Hürmüz’e Alternatif Arayışı: Türkiye’nin Enerji Koridoru Planı

28 Şubat 2026’da ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan ve Tahran’ın karşılık vermesiyle tırmanan savaş, Hürmüz Boğazı’ndaki enerji ve ticaret trafiğini aylar sonra da etkilemeye devam ediyor. İran, 2 Mart’tan itibaren boğazdaki seyrüseferi kısıtlarken ABD’nin İran gemilerine yönelik deniz ablukası da bölgedeki enerji taşımacılığı üzerindeki baskıyı artırdı.

Savaş öncesinde Hürmüz Boğazı’ndan günlük yaklaşık 21 milyon varil petrol, yani küresel tüketimin yaklaşık beşte biri ile dünya sıvılaştırılmış doğal gaz ticaretinin yüzde 25’i geçiyordu. Boğazdaki kesintiler nakliye ve sigorta maliyetlerini artırırken enerji, gıda ve gübre fiyatları üzerinde de baskı oluşturdu.

Bu ortamda Körfez’den dünyanın geri kalanına petrol ve doğal gaz taşımak için alternatif güzergâh arayışları hız kazandı. Birçok uluslararası petrol ve doğal gaz boru hattının kesiştiği Türkiye de coğrafi konumu ve mevcut enerji altyapısı sayesinde bu arayışlarda öne çıkan seçeneklerden biri haline geldi. Ankara’nın gündeminde mevcut hatların kapasitesinin artırılması ve yeni boru hattı bağlantılarının kurulması bulunuyor.

Bununla birlikte söz konusu projelerin önünde lojistik, güvenlik, finansman ve bölgesel koordinasyon gibi önemli engeller bulunuyor.

Hürmüz dışında hangi güzergâhlar var?

Körfez ülkeleri içinde Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Hürmüz Boğazı’na bağımlılığı kısmen azaltan mevcut boru hattı altyapısına sahip. Diğer Körfez ülkeleri ise petrol ve doğal gaz ihracatında büyük ölçüde Hürmüz’e bağımlı olmaya devam ediyor.

Suudi Arabistan, Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı üzerinden ülkenin doğusundaki petrol sahalarını Kızıldeniz kıyısındaki Yenbu Limanı’na bağlıyor. Hattın temel amacı, Arap Körfezi ve Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan ihracata bağımlılığı azaltmak ve Süveyş Kanalı ile Batılı pazarlara yönelen sevkiyatlar için mesafeyi kısaltmak.

Hattın tasarım kapasitesi günlük yaklaşık 5 milyon varil seviyesinde. Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı’na paralel uzanan Abkayk-Yenbu hattı ise doğal gaz sıvılarını taşıyor ve günlük yaklaşık 300 bin varillik kapasiteyle çalışıyor.

BAE’de ise Habşan bölgesinden Umman Körfezi kıyısındaki Füceyre’ye uzanan boru hattı bulunuyor. Kısmen Çin Ulusal Petrol Şirketinin (CNPC) bir iştiraki tarafından inşa edilen hat, günlük 1,8 milyon varile kadar petrol taşıyabiliyor. Uluslararası Enerji Ajansına göre savaş öncesinde bu hat üzerinden günde yaklaşık 1,1 milyon varil petrol taşınıyordu.

Kaynak haberin yayımlanmasından sonra Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı Hattı da bölgesel çatışmaların etkisini yaşadı. Reuters’ın 17 Eylül 2026 tarihli haberine göre, 13 Eylül’deki İHA saldırısında hattaki üç pompa istasyonu zarar gördü ve Yenbu üzerinden sevkiyatlar kesintiye uğradı. Bu gelişme, Hürmüz’e alternatif kara ve boru hattı güzergâhlarının da güvenlik risklerinden bütünüyle bağımsız olmadığını gösterdi.

Türkiye’nin gündemindeki enerji projeleri

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar’ın 2026’nın ilk aylarında yaptığı açıklamalar, Türkiye’nin bölgesel ve küresel enerji merkezi olma hedefi kapsamında gündeme getirdiği projelerin ana hatlarını ortaya koydu. Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Uluslararası Ekonomik Entegrasyon Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Dr. Kenan Aslanlı da Türkiye’nin önümüzdeki yıllarda “enerjide merkez ülke” ve “bölgesel merkez” olma stratejisinde yeni bir ivme yakalayabileceğini değerlendirdi.

Irak-Türkiye hattının Basra’ya uzatılması

Projelerden ilki, Irak’ın güneyindeki petrol zengini Basra bölgesinin, kuzeyde Kerkük’ten Türkiye’nin Akdeniz kıyısındaki Ceyhan Limanı’na uzanan Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı’na bağlanması. Böyle bir bağlantı, Irak petrolüne Hürmüz Boğazı’na uğramadan Avrupa ve Asya pazarlarına ulaşabilecek yeni bir çıkış sağlamayı amaçlıyor.

Kaynak haberde mevcut hattın günlük 1,5 milyon varilin üzerinde taşıma potansiyeline sahip olduğu, ancak uzun süredir kapasitesinin tamamının kullanılamadığı belirtiliyor. Basra’ya uzatma seçeneğinin önündeki başlıca engeller ise finansman ihtiyacı ve hattın geçeceği bölgelerdeki güvenlik riskleri olarak sıralanıyor.

Bu alanda kaynak haberin ardından somut bir adım da atıldı. Anadolu Ajansının 1 Ağustos 2026 tarihli haberine göre Türkiye ile Irak, Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı’nın etkin kullanımını sürdürmek amacıyla günlük 750 bin varillik kapasiteyi kapsayan bir yıllık taşıma anlaşması imzaladı. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Bayraktar da hattın Basra’ya kadar uzatılmasının Hürmüz krizinde alternatif bir güzergâh oluşturabileceğini vurguladı.

Katar’dan Türkiye’ye doğal gaz boru hattı

İkinci proje, Katar doğal gazının Suudi Arabistan, Ürdün ve Suriye üzerinden Türkiye’ye ulaştırılmasını öngören boru hattı. Proje, Katar’ın sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatlarının Hürmüz Boğazı’ndaki kesintilerden etkilenmesine karşı alternatif ve daha istikrarlı bir ihracat güzergâhı olarak gündeme getiriliyor.

Kaynak haberde KatarEnergy’nin, tesislerinin hedef alınması ve Hürmüz’deki kesintiler sonrasında İtalya, Belçika, Güney Kore ve Çin’deki bazı müşterileri de kapsayan uzun vadeli LNG tedarik sözleşmelerinde mücbir sebep ilan ettiği aktarılıyor.

Ancak proje ekonomik ve siyasi açıdan önemli zorluklar taşıyor. Orta Doğu Küresel İlişkiler Konseyi Kıdemli Araştırmacısı Justin Dargin, Middle East Eye’a yaptığı değerlendirmede hattın teknik olarak mümkün olduğunu ancak ekonomik ve siyasi açıdan kırılgan kaldığını belirtti. Tarihsel olarak 10-12 milyar dolar düzeyinde tahmin edilen maliyetin mevcut güvenlik, enflasyon ve siyasi risklerle 15 milyar doların üzerine çıkabileceği değerlendiriliyor.

Yaklaşık 1500 kilometrelik ve birden fazla ülkenin sınırından geçecek hattın onlarca yıl istikrarlı gaz akışı sağlaması için Suudi Arabistan, Ürdün, Suriye ve Türkiye arasında sürdürülebilir siyasi ve teknik koordinasyon gerekiyor.

Hazar üzerinden Türkmen gazı

Üçüncü seçenek, Türkmenistan doğal gazının Hazar Denizi üzerinden Azerbaycan ve Gürcistan’a, buradan Türkiye’ye ve Avrupa’ya taşınmasını öngören Trans-Hazar bağlantısı. Kaynakta Türkmenistan’ın yıllık yaklaşık 80 milyar metreküplük ihracat kapasitesine sahip olduğu, Türkiye’nin de Türkmen gazının bir bölümünü İran üzerinden takas yöntemiyle aldığı belirtiliyor.

Projenin önündeki başlıca sorunlar arasında Hazar’ın altından boru hattı döşenmesi için gereken yaklaşık 2 milyar dolarlık yatırım, mevcut altyapının genişletilmesi için ek finansman ve Hazar Denizi’nin hukuki statüsüne ilişkin düzenlemeler yer alıyor. Kaynak haberde Rusya ve İran’ın olası itirazlarının da aşılması gereken başlıklar arasında bulunduğu belirtiliyor.

Enerji uzmanı ve George Mason Üniversitesinde kıdemli misafir araştırmacı Omid Shokri, Trans-Hazar hattının geçmişe kıyasla siyasi olarak daha mümkün hale geldiğini ancak çözülmemiş bölgesel meselelerin sürdüğünü ifade ediyor. Avrupa pazarının giderek daha fazla LNG ile beslenmesi de uzun vadeli alım anlaşmaları ve fiyat rekabeti olmadan finansman bulunmasını zorlaştıran unsurlar arasında gösteriliyor.

Suriye petrol sahalarının Türkiye ağına bağlanması

Dördüncü proje, Suriye’deki petrol sahalarının atıl kapasitesi bulunan Irak-Türkiye boru hattı ağına bağlanması. Kaynak haber, Nisan 2026 itibarıyla Suriye’nin petrol üretimini günlük yaklaşık 100 bin-120 bin varil olarak tahmin ederken 2011 öncesinde üretimin yaklaşık 400 bin varil seviyesinde olduğunu aktarıyor.

Suriye petrol sahalarının Türkiye ağına bağlanması, Katar-Türkiye doğal gaz hattına kıyasla daha uygulanabilir seçeneklerden biri olarak değerlendiriliyor. Bununla birlikte sahaların geliştirilmesi için milyarlarca dolarlık dış finansmana ihtiyaç duyulması, üretim seviyesinin düşük olması ve sahalar üzerindeki kontrolün yarattığı güvenlik sorunları projenin önündeki temel engeller arasında.

Suriye Amerikan İş Konseyi İcra Direktörü Wael Al-Zayat, kaynak haberde bazı sahalarda devir süreçlerinin tamamlanmadığını belirterek PKK unsurları ile DEAŞ hücrelerinin güvenlik tehdidi oluşturmaya devam ettiğini ifade ediyor.

Bölgesel elektrik bağlantısı

Beşinci başlık, Suudi Arabistan’dan başlayarak Ürdün ve Suriye üzerinden Türkiye’ye ulaşacak bir elektrik bağlantı ağı kurulması. Kaynak haber ayrıca Suudi Arabistan ile Yunanistan arasında Suriye üzerinden ilerlemesi değerlendirilen yüksek voltajlı doğru akım elektrik bağlantısı projesine de işaret ediyor.

Bu tür projelerin hedefi, Körfez ile Avrupa arasındaki enerji bağlantısını çeşitlendirmek ve farklı enerji altyapılarını birbirine bağlayan yeni bir bölgesel ağ oluşturmak.

Güvenlik, finansman ve bölgesel uzlaşı öne çıkıyor

Türkiye projelerin hayata geçirilmesine katkı sunmaya hazır olduğunu belirtse de uzmanlar ekonomik, jeopolitik ve güvenlik risklerinin yüksek olduğuna dikkat çekiyor. Hazar geçişli doğal gaz hattı ve Suriye petrol sahalarının Türkiye ağına bağlanması gibi bazı projeler görece uygulanabilir görülürken Katar-Türkiye doğal gaz boru hattı daha zorlu seçenekler arasında gösteriliyor.

Kaynakta atıf yapılan Türk basınına göre projelerin tamamı aynı olgunluk seviyesinde değil. Bazıları siyasi niyet aşamasında bulunuyor, bazıları uzun süredir tartışılmasına rağmen gerekli finansmana ulaşamıyor, bazıları ise ancak bölgesel normalleşmenin ilerlemesi halinde daha uygulanabilir hale gelebilecek.

Güvenlik açısından Irak-Suriye hattındaki sahaların kontrolü, silahlı grupların oluşturduğu tehditler, sabotaj riski ve bazı bölgelerde devlet otoritesinin sınırlı olması özellikle kara üzerinden geçen enerji hatlarını zorlaştırıyor.

Finansman tarafında ise milyarlarca dolarlık boru hattı ve tamamlayıcı altyapı yatırımlarının yalnızca siyasi iradeyle gerçekleştirilemeyeceği belirtiliyor. Yatırımcı güveni, uzun vadeli satın alma anlaşmaları ve uluslararası hukuki çerçeve, projelerin finansmanı açısından temel unsurlar arasında.

Birden fazla ülkenin dahil olduğu projeler için teknik anlaşmaların yanı sıra uzun süreli siyasi koordinasyon da gerekiyor. Bu nedenle bölgesel uzlaşı ve mevcut altyapının geliştirilmesi, Türkiye’nin enerji koridoru hedefinin en kritik başlıkları arasında yer alıyor.

Alman Ekonomik Araştırmalar Enstitüsü Enerji, Ulaştırma ve Çevre Bölümü Başkanı Prof. Dr. Claudia Kemfert, Hürmüz Boğazı’ndaki uzun süreli kesintinin petrol ve LNG fiyatlarını yükselteceğini ve stratejik rezervlere bağımlılığı artıracağını belirtiyor. Kemfert’e göre Suudi Arabistan ve BAE üzerinden kullanılan mevcut alternatifler büyük ölçekli bir kesintiyi telafi etmek için yeterli değil.

Kemfert, Türkiye’nin Orta Asya, Orta Doğu ve Avrupa arasında bağlantı kuran alternatif bir güzergâh olarak orta vadede önemli rol oynayabileceğini, ancak mevcut altyapı kısıtlarının kısa vadede büyük ölçekli arz kaybını telafi etme kapasitesini sınırladığını ifade ediyor.

Kaynak: ArabicPost