Suriye Dahil Birçok Ülkede Enerji Krizi Ağırlaşıyor

Enerji fiyatlarındaki artışın etkileri petrol piyasaları ve hükümet bütçelerinin ötesine geçerek dünyanın farklı bölgelerinde günlük yaşamı ve ekonomik faaliyeti doğrudan etkilemeye başladı. Yakıt kıtlığı, fiyat artışları, protestolar ve tüketim kısıtlamaları Suriye'den Endonezya'ya, Filipinler'den Portekiz'e kadar birçok ülkede hissediliyor.

Suriye TV'nin aktardığı Amerikan basınındaki habere göre, İran'la savaşın yol açtığı enerji şoku artık yalnızca petrol piyasalarıyla sınırlı değil. Hükümetlerin krizin ilk aylarında kullandığı destek ve müdahale araçlarının giderek etkisini kaybetmesi, yeni fiyat dalgasının toplumsal ve mali baskısını artırıyor.

Haberde dönüm noktası, petrol fiyatlarının yeniden varil başına 100 doların üzerine çıkması olarak gösteriliyor. Hükümetler iki seçenek arasında sıkışıyor: Fiyat artışını tüketiciye yansıtmak enflasyonu ve toplumsal tepkiyi büyütebilir; destek ve yardım programlarını genişletmek ise kamu borcunu artırarak yerel para birimleri üzerindeki baskıyı güçlendirebilir.

Avustralya Ulusal Üniversitesi'nden Sana Jaffrey, Asya ve gelişmekte olan ülkelerin bu jeopolitik krizin sonuçlarını karşılamak için ne kadar mali kapasitesinin kaldığı sorusuna dikkat çekiyor. Jaffrey, bu kapasitenin tükenmesi halinde baskının küresel finans piyasalarına da taşınabileceği uyarısında bulunuyor.

Suriye'de Zamlar Protestolara Dönüştü

Suriye, enerji fiyatlarındaki artışın hükümet kararlarından sokağa ne kadar hızlı taşınabildiğini gösteren örneklerden biri oldu. Hükümetin 13 Eylül'de benzin, dizel ve diğer petrol ürünlerinin fiyatlarını yüzde 40'a varan oranlarda artırmasının ardından birçok kentte protestolar başladı.

Göstericiler yolları kapatıp lastik yaktı ve zamların geri alınmasını talep etti. Sosyal medyada yayılan bir videoda ise bir kişi, benzin olduğunu söylediği sıvıyı üzerine dökerek kendini ateşe verme tehdidinde bulundu; çevredekiler araya girerek buna engel oldu.

Endonezya'da Yakıt ve Elektrik Baskısı

Endonezya'nın Makassar kentinde tüp gaz sıkıntısı ve dönemsel elektrik kesintileri yaşanırken, sübvansiyonlu yakıt dağıtımında araç plakalarının son hanesine göre tek-çift uygulamasına geçildi.

Yogyakarta'da öğrenciler 14 Eylül'de yükselen yakıt fiyatlarını protesto etti. Habere göre gösteri, hükümet yanlısı gruplar tarafından dağıtıldı.

Ülkede savaş öncesi bütçe hesapları petrolün varil fiyatının yaklaşık 70 dolar olacağı varsayımına dayanıyordu. Çatışmanın başlamasından bu yana kamu borcunun yükselmesi, hükümetin fiyat şokunu karşılayacak mali alanını daraltırken yüksek ve orta gelirli ailelerin sübvansiyonlu yakıttan yararlanmasının sona erdirilmesi de tartışılıyor.

Filipinler'de Yakıt Maliyeti Geçim Kaynağını Vuruyor

Filipinler'de yakıt fiyatlarındaki artış doğrudan ekonomik faaliyeti etkilemeye başladı. Manila Körfezi çevresindeki bazı balıkçılar, haftalar süren muson yağmurlarının ardından yeniden denize açılmak isterken benzin ve dizel maliyetlerini karşılayamadıkları için limanda kaldı.

Yaklaşık 70 bin sürücü ve otobüs sahibini temsil eden bir örgütün başkanı, günde 15 ila 18 saat çalışmanın artık yalnızca bir öğün yemeğe yetecek gelir sağladığını söyledi. Hükümet toplu taşıma sürücülerine yaklaşık 80 dolarlık tek seferlik ödeme açıkladı ancak sürücü temsilcileri bu desteği yetersiz buldu.

Benzer baskı Vietnam'da da görüldü. Grab platformunda çalışan sürücüler, 12-13 Eylül hafta sonunda artan yakıt maliyetlerinin gelirleri üzerindeki etkisini protesto etmek için iş bırakma çağrısı yaptı.

Guatemala ve Portekiz'de Protestolar

Guatemala'da nakliye çalışanları ve yerli halk aktivistleri geçici destekler ve fiyat sınırlamalarının ötesine geçen adımlar talep etti. Bazı gruplar yakıt vergilerinin askıya alınması ve fosil yakıtlara bağımlılığın azaltılması çağrısında bulundu.

Ülkedeki bir yürüyüşten birkaç gün sonra başkentin güneyindeki Villa Nueva kentinde araçların ateşe verildiğini gösteren görüntüler yayımlandı.

Portekiz'de ise dizel fiyatı galon başına 9 doların üzerine çıkarak rekor seviyeye ulaştı. Sosyal medya üzerinden örgütlenen sürücüler, araçlarıyla yavaş ilerleyip korna çalarak protesto düzenledi. Eylemler Lizbon'daki 25 Nisan Köprüsü dahil bazı ana yollarda trafik sıkışıklığına yol açtı.

Bir protesto konvoyu, Sines kentindeki büyük bir rafinerinin yakınındaki yollara erişimi de engelledi.

Bangladeş'te Enerji Krizi Sanayiye Yansıdı

Petrol ihtiyacının yüzde 90'ından fazlasını ithal eden Bangladeş'te enerji krizi sanayi üretimini de etkilemeye başladı. Ülkenin petrol ithalatının büyük bölümü Orta Doğu'dan geliyor.

Elektrik üretiminde kullanılan sıvılaştırılmış doğal gazdaki (LNG) kıtlık enerji kısıtlamalarına ve ülke ekonomisinin temel sektörlerinden hazır giyim fabrikalarının bir bölümünün geçici olarak kapanmasına yol açtı.

Elektrik kesintileri onlarca fabrikada üretimin saatler boyunca durmasına neden olurken binlerce çalışan etkilendi. Böylece enerji krizi, ulaşım ve hane tüketimiyle sınırlı olmaktan çıkarak sanayi ve ihracat üzerinde de baskı oluşturmaya başladı.

Sri Lanka'nın Mali Alanı Daralıyor

Sri Lanka'da akaryakıt dağıtım şirketleri, beklenen resmi fiyat artışı öncesinde benzin istasyonlarına verdikleri yakıt miktarını sınırlamaya başladı. Şirketler bunu mevcut fiyatlarla yakıtı zararına sattıkları gerekçesiyle açıklıyor.

Hükümet fiyat artışı ile yeni destek tedbirlerini birlikte değerlendirmeye çalışıyor. Ancak ülkenin borcunun gayrisafi yurt içi hasılaya oranının gelişmekte olan ülkeler arasında oldukça yüksek seviyelerde bulunması, krizin etkisini kamu harcamalarıyla hafifletme kapasitesini sınırlıyor.

Bütün bu gelişmeler, enerji krizinin artık yalnızca küresel petrol fiyatlarındaki yükselişten ibaret olmadığını gösteriyor. Kriz aynı anda kamu bütçelerini, yerel para birimlerini, sanayi üretimini, ulaşımı ve hanelerin yaşam maliyetlerine dayanma gücünü baskı altına alıyor.

Kaynak: SuriyeTV