Gazze Mahkemesi: Saraybosna’da Tarihi Bir Halk Toplantısı

“Gaza Tribunal” (Gazze Mahkemesi), ilk halka açık toplantısını 26-29 Mayıs 2025 tarihlerinde Saraybosna’da gerçekleştiriyor. Bu önemli etkinlik, mahkemenin savaş suçlarını belgelemek, uluslararası adalet sistemindeki hesap verebilirlik boşluklarını gidermek ve Filistinliler için adaleti savunmak misyonunda kritik bir adımı temsil ediyor. Saraybosna oturumları uluslararası medyaya açık olacak ve global erişim ve şeffaflık için Gaza Tribunal YouTube sayfasından canlı yayınlanacak.

Küresel bir sivil toplum tepkisi

Gazze Mahkemesi, Kasım 2024’te Londra’da akademisyenler, entelektüeller, insan hakları savunucuları ve sivil toplum örgütü temsilcilerinden oluşan bir koalisyon tarafından, uluslararası toplumun Gazze’de uluslararası hukuku uygulamada tamamen başarısız olmasına yanıt olarak başlatıldı.

Mahkemenin başkanlığını, işgal altındaki Filistin toprakları için eski BM özel raportörü ve uluslararası hukuk uzmanı Richard Falk yürütüyor. Mahkeme, “uygulama boşluğunu kapatmak için hükümetlere sivil toplum baskısı uygulama çabası” olarak konumlanıyor. Yetkisini hükümetler ve kurumlarına değil, insanlardan ve onların adalet duygusundan alıyor.

Saraybosna toplantısı

Saraybosna’daki etkinlik, mahkemenin önceki hazırlık toplantıları ve strateji oturumlarından sonra önemli bir ilerleme anlamına geliyor. Bu toplantılar Londra (Şubat 2025), İstanbul (Şubat 2025) ve Alicante (Mayıs 2025) şehirlerinde gerçekleşmişti ve usul ve stratejik koordinasyon konularına odaklanılmıştı.

Saraybosna oturumu, mahkemenin Yürütme Komitesi, uzman odaları, Danışma Politika Konseyi ve uzman tanıkları bir araya getirerek dört gün sürecek halka açık oturumlar düzenleyecek. Bu süre içinde katılımcılar soruşturma raporlarını gözden geçirecek, tanık ve uzman ifadelerini dinleyecek, ayrıca küresel hesap verebilirlik ve benzer durumların önlenmesi için referans olacak kapsamlı bir taslağı tartışacaklar.

Yaklaşık on farklı disiplinden yüksek profilli isimlerden oluşacak vicdan jürisi, tanık, uzman ve oda raporlarının sunduğu kanıtları değerlendirerek ahlaki bir hüküm verecek.

Mahkemenin yapısı

Gazze Mahkemesi, aşağıdaki yapısal bir organizasyonla faaliyet gösteriyor:

• Başkan, genel sekreter, oda başkanları ve bağımsız üyelerden oluşan yürütme komitesi

• Duruma odaklanan üç uzman oda:

  -Uluslararası hukuk odası

  -Uluslararası ilişkiler ve dünya düzeni odası

  -Tarih, etik ve felsefe odası

• İdari birimler ve destekleyici komiteler

Resmi kurumlara tamamlayıcı rol

Gazze Mahkemesi’nin kurulması, düzenleyicilerinin ifade ettiği üzere “resmi uluslararası adalet sistemlerindeki algılanan kısıtlamalar ve gecikmelerden duyulan artan hayal kırıklığını” yansıtıyor. 

Uluslararası Adalet Divanı (ICJ) ve Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICC) gibi resmi organların soruşturmalarını kabul etmekle beraber, Mahkeme çatışmanın Filistinli siviller üzerindeki insani etkisine odaklanarak onların çalışmalarına tamamlayıcı nitelik taşıyor. 

Girişim, “uluslararası hesap verebilirlik sistemlerindeki boşlukları adresleyen bir halk mahkemesi” olarak, resmi hukuki süreçlerle paralel ve bağımsız bir çizgide çalışıyor.

Programın öne çıkanları

• 1. Gün (26 Mayıs) – Uluslararası hukuk odası
   

  -Nekbe, kolonyal soykırım, soykırım modelleri ve özel eylemler üzerine uzman paneller

  -Gazze’den saha araştırmacıları, sağlık çalışanları ve sivil toplum temsilcilerinin tanıklıkları

  -Apartheid, kendi kaderini tayin, zorunlu nüfus transferi ve sivillerin korunması sunumları
   

• 2. Gün (27 Mayıs) – Uluslararası ilişkiler ve dünya düzeni odası
   

  -“Siyasi Realizm ve Günümüz Jeopolitiği,” “Soykırımın Politik Ekonomisi” panelleri

  -BM sisteminin başarısızlıkları ve protestoların kriminalizasyonu üzerine uzman ifadeleri

  -Uluslararası normatif düzenin eksiklikleri ve alternatif hukuk paradigmaları tartışmaları

  -Apartheid karşıtı mücadele deneyimlerinden dersler içeren sivil toplum aktivizmi ve sosyal hareketler
   

• 3. Gün (28 Mayıs) – Tarih, etik ve felsefe odası
   

  -“Soykırımın Anlaşılması,” “İdeolojik Temeller,” “Soykırıma Direniş” panelleri

  -Holokost istisnacılığı, medeniyet anlatımlarıyla etnik temizlik ve kültürel silinme tartışmaları

  -Uluslararası uzman ve gazetecilerle medya yuvarlak masa toplantısı
   

• 4. Gün (29 Mayıs) – Bulguların sunumu
   

  -Srebrenitsa’dan Gazze’ye özel panel

  -Saraybosna Bildirisi’nin halka sunumu

  -Basın toplantısı

Saraybosna toplantısından sonra Mahkeme, 2025 Ekim ayında İstanbul’da son duruşmasını yapmayı planlıyor. Bu oturumda Vicdan Jürisi, tanık ifadeleri ve krizden etkilenen Filistinlilerin beyanlarını da içeren Mahkeme bulgularının ve kararlarının taslağını sunacak.