15 Temmuz'da Saat Saat Ne Oldu? 10. Yılında Darbe Girişiminin Tam Kronolojisi

FETÖ'nün 15 Temmuz 2016'daki darbe girişiminin üzerinden 10 yıl geçti. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı iddianamesi ve kesinleşen mahkeme kararlarına göre kalkışma, saat 20.30'da verilen emirle başladı ve 21 saat sonra bastırıldı. Girişimde 253 kişi şehit oldu. İşte o gecenin saat saat kronolojisi, 10 yıllık yargı bilançosu ve bugünkü anma programları.

Darbe saati neden öne çekildi?

Yargı kayıtlarına göre kalkışma için başlangıç saati aslında 16 Temmuz saat 03.00 olarak belirlenmişti. Planın öne çekilmesinin nedeni, o gün öğleden sonra gelen bir ihbar oldu.

Kara Havacılık Komutanlığında görevli bir pilot binbaşı, MİT'e giderek örgüt mensuplarının dönemin MİT Müsteşarı Hakan Fidan'ı alıkoymayı planladığını bildirdi. Fidan bilgiyi dönemin Genelkurmay 2. Başkanı Orgeneral Yaşar Güler'e, Güler de Genelkurmay Başkanı Orgeneral Hulusi Akar'a aktardı.

Akar, Türk Silahlı Kuvvetleri Harekat Merkezine hava sahasının uçuşa kapatılması ve havadaki araçların üslerine dönmesi emrini verdi. Etimesgut'taki zırhlı araçların birlik dışına çıkarılmaması için dönemin 4. Kolordu Komutanı Korgeneral Metin Gürak görevlendirildi; helikopter uçuşlarına karşı dönemin Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Salih Zeki Çolak, Kara Havacılık Komutanlığına gönderildi.

Planın deşifre olduğunu anlayan darbeciler, Akıncı Üssü'ndeki karar mekanizmasının onayıyla kalkışmayı 15 Temmuz saat 20.30'a çekti.

15 Temmuz gecesi saat saat ne oldu?

21.00-22.00: Genelkurmayda alıkoyma ve gecenin ilk şehidi

20.30 — Darbe girişimi için talimat verildi. Akıncı Üssü'nde toplanan Özel Kuvvetler Komutanlığından seçilmiş 33 teçhizatlı personel, Genelkurmay Başkanlığına hareket etti.

21.00 — Tümgeneral Mehmet Dişli, Orgeneral Hulusi Akar'a darbeyi tebliğ etti. Akar'ı ikna edemeyeceğini anlayınca makam odasının dışındaki ekibe müdahale emri verdi ve Genelkurmay Başkanı alıkonuldu.

21.53 — Darbeciler, Genelkurmay Mesaj ve Evrak Dağıtım Sistemi (MEDAS) üzerinden kışla dışındaki askerlerin birliklerine katılması emrini verdi. Aynı saatlerde Kağıthane'deki Afet Koordinasyon Merkezi (AKOM) işgal edildi.

Genelkurmay Karargahı'nda Kara Kuvvetleri Komutanı'nın koruma astsubayı Bülent Aydın şehit edildi. Aydın, 15 Temmuz'un ilk şehidi olarak kayıtlara geçti.

22.00-00.00: Köprüler kapandı, ilk açıklamalar geldi

22.28 — Akıncı Üssü'nden havalanan F-16'lar Ankara üzerinde alçak uçuşa başladı. Askeri hareketlilik haber kanallarına yansıdı; televizyonlar İstanbul'da Boğaziçi ve Fatih Sultan Mehmet köprülerindeki geçişlerin engellendiğini duyurdu.

23.02 — Dönemin Başbakanı Binali Yıldırım, telefonla bağlandığı canlı yayında ilk resmî açıklamayı yaptı:

"Milleti temsil eden hükümet iş başındadır."

23.05 — Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı, darbe girişimine ilişkin soruşturma başlattı.

Bu saatlerde darbeci pilotlar Gölbaşı'ndaki Emniyet Genel Müdürlüğü Havacılık Daire Başkanlığı ile Özel Harekat Başkanlığı'nı hedef aldı. Darbecilerin kontrolündeki helikopterler, Yenimahalle'deki MİT yerleşkesini taradı.

00.00-02.00: TRT’de bildiri ve Erdoğan’ın meydan çağrısı

00.13 — TRT binasını işgal eden darbeciler, spikere sözde "Yurtta Sulh Konseyi" imzalı bildiriyi okuttu. Bildiride sıkıyönetim ve sokağa çıkma yasağı ilan edildiği öne sürüldü.

00.24 — Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, CNN Türk'e canlı bağlanarak gecenin seyrini değiştiren konuşmasını yaptı:

"Milletimizi meydanlara davet ediyorum."

00.56 — Darbeci pilotlar, savaş uçağıyla Ankara Emniyet Müdürlüğü'nü bombaladı. Yaklaşık 10 dakika sonra aynı bölgeye ikinci saldırı düzenlendi.

Jandarma Genel Komutanlığı Karargahı önünde darbecileri protesto eden vatandaşlara helikopterden ateş açıldı; 9 kişi şehit oldu, onlarca kişi yaralandı. Erdoğan'ın çağrısının ardından vatandaşlar meydanlara ve kritik kamu kurumlarının önüne akın etti.

02.00-04.00: Halisdemir’in müdahalesi, Meclisin bombalanması ve Erdoğan’ın İstanbul’a inişi

01.13 — Diyarbakır'dan bir tabur askerle havalanan darbeci Tuğgeneral Semih Terzi'nin uçağı Etimesgut Havalimanı'na indi.

02.14 — Terzi, Özel Kuvvetler Komutanlığının emir komutasını almak için Gölbaşı'ndaki karargaha geldi. Dönemin Özel Kuvvetler Komutanı Korgeneral Zekai Aksakallı'nın talimatıyla harekete geçen emir astsubayı Ömer Halisdemir, Terzi'yi karargah giriş kapısında vurarak etkisiz hale getirdi. Halisdemir, açılan karşı ateş sonucu şehit oldu.

Genelkurmay Karargahı'nın önünde darbe girişimini protesto eden vatandaşlardan 36'sı şehit edildi. Direnişi kıramayan darbeciler bu kez Meclis'i hedef aldı; F-16'dan TBMM'ye atılan bombayla 32 kişi yaralandı.

03.00 — TRT, vatandaşların müdahalesiyle işgalden kurtarıldı ve normal yayınına döndü. Binadaki darbeciler polise teslim edildi.

03.14 - 03.19 — Televizyon yayınlarını kesmek isteyen darbeci pilot, TÜRKSAT tesislerine dört bomba attı.

Atatürk Havalimanı'nda kontrol kulesini işgal eden darbeciler, polis özel harekat ekiplerince etkisiz hale getirildi. Kısa süre sonra Cumhurbaşkanı Erdoğan'ı taşıyan uçak piste indi; Erdoğan'ı havalimanında binlerce vatandaş karşıladı.

03.24 - 03.25 — TBMM, F-16 ile ikinci kez bombalandı.

04.00 — Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı; FETÖ ile irtibatlı yargı görevlileri, sözde konsey üyeleri ve darbe teşebbüsüne katılanlar hakkında gözaltı kararı verdi.

04.00-12.57: Külliye Kavşağı saldırısı ve kalkışmanın bastırılması

06.19 — Darbeci bir pilot, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi Kavşağı'na iki bomba attı. Saldırıda 15 vatandaş şehit oldu, 7 kişi yaralandı. Gecenin en ağır bilançolu tek saldırılarından biri oldu.

Aynı saatlerde Jandarma Genel Komutanlığı'nda alıkonulan TEM Daire Başkanı Turgut Aslan ile koruması Hasan Gülhan, elleri ve gözleri bağlı halde bina dışına çıkarılarak vuruldu. Aslan ağır yaralandı, Gülhan şehit oldu. Başbakan Yıldırım, darbecilerin kontrolündeki uçakların düşürülmesi için yetki verdi.

Girişimin başarısız olduğunu gören Boğaziçi Köprüsü'ndeki darbeciler teslim oldu.

08.26 — Alıkonulan Genelkurmay Başkanı Hulusi Akar, Akıncı Üssü'nden helikopterle Çankaya Köşkü'ne getirildi. Uçakların kalkışını engellemek için Akıncı Üssü'nün ana pisti vuruldu.

12.57 — Başbakan Yıldırım, Çankaya Köşkü'nde Genelkurmay Başkanı Akar ve dönemin Milli Savunma Bakanı Fikri Işık ile düzenlediği basın toplantısında darbe teşebbüsünün bastırıldığını açıkladı.

Darbe girişimi, tüm yurtta yaklaşık 21 saatte kontrol altına alındı.

Darbe girişiminin bilançosu: 253 şehit

Resmî kayıtlara göre kalkışma sırasında asker ve sivil 253 kişi şehit oldu. Adalet Bakanı Akın Gürlek'in 10. yıl dolayısıyla paylaştığı verilere göre 2 bin 740 kişi de gazi unvanı aldı.

Darbe girişiminde kullanılan araç ve personel sayısı ise kayıtlara şöyle geçti:

•     Yaklaşık 9 bin askeri personel

•     35 uçak ve 37 helikopter

•     74'ü tank olmak üzere 246 zırhlı araç

•     4 bine yakın hafif silah

Kalkışma, Türkiye genelinde 55 ilde yaşandı.

10 yılda yargı bilançosu: 289 darbe davası

Adalet Bakanlığı verilerine göre 55 ilde toplam 289 fiili darbe davası açıldı. Davaların tamamı ilk derece mahkemelerinde karara bağlandı; 273'ü temyiz incelemesi için Yargıtay'a gönderildi, bunlardan 241'i onandı, 16'sındaki kararlar ise bozuldu.

Darbe davalarında verilen kararlar şöyle:

•     1.634 kişi hakkında ağırlaştırılmış müebbet hapis

•     1.366 kişi hakkında müebbet hapis

•     1.891 kişi hakkında süreli hapis cezası

•     Toplam 4.891 mahkûmiyet kararı

•     Çoğunluğu er olmak üzere 2.870 kişi hakkında beraat

•     964 kişi hakkında ceza verilmesine yer olmadığı kararı

Örgüte yönelik soruşturmalarda ise Temmuz 2026 itibarıyla 720 bin 580 kişi hakkında adli işlem yapıldı. Bu dosyaların 636 bin 744'ünde karar verildi; 127 bin 102 kişi mahkûm edilirken 124 bin 861 kişi beraat etti. 83 bin 836 kişi hakkındaki dava ve soruşturmalar sürüyor. Cezaevlerinde bulunan hükümlü ve tutuklu sayısı 10 bin 485, firari 33 bin 827 kişi hakkında ise yakalama kararı bulunuyor.

Adalet Bakanı Gürlek, 10. yıl değerlendirmesinde mücadelenin süreceğini vurguladı:

"Hiçbir kripto unsur, hiçbir paravan yapılanma, hiçbir ihanet odağı adaletten kaçamayacak."

Darbe girişiminin planlayıcısı olarak yargılanan örgüt elebaşı Fetullah Gülen, 20 Ekim 2024'te ABD'nin Pensilvanya eyaletinde öldü. Türkiye'nin 27 suçtan hazırladığı 7 ayrı iade talepnamesine karşın ABD makamları iade için somut adım atmamıştı.

Şehit yakınları ve gaziler için neler yapıldı?

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığından edinilen bilgiye göre, 15 Temmuz şehit yakınları ve gazilere yönelik haklar geçen 10 yılda yapılan düzenlemelerle genişletildi.

Bu kapsamda 347 şehit yakını, 1.136 gazi ve 1.088 gazi yakını olmak üzere toplam 2 bin 571 kişi kamuda istihdam edildi. Destekler; eğitim, sağlık, ulaşım ve sosyal yardım başlıklarında sürüyor.

10. yılda anma programları: Nerede, saat kaçta?

15 Temmuz Demokrasi ve Milli Birlik Günü'nün 10. yılı, "İrade Bizim, Zafer Bizim" temasıyla 81 ilde anılıyor.

İstanbul: Şehitler Köprüsü’nde anma yürüyüşü

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı koordinasyonunda; Gençlik ve Spor Bakanlığı, İstanbul Valiliği, Türkiye Atletizm Federasyonu ve 15 Temmuz Derneği iş birliğinde düzenlenen "15 Temmuz Demokrasi ve Şehitleri Anma Yürüyüşü", 15 Temmuz Çarşamba günü saat 10.00'da Zincirlikuyu'da başlayacak.

Yaklaşık 4 kilometrelik güzergâh, 15 Temmuz Şehitliği'nde son bulacak. Köprü güvenliği ve güzergâh düzenlemeleri nedeniyle katılımcı sayısı 5 bin kişiyle sınırlandırıldı; yürüyüş sonunda katılımcılara hatıra madalyası verilecek.

Ankara: Beştepe, TBMM ve Millet Bahçesi

Cumhurbaşkanı Erdoğan, 15 Temmuz Çarşamba günü saat 13.00'te Beştepe Camii'ndeki programa katılacak. Saat 14.00'te TBMM'de 15 Temmuz sergilerinin açılışı yapılacak; şehitler için dualar okunacak ve Şehitler Anıtı'na karanfil bırakılacak.

Meclis'te saat 15.00'te düzenlenecek resmî törende Cumhurbaşkanı Erdoğan ile TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş birer konuşma yapacak. Akşam ise Başkent Millet Bahçesi'nde "10. Yıl 15 Temmuz İrade Bizim Zafer Bizim" temalı program düzenlenecek.

81 ilde anma çadırları ve sergiler

İletişim Başkanlığı koordinasyonunda 81 ilde "15 Temmuz Demokrasi ve Milli Birlik Günü Anma Çadırları" kurulacak. Kızılay Meydanı'ndaki "İrade Bizim, Zafer Bizim" dijital zaman tüneli 15-16 Temmuz'da ziyarete açık olacak.

"Hafıza ve Hatıra: 15 Temmuz Fotoğraf Sergisi" Esenboğa, İstanbul, Sabiha Gökçen, İzmir Adnan Menderes, Antalya ve Gaziantep havalimanlarında ziyaretçilerini ağırlayacak. Ayrıca İletişim Başkanlığı ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı iş birliğinde hazırlanan 10 tren, hafta boyunca farklı güzergâhlarda sefer yapacak.

İstanbul'da anma programları nedeniyle 15 Temmuz Şehitler Köprüsü ve bağlantı yolları saat 03.00 itibarıyla trafiğe kapatılacak; metrobüs seferleri gün boyunca Fatih Sultan Mehmet Köprüsü üzerinden yapılacak.