BRICS Nedir? Türkiye BRICS'e Katılırsa Ne Olur?

Dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 45’ini ve küresel ekonominin yüzde 28’ini temsil eden BRICS, son yıllarda uluslararası gündemin en çok tartışılan oluşumlarından biri haline geldi. Türkiye’nin bu yapıya yönelik artan ilgisi ise hem iç kamuoyunda hem de uluslararası arenada dikkatle takip ediliyor. İşte BRICS’in ne olduğu, nasıl büyüdüğü ve Türkiye’nin katılımının neleri değiştirebileceğine dair kapsamlı bir değerlendirme.

Brics nedir? kuruluşu ve açılımı

BRICS, Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika’nın İngilizce isimlerinin baş harflerinden oluşan bir kısaltmadır. Kavram ilk olarak 2001 yılında Goldman Sachs’ın baş ekonomisti Jim O’Neill tarafından kaleme alınan bir araştırma raporunda ortaya atılmıştır. O’Neill, Brezilya, Rusya, Hindistan ve Çin’in gelecek on yıl içinde küresel ekonomik büyümenin temel itici güçleri olacağını öngörmüştür.

İlk resmi zirve 2009 yılında Rusya’nın Yekaterinburg kentinde gerçekleştirilmiştir. 2010 yılında Güney Afrika’nın katılımıyla kısaltma BRICS adını almıştır. Grup, BM veya Dünya Bankası gibi resmi bir uluslararası kuruluş değildir. Üye ülkelerin dönüşümlü olarak başkanlığını üstlendiği, oy birliğiyle karar alan ve yılda bir kez zirve düzenleyen bir hükümetlerarası işbirliği platformu niteliği taşımaktadır.

Brics üye ülkeleri: Kimler var, kimler katıldı?

Kurucu ve tam üyeler

BRICS’in kurucu üyeleri Brezilya, Rusya, Hindistan ve Çin’dir. 2011 yılında Güney Afrika’nın katılımıyla beşli yapı oluşmuştur. 2024 yılında İran, Mısır, Etiyopya ve Birleşik Arap Emirlikleri tam üye olarak birliğe katılmıştır. Ocak 2025’te ise Endonezya, BRICS’in 11. tam üyesi olarak kabul edilmiştir.

Ortak ülkeler

Ekim 2024’teki Kazan Zirvesi’nde Cezayir, Belarus, Bolivya, Küba, Kazakistan, Malezya, Nijerya, Tayland, Türkiye, Uganda, Özbekistan ve Vietnam olmak üzere 13 ülkeye “ortak ülke” statüsü verilmiştir. Bu statü, ilgili ülkelerin BRICS girişimlerine katılmasına ve bu girişimlerden yararlanmasına olanak tanımaktadır.

Brics’in ekonomik büyüklüğü ve küresel ağırlığı

IMF verilerine göre BRICS’in toplam ekonomik büyüklüğü 29,5 trilyon doları aşmış durumdadır. Çin 18,5 trilyon dolarlık ekonomisiyle birliğin açık ara lideri konumundadır. Hindistan 4,1 trilyon dolar, Brezilya 2,2 trilyon dolar, Rusya 1,9 trilyon dolar ve Suudi Arabistan 1,1 trilyon dolar ile Çin’i takip etmektedir.

BRICS+ ülkeleri dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 45’ini ve dünya kara yüzölçümünün yüzde 25’ini temsil etmektedir. Satın alma gücü paritesine göre küresel GSYİH’deki payları yüzde 35,6 seviyesindedir. Küresel ham petrolün yaklaşık yüzde 44’ü BRICS üyeleri tarafından üretilmektedir. Birlik içi ticaret hacmi ise 2022 itibarıyla 614,8 milyar dolara ulaşmıştır.

Brics ne yapmak istiyor? temel amaçları

Yeni Kalkınma Bankası (NDB)

BRICS, 2014 yılında 250 milyar dolar sermaye ile Yeni Kalkınma Bankası’nı (NDB) kurmuştur. Banka, IMF ve Dünya Bankası’na alternatif olarak gelişmekte olan ülkelerde altyapı ve sürdürülebilir kalkınma projelerine finansman sağlamaktadır. 2022 sonu itibarıyla yaklaşık 32 milyar dolar kredi kullandırılmıştır. NDB tarafından verilen kredilerin yaklaşık yüzde 30’u yerel para birimlerinde sağlanmaktadır.

Dolarsızlaşma ve yerel para kullanımı

BRICS gündeminde son dönemde en çok tartışılan konulardan biri, ABD dolarına alternatif ödeme sistemleri ve yerel para birimleriyle ticaretin yaygınlaştırılmasıdır. Ortak bir rezerv para birimi oluşturulmasına yönelik tartışmalar devam etmekle birlikte mevcut aşamada üye ülkeler arasında yerel para ile ticaretin geliştirilmesi öncelikli hedef olarak belirlenmiştir.

Türkiye ve Brics: süreç nasıl gelişti?

Türkiye’nin BRICS’e yönelik ilgisi yeni değildir. 2017 yılında dönemin Başbakan Yardımcısı Mehmet Şimşek, Yeni Kalkınma Bankası’na katılım konusunu gündeme getirmiştir. 2018 yılında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Güney Afrika’daki BRICS Zirvesi’ne katılmıştır.

Süreç 2024 yılında somut bir adıma dönüşmüştür. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Haziran 2024’te Rusya’nın Nijniy Novgorod şehrinde düzenlenen BRICS+ toplantısına katılmıştır. Eylül 2024’te Türkiye’nin tam üyelik başvurusu teyit edilmiştir. Fidan, Türkiye’nin BRICS’teki ekonomik fırsatlara baktığını ve farklı platformlarda işbirliği arayışında olduğunu belirtmiştir.

Ekim 2024’teki Kazan Zirvesi’nde Türkiye’ye tam üyelik yerine “ortak ülke” statüsü verilmiştir. Bu statü, Türkiye’nin BRICS girişimlerine katılım imkanı sağlamakla birlikte karar alma süreçlerinde tam üye ülkelerle eşit konuma sahip olmadığı anlamına gelmektedir.

Türkiye Brics’e katılırsa ne olur? olası senaryolar

Ekonomik fırsatlar

İMMİB verilerine göre Türkiye, 2022 yılında BRICS ülkelerine yaklaşık 17 milyar dolar ihracat gerçekleştirmiştir. Birliğin genişlemesiyle bu rakamın 31,6 milyar dolara çıkması öngörülmektedir. BRICS ülkelerinden yapılan ithalat ise 117,3 milyar dolar seviyesindedir. Uzmanlar, üyeliğin Türkiye’ye dünyanın en büyük gelişen pazarlarına daha fazla erişim fırsatı sağlayabileceğini ve özellikle altyapı geliştirme alanındaki uzmanlığıyla BRICS ülkelerine tamamlayıcı bir rol üstlenebileceğini değerlendirmektedir.

Jeopolitik konum

Türkiye’nin olası BRICS üyeliği, NATO üyesi bir ülkenin ilk kez bu yapıya katılması anlamına gelecektir. Bu durum, Türkiye’nin Doğu ile Batı arasındaki köprü rolünü güçlendirme potansiyeli taşımaktadır. AB ülkelerinin önemli bir bölümünün Türkiye’nin BRICS üyeliğine NATO’ya zarar vermediği sürece olumsuz bakmadığı değerlendirilmektedir.

Olası zorluklar

Türkiye’nin BRICS sürecinde bazı zorluklar da bulunmaktadır. Hindistan’ın, Türkiye’nin Pakistan ile yakın ilişkileri nedeniyle tam üyeliğe mesafeli durduğu iddia edilmiştir. BRICS üyelerinin heterojen yapısı ve üye ülkeler arasındaki düşük ticari entegrasyon düzeyi, birliğin dünya ticaretini ve uluslararası para sistemini etkileme kabiliyetini sınırlamaktadır. Türkiye’nin AB Gümrük Birliği yükümlülükleri ile BRICS çerçevesindeki olası ticaret düzenlemelerinin uyumluluğu da ayrıca değerlendirilmesi gereken bir konudur.

2025-2026’da Brics gündeminde neler var?

2025 yılında dönem başkanlığını Brezilya üstlenmiştir. Temmuz 2025’te Rio de Janeiro’da düzenlenen 17. BRICS Zirvesi’nde iklim finansmanı, Küresel Güney’in temsili ve kalkınma konuları ele alınmıştır. 2026 yılında dönem başkanlığı Hindistan’a geçecektir. Hindistan Başbakanı Modi, BRICS’e yeni bir form vermek istediğini ve birliği dayanıklılık, yenilikçilik, işbirliği ve sürdürülebilirlik ekseninde yeniden tanımlamayı planladığını açıklamıştır.

Brics neden önemli?

BRICS, dünya nüfusunun yarısına yakınını ve küresel ekonominin yaklaşık üçte birini temsil eden bir işbirliği platformu olarak uluslararası düzende giderek daha belirleyici bir rol üstlenmektedir. Yeni Kalkınma Bankası, dolarsızlaşma tartışmaları ve genişleme süreci, birliğin küresel finans ve ticaret sisteminde alternatif yapılar oluşturma hedefini somutlaştırmaktadır.

Türkiye açısından ise BRICS, mevcut Batılı ittifakların yerine değil yanına konumlandırılan, ekonomik işbirliğini çeşitlendirmeye yönelik bir platform olarak değerlendirilmektedir. Ortak ülke statüsünden tam üyeliğe giden süreçte atılacak adımlar, hem Türkiye’nin çok yönlü dış politika vizyonunu hem de BRICS’in kurumsallaşma kapasitesini belirleyecektir.