70°–90° enlemleri arasında yer alır ve sıcaklık ortalaması yıl boyunca 0°C’nin çok altındadır. Bölge buzullarla kaplıdır, toprak oluşumu görülmez ve doğal bitki örtüsü yoktur. Yağış miktarı çok azdır; çoğunlukla kar şeklindedir ve ortalama yağış 200 mm’nin altındadır. Bu iklim özellikle Grönland Adası’nın iç kesimleri ve kuzeyi ile Antarktika’da etkilidir.

Kısa not: Bu iklimde yaşam koşulları çok zordur; nüfus seyrektir.

Tundra İklimi

Tundra iklimi genel olarak 60°–70° enlemleri arasında görülür. En sıcak ay ortalaması 10°C’nin altındadır. Yağışlar 200–250 mm civarındadır ve en fazla yağış yaz mevsiminde düşer. Topraklar yılın büyük bölümünde donmuş halde bulunur; doğal bitki örtüsü tundralardır. Kuzey Sibirya, Kuzey Kanada, Grönland kıyıları ve orta kuşaktaki yüksek dağların çok yüksek alanlarında görülebilir.

Okyanus (Okyanusal) İklimi

Okyanus iklimi 40°–60° enlemleri arasında, kıtaların batı kıyılarında görülür. Yıllık sıcaklık ortalaması 10–15°C civarındadır; yazlar serin, kışlar ılık geçer ve yıllık sıcaklık farkı 15°C civarındadır. En belirgin özelliği her mevsim yağış almasıdır; yağış miktarı 1500 mm’den fazladır. Batı Avrupa, Kanada’nın batısı, Güney Şili, Avustralya’nın kuzeydoğusu ve Güneydoğu Afrika kıyıları bu iklimin görüldüğü alanlar arasındadır.

Step İklimi

Step iklimi özellikle 30°–60° enlemleri arasında karaların iç kesimlerinde görülür ve geçiş iklimi özelliği taşır. Yıllık sıcaklık ortalaması 5–15°C arasındadır; kışlar soğuk olup 0°C civarında seyreder. Yıllık sıcaklık farkı 20–30°C arasında değişir. Yağış miktarı 300–500 mm arasındadır ve yağış rejimi düzensizdir. Doğal bitki örtüsü **step (bozkır)**dır.

Akdeniz İklimi

Akdeniz iklimi 30°–40° enlemleri arasında görülür. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır. Yıllık ortalama sıcaklık 15–20°C aralığındadır ve yıllık sıcaklık farkı 18°C civarındadır. Yıllık yağış miktarı 600–1000 mm aralığında gerçekleşir. Bitki örtüsü kızılçamların tahribiyle ortaya çıkan makidir. Bu iklim; Akdeniz çevresi, Kaliforniya kıyıları, Kap Bölgesi, Avustralya’nın güneybatı ve güneydoğu kesimleri, Güney Portekiz ve Orta Şili’de görülür.

Karasal (Sert Karasal) İklim

Karasal iklim genel olarak 40°–60° enlemleri arasında, deniz etkisinden uzak karaların iç kısımlarında görülür. Karasallık nedeniyle kışlar çok soğuk ve uzun, yazlar sıcak geçer. Yıllık sıcaklık ortalaması 10°C civarındadır; yıllık sıcaklık farkı 30°C civarındadır. Yıllık yağış miktarı 450–500 mm civarında olup yağışın en fazla düştüğü mevsim yaz, en az düştüğü mevsim kıştır; yağışlar büyük oranda kar şeklindedir.

Muson İklimi

Muson iklimi muson rüzgârlarının etkisiyle oluşur. Yıllık ortalama sıcaklık 20°C civarındadır; yıllık sıcaklık farkı 10°C civarındadır. Yağış miktarı oldukça yüksektir ve yıllık ortalama yağış 3000–5000 mm arasında gerçekleşir. Yağışın büyük kısmı yaz aylarında düşer, kış mevsimi ise kurak geçer. Muson ikliminin başlıca görüldüğü alan Güney ve Güneydoğu Asya’dır.

Çöl İklimi

Çöl ikliminde yağışlar son derece azdır; yıllık yağış miktarı 100 mm’den azdır. Nem düşük olduğu için günlük ve yıllık sıcaklık farkları fazladır. Nadir görülen yağışlar genellikle sağanak şeklindedir. Büyük Sahra, Necef, Gobi, Taklamakan, Deşti Kebir, Kalahari, Namib, Patagonya, Atacama, Peru ve ABD’nin güneybatısı bu iklimin görüldüğü başlıca alanlar arasında yer alır.

Savan İklimi

Savan iklimi 10°–20° Kuzey ve Güney enlemleri arasında görülür ve ekvatoral kuşak ile çöller arasında bir geçiş iklimidir. Yıllık ortalama sıcaklık 20°C’nin üstündedir ve yıllık sıcaklık farkı 4–5°C civarındadır. Yıllık yağış miktarı 1500–2000 mm arasındadır; yaz yağışlı, kış kurak geçer.

Ekvatoral İklim

Ekvatoral iklim, Ekvator’un 10° Kuzey ve Güney enlemleri arasında görülür. Yıllık ortalama sıcaklık 20°C’nin üzerindedir ve yıllık sıcaklık farkı 3–4°C’nin altındadır. Yıllık yağış miktarı 1500–3000 mm arasındadır ve her mevsim yağışlıdır. Amazon Havzası, Kongo Havzası, Gine Körfezi kıyıları ile Endonezya, Filipinler ve Malezya’nın büyük bir bölümünde etkilidir.

Türkiye’de Görülen İklim Tipleri

Türkiye’de etkili olan iklim tipleri genel olarak 3 olarak sayılır; ancak Marmara’da geçiş iklimi etkili olduğu için bazı değerlendirmelerde bu sayı 4 olarak da ifade edilir. Karasal iklim İç Anadolu, Doğu Anadolu, Güney Doğu Anadolu ve Trakya’nın iç kesimlerinde görülür; yazları sıcak-kurak, kışları soğuk-yağışlıdır ve bozkır bitki örtüsü hâkimdir. Akdeniz iklimi Akdeniz, Ege ve Güney Marmara’da etkilidir; yazları sıcak-kurak, kışları ılık-yağışlı geçer, bitki örtüsü kızılçam ve makidir. Karadeniz iklimi Karadeniz kıyıları ve Kuzey Marmara’da görülür; her mevsim yağış alır, yazları serin, kışları kıyıda ılık, yükseklerde soğuk ve karlıdır; kıyıda geniş yapraklı, yükseklerde iğne yapraklı ağaçlar yaygındır. Marmara (geçiş) iklimi ise Marmara’nın iç kesimlerinde rastlanır; kışları Akdeniz gibi ılık, yazları Karadeniz kadar yağışlı değildir.