Gazze'de Nakit Neden Yüke Dönüştü?

Gazze Şeridi'ndeki piyasalarda nakitle işlem yapma biçiminde dikkat çekici bir değişim yaşanıyor. Kâğıt paraların banka hesapları ve elektronik cüzdanlardaki dijital bakiyelere çevrilmesi karşılığında komisyon ödeme uygulaması giderek yaygınlaşıyor.

Bir dönem nakit sıkıntısı nedeniyle insanlar ellerindeki banka veya elektronik bakiyeyi kâğıt paraya çevirebilmek için yüksek komisyonlar öderken şimdi denklem tersine dönüyor.

Bazı vatandaşlar, ellerindeki nakdi ödeme ve para transferlerinde kullanılabilecek elektronik bakiyeye dönüştürebilmek için paralarının bir bölümünden vazgeçmek zorunda kalıyor.

Piyasada faaliyet gösteren kişilere göre nakdin dijital bakiyeye çevrilmesinde alınan komisyon yüzde 10'a kadar çıkabiliyor. Oran, banknotların durumuna ve kalitesine göre değişiyor.

Yeni ve sağlam banknotlardan daha düşük komisyon alınırken yırtık veya yıpranmış banknotlarda bu oran yükseliyor. Bazı tüccarların eski basım banknotları kabul etmek istememesi de sorunu büyütüyor.

Böylece daha önce insanların ulaşmaya çalıştığı kıt bir araç olan nakit, bazı durumlarda sahibinin dijital bakiyeye dönüştürmek istediği bir yük hâline geliyor.

Nakit krizinde denklem tersine döndü

Savaş aylarında yaşanan likidite sıkıntısıyla birlikte öne çıkan ve ''tekyiş'' olarak adlandırılan nakde çevirme uygulaması, banka veya elektronik hesaptaki paranın komisyon karşılığında kâğıt para olarak alınmasını ifade ediyordu.

Krizin en yoğun döneminde piyasada uygulanan komisyonların yüzde 50'yi aştığı belirtiliyordu. Bu da bazı durumlarda kişinin parasını nakit olarak alabilmek için bakiyesinin yarısından fazlasından vazgeçmesi anlamına geliyordu.

O dönemde nakdin kıt olması, elinde kâğıt para bulunan tarafa daha yüksek pazarlık gücü sağlıyordu. Nakde ihtiyaç duyan kişi komisyon öderken, nakdi sağlayan taraf bundan gelir elde ediyordu.

Ancak nakde yönelik talebin değişmesiyle birlikte bu tablo tersine dönmeye başladı.

Artık bazı kişiler nakit elde etmek için değil, ellerindeki kâğıt parayı banka hesabına veya elektronik bakiyeye çevirebilmek için komisyon ödüyor.

2 bin 800 şekelin tamamını kullanamadı

Filistinli Kerim Hamdan, elinde yaklaşık 2 bin 800 şekel nakit bulunduğunu ancak bazı banknotların kabul edilmemesi nedeniyle parayı piyasada kullanmakta veya dijital bakiyeye çevirmekte zorlandığını anlattı.

Hamdan, AlArabyAlJadeed'e yaptığı açıklamada, bakiyeye para aktaran bir kişiyle anlaşarak elindeki paranın yalnızca 1700 şekelini kabul ettirebildiğini söyledi.

Banknotların durumuna göre farklı oranlar hesaplanırken kabul edilen tutarın dijital bakiyeye aktarılması için ödeyeceği toplam komisyonun yüzde 6'ya ulaştığını belirtti.

Geriye kalan 1100 şekelin ise eski basım olduğu gerekçesiyle kabul edilmediğini aktaran Hamdan, bu parayı kolaylıkla alışverişte kullanamadığını veya elektronik bakiyeye çeviremediğini söyledi.

Bu nedenle ya banknotları elinde tutmak ya da daha yüksek komisyon karşılığında kabul edecek başka bir taraf bulmak zorunda kaldığını ifade etti.

Banknotun durumuna göre komisyon değişiyor

Gazze Şeridi'nin orta kesimindeki Nusayrat Mülteci Kampı'nda piyasadan nakit toplayarak karşılığını banka hesaplarına aktaran Yahya Atiye, komisyon oranlarının sabit olmadığını söyledi.

Atiye'ye göre yeni, sağlam ve sorunsuz banknotlarda komisyon yaklaşık yüzde 1 seviyesinde kalabiliyor.

Banknotların kalitesi düştükçe oran yükseliyor. Yırtık veya aşırı yıpranmış banknotlarda komisyon bazı durumlarda yüzde 10'a kadar çıkabiliyor.

Yeni basım banknotların tercih edildiğini belirten Atiye, eski basım banknotların ise bazı işlemlerde hiç kabul edilmediğini aktardı.

Bu durum, elinde eski banknot bulunan ve bunları alacak bir taraf bulamayan vatandaşların sorununu daha da ağırlaştırıyor.

Atiye, topladığı nakitleri piyasadaki büyük bir tüccara teslim ettiğini ve paraların banka bakiyesine aktarılması sürecinden önceden belirlenen bir pay aldığını söyledi.

Böylece nakit piyasadan tamamen kaybolmuyor. Para vatandaşlardan nakit toplayan kişilere, buradan daha büyük tüccarlara geçiyor ve daha sonra farklı alışveriş veya mali işlemlerde yeniden kullanılıyor.

Bozuk para sorunu elektronik ödemeyi artırıyor

Piyasadan nakit toplayan bir ticari kaynak da paraların dijital bakiyeye çevrilmesinin ardından nakdin ortadan kalkmadığını, farklı yollarla yeniden piyasaya sürüldüğünü belirtti.

Kaynağa göre nakit kabulü karşılığında komisyon alınmasının nedenlerinden biri, tüccarların yıpranmış veya piyasada kullanılması güç banknotları ücretsiz biçimde kabul etmek istememesi.

Büyük tüccarların banknot kabulünde daha katı davranması, sorunun satıcı ve tüketiciye kadar yansımasına neden oluyor.

Bozuk para yetersizliği de bazı satıcıları elektronik ödemeye yöneltiyor.

Nakit kabul eden bazı satıcılar ise para üstü verecek yeterli bozuk para bulunmaması nedeniyle alışveriş tutarının banknotun tam değerine ulaşmasını şart koşabiliyor.

''Zorunlu komisyon'' uyarısı

Ekonomi uzmanı Muhammed Berbah, Gazze Şeridi'nde kendi ifadesiyle ''haksız kazanç ekonomisi''nin yayılmasına karşı uyarıda bulundu.

Berbah, kâğıt paranın dijital bakiyeye çevrilmesi karşılığında komisyon alınmasının yeni ortaya çıkan ve giderek genişleyen bir uygulama olduğunu söyledi.

Banknotların durumuna göre komisyonların yüzde 10'a yaklaşmasının, vatandaşların yalnızca paralarını nakitten dijital biçime dönüştürürken doğrudan maddi kayba uğraması anlamına geldiğini belirtti.

Berbah'a göre dikkat çekici olan, 2025'te hâkim olan tablonun tamamen tersine dönmesi.

O dönemde insanlar nakit elde edebilmek için yüksek komisyonlar öderken bugün bazı vatandaşlar ellerindeki nakitten kurtulup banka veya elektronik bakiyeye geçebilmek için para ödüyor.

Berbah, bu uygulamanın likiditeye erişimi bulunan kesimlerin etkili olduğu paralel bir piyasanın oluştuğuna işaret ettiğini savundu.

Vatandaşların ihtiyaçlarının istismar edilmesine karşı uyarıda bulunan Berbah, bu sürecin devam etmesi hâlinde insanların parasının bu kez nakit elde ederken değil, nakitten kurtulmaya çalışırken eriyebileceğini belirtti.

Sorunun çözümünde bankalar ile elektronik ödeme şirketlerine görev düştüğünü ifade eden Berbah, dijital dönüşümlerin komisyonsuz şekilde yapılmasını önerdi.

Ayrıca komisyonların piyasalarda kalıcı bir uygulamaya dönüşmesini engellemek amacıyla kural ihlallerine karşı yasal ve cezai tedbirlerin uygulanması çağrısında bulundu.

Kaynak: AlArabyAlJadeed