Sert Kış Geliyor: Petrol, Gaz ve Borçlanma Maliyeti Artıyor

Bir yandan İran savaşı tırmanırken, diğer yandan Rusya'nın Ukrayna'ya karşı yürüttüğü savaş şiddetleniyor. İki savaş arasında dünya, tarımı vuran, nehir seviyelerini düşüren ve mal akışını aksatan kuraklığın etkisiyle sarsılıyor. Bu sırada kritik deniz koridorlarının kapatıldığına ve bunun enerji ile mal arzına etkilerine ilişkin haberler hızla birbirini izliyor. Hürmüz Boğazı ve Babulmendeb'den Karadeniz ve Azak Denizi'ne kadar uzanan hatlarda petrol, doğal gaz, mal ve gıda arzı azalıyor.

Dünya hükümetleri sert bir kış bekliyor. Sorun yalnızca ısınma maliyetlerindeki artış ve enflasyonla sınırlı değil; yükselen faiz oranları da bu tabloya ekleniyor. Bu durum, tüketici harcamalarının gerilemesi, yatırım projelerine ayrılan harcamaların azalması ve hükümetler, şirketler ile bireyler için borçlanma maliyetlerinin yükselmesi anlamına geliyor.

Avrupa'da doğal gaz 80 avroyu aştı

Son verilere göre Avrupa'da doğal gaz vadeli işlem sözleşmeleri 9 Eylül'deki işlemlerde yükselerek megavatsaat başına 80 avro seviyesini aştı. Böylece fiyatlar Ocak 2023'ten bu yana ilk kez bu seviyenin üzerine çıktı. Ortadoğu'daki savaşın tırmanması ve kışın yaklaşması, enerji maliyetlerini artırma ve enflasyonu derinleştirme tehdidi oluşturuyor.

Avrupa'da gaz fiyatlarındaki yükseliş, ABD ile İran arasındaki çatışmaların tırmandığı 11 Eylül'den bu yana sürüyor. Rusya'nın gaz sanayisinin başlıca merkezlerinden biri olan Yamal bölgesinde insansız hava aracı saldırısı düzenlendiğine ilişkin haberlerin ardından endişeler daha da arttı.

Deniz seyrüsefer takip sistemleri, 13 Eylül'de Hürmüz Boğazı'nda bir gemiye yönelik saldırıya ilişkin yeni raporlar aldı. İran resmi medyası da İran'a ait bir ticaret gemisinin aynı gün sabah erken saatlerde ülkenin güney kıyıları açıklarında saldırıya uğradığını bildirdi.

Bu gelişme, Suudi Arabistan'ın günlük 4 ila 5 milyon varil petrol taşıyan Doğu-Batı Petrol Boru Hattı'nı kapatmasının ardından İran'la bağlantılı tehditlerin küresel enerji arzı üzerindeki etkilerine ilişkin kaygıları artırdı. Boru hattından taşınan miktar küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 4 ila 5'ine karşılık geliyor.

Babulmendeb Boğazı da İran destekli Husilerin ateş hattına girmiş durumda. Beklentiler, tırmanan savaşın enerji fiyatlarını daha da yükselteceğine işaret ediyor. Brent petrolün varil fiyatı geçen hafta yeniden 100 doların üzerine çıktı.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), 11 Eylül'de 2026'nın koronavirüs salgınından bu yana petrol talebinde görülecek en büyük düşüşe sahne olacağını açıkladı. Özellikle yüksek dizel fiyatlarının tüketimi olumsuz etkilediği belirtildi.

IEA raporuna göre stoklar şimdiye kadar fiyatları dengelemede temel bir unsur oldu ancak bu stoklar azalmaya başladı ve küresel rafinaj sistemi ciddi baskı altında bulunuyor. Raporda, İran savaşında veya Rusya-Ukrayna Savaşı'nda ilerleme sağlanamaması halinde petrol piyasalarının daha da sıkışabileceği uyarısı yapıldı.

Karadeniz'deki saldırılar gıda fiyatlarını yükseltiyor

Rusya ile Ukrayna arasında Karadeniz ve Azak Denizi'ndeki liman ve gemilere yönelik karşılıklı saldırılar, tahıl terminallerinin kapanmasına yol açtı. Nakliye şirketleri, ihracatın zirve yaptığı dönemde onlarca sevkiyatın yüklenmesini ertelemek veya iptal etmek zorunda kaldı.

Bu gelişmeler küresel tahıl fiyatlarını yükseltti. Uluslararası Gıda Politikaları Araştırma Enstitüsünün (IFPRI) yayımladığı rapora göre buğday fiyatları, Ocak 2026 seviyelerine kıyasla yaklaşık yüzde 25 arttı.

Bunun sonucunda olası sert bir kış riski ortaya çıkarken, merkez bankalarının faiz oranlarını yükselttiği bir ortamda dünya genelindeki hükümetler yaşam maliyetlerini hafifletecek önlemler almak zorunda kalıyor.

Enerji kaynaklarının ötesinde, Karadeniz limanlarına yönelik saldırılar Bloomberg'e göre gıda fiyatlarının yaklaşık dört yılın en yüksek seviyesine çıkmasına da katkıda bulundu.

Kuveyt Petrol Şirketi Uluslararası Pazarlama Genel Müdürü Şeyh Halid es-Sabah, bu hafta düzenlenen bir konferansta, "Kuzey Avrupa'da son derece sert bir kış geçireceğiz. Bu daha yalnızca başlangıç." dedi.

Enerji maliyetleri enflasyon baskısını artırıyor

Petrol fiyatlarının yükselmesiyle birlikte evlerin ısıtılmasında, sanayinin işletilmesinde ve malların dünya genelinde kamyonlarla taşınmasında kullanılan yakıtların fiyatlarına ilişkin endişeler de artıyor.

Bu yakıt fiyatlarındaki baskı, gösterge petrol fiyatındaki baskıdan daha güçlü seyrediyor. Bu durum, enerji maliyetlerindeki yükselişin ekonomi üzerinde daha geniş çaplı bir etki yaratabileceğine işaret ediyor.

İran savaşının büyük bölümünde merkez bankası yöneticileri, en kötü senaryolardan kaçınmak amacıyla çatışmanın enerji arzı üzerindeki etkisini büyük ölçüde göz ardı edebilmişti.

Ancak petrol fiyatlarının yeniden yükselmesiyle dizel ve doğal gaz fiyatları daha hızlı artıyor. Bunun bir nedeni de İran savaşının yakın zamanda sona ereceğine ilişkin bir işaret bulunmaması.

Avrupa Merkez Bankasının (ECB) 10 Eylül'de yayımladığı yeni tahminler, 2027 ve 2028'de enflasyonun daha hızlı seyredeceğine işaret etti. Bankanın 2028 tahmini artık enflasyon hedefinin biraz üzerinde bulunuyor.

ECB Başkanı Christine Lagarde, Avro Bölgesi'nde enflasyonun bir süre daha yüksek kalacağını söyledi. Lagarde, "Ortadoğu'daki çatışma sürüyor. Enerji fiyatları üzerindeki dalgalanmaların ve baskının devam etmesini bekliyoruz. Yüksek fiyatlar aynı zamanda büyüme için de risk oluşturuyor." dedi.

Faiz artışları yeniden gündemde

ECB, İran savaşının petrol ve gaz fiyatlarında keskin yükselişe yol açmasından bu yana ikinci kez 10 Eylül'de faiz oranlarını artırdı. Bloomberg'e göre yetkililer, halen yüzde 3'ün üzerinde bulunan enflasyonu düşürmek amacıyla faizlerin daha da artırılmasını bekliyor.

İngiltere Merkez Bankası Başkanı Andrew Bailey de İngiliz Parlamentosu'nda yaptığı konuşmada, benzin ve dizel gibi tüketici ürünlerindeki fiyat artışlarının fiyat baskılarını güçlendirdiğini belirtti. Piyasalar, enflasyonu dizginlemeye yardımcı olmak amacıyla gelecek şubata kadar faiz oranlarının iki kez daha artırılmasını bekliyor.

Dünyanın bazı bölgelerinde dizel vadeli işlem fiyatları varil başına 200 doları aştı. Vergilerle birlikte bazı tüketicilerin ödediği tutar 300 doların üzerine çıkıyor.

Avrupa'da doğal gaz fiyatları 2022'nin sonlarından bu yana en yüksek seviyelerine ulaştı. Rusya'nın Ukrayna'yı işgal ettiği 2022'den bu yana görülmeyen bu seviyeler yaşanırken, kış mevsimi öncesinde stok yetersizliği de sürüyor.

ABD'de de dizel fiyatları rekor seviyelere ulaştı. Ukrayna'nın Rus rafinerilerine düzenlediği saldırılar, Rusya'nın dizel ihracatının rekor düşük seviyelere gerilemesine yol açtı.

Ortadoğu'daki rafineriler ise İran savaşının başlangıcında meydana gelen saldırıların etkisinden halen toparlanmaya çalışıyor. Savaş öncesinde dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz akışının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nda mevcut sevkiyatlarla savaş öncesindeki seviyeler arasında halen açık bulunuyor.

Kaynak: ElArabyAlJadeed