Trump Afganistan’daki Bagram Hava Üssü’nü Neden Kontrol Altına Almak İstiyor?

CNN’e konuşan kaynaklar, Trump’ın üssün Amerikan kontrolüne geri alınması konusundaki görüşmelerini en azından Mart ayına kadar ulusal güvenlik yetkilileriyle sürdürdüğünü bildirdi. Sovyetler Birliği tarafından inşa edilen tarihi havaalanı, 11 Eylül 2001 saldırılarının ardından 2021’deki geri çekilmeye kadar Afganistan’daki Amerikan kuvvetlerinin ana üssü olmuş, daha sonra Taliban’ın kontrolüne geçmiştir.

Trump, “Onu geri almaya çalışıyoruz” dedi ve Çin’e yakın konumunu stratejik olarak tanımladığı Bagram Üssü’ne atıfta bulundu. Devamında, “O üssü geri almak istiyoruz” ifadelerini kullandı.

Trump’ın son açıklaması, Ocak ayında başlayan ikinci döneminden bu yana Panama Kanalı ve Danimarka’ya bağlı Grönland Adası dahil olmak üzere farklı bölgeler üzerinde kontrol taleplerinin son halkası olarak değerlendirildi.

Afganistan nasıl yanıt verdi?

Kabil yönetimi, böyle bir anlaşmayı memnuniyetle karşılamadığını açıkladı.

Afganistan Dışişleri Bakanlığı yetkilisi Zakir Celali, X platformundaki paylaşımında, “Afganistan ve Amerika Birleşik Devletleri’nin birbirleriyle işbirliği yapması gerekiyor… ABD’nin Afganistan’ın herhangi bir bölgesinde askeri varlık bulundurmaksızın” dedi.

Celali, iki ülkenin karşılıklı saygı ve ortak çıkarlar temelinde ekonomik ve siyasi ilişkiler kurabileceğini kaydetti.

Trump neden Bagram Hava Üssü’nü yeniden kontrol altına almak istiyor?

CNN’in aktardığına göre, Trump’ın bu girişiminin birkaç nedeni bulunuyor: Çin nüfuzunu sınırlandırmak, Afganistan’daki nadir toprak elementlerine ve madenlere erişim sağlamak ve terörle mücadele merkezi kurmak.

1- Çin etkisiyle mücadele

• ABD, Afganistan’dan çekilmesinin ardından Çin’in ülkedeki nüfuzunu artırmasından uzun süredir endişe duyuyor.
• Trump, Bagram’ın Çin’in füze üretim tesislerine yakın olduğunu belirterek, Mart ayında dile getirdiği iddiayı yineledi. “Çekilecektik ama Bagram’ı tutacaktık, Afganistan yüzünden değil, Çin yüzünden, çünkü nükleer füzelerini ürettikleri yerden bir saat uzaklıkta” ifadelerini kullandı.
• Trump’ın Bagram üssüyle ilgili Çin’e yönelik açıklamalarının, Batılı müttefikler arasında endişeye yol açabileceği değerlendiriliyor. Guardian gazetesi, artan gerilimlerin ekonomik kargaşaya ve hatta askeri çatışmalara yol açabileceğini yazdı.

2- Afganistan’daki nadir minerallere erişim

• Afganistan, elektrikli cihazlar ve pillerin üretiminde kullanılan onlarca nadir metale ev sahipliği yapıyor.
• ABD Kongresi tarafından 2007’de hazırlanan rapora göre Afganistan’daki önemli metaller arasında demir, bakır, altın, alüminyum, lityum, kobalt, neodimyum, barit, kükürt, kurşun, gümüş, çinko ve niyobyum yer alıyor.
• Bu metallerin çoğu, talebi hızla artan elektrikli araç pillerinde kullanılıyor. Çin, Avustralya ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti, söz konusu metallerin dünya genelindeki yüzde 75’ini sağlıyor.
• Amerikan verilerine göre Afganistan’daki lityum yataklarının, dünyanın en büyük rezervlerine sahip Bolivya ile rekabet edebilecek miktarda olduğu tahmin ediliyor.
• Tahminlere göre, Afganistan’daki nadir metallerin toplam teyitli ve teyit edilmemiş rezervleri 1 ila 3 trilyon dolar arasında değişiyor.

3- Terörle mücadele merkezi kurulması

• Reuters’a konuşan uzmanlar, üssün güvenliğinin sağlanmasının zor olacağını, korunması ve işletilmesi için geniş insan gücü gerektiğini ifade etti.
• Taliban’ın ABD’ye Bagram’ı yeniden işgal izni vermesi durumunda bile, üs Afganistan’daki DEAŞ ve El Kaide unsurlarına karşı korunmak zorunda kalacak.

Trump’ın açıklamalarına tepkiler

Uzmanlar, Bagram Üssü’nün geri alınmasının faydasını sorgularken, mevcut ve eski yetkililer risklerin daha ağır bastığını dile getirdi.

Reuters’a konuşan yetkililer, üssün yeniden işgal edilmesinin “ülkenin yeniden işgali” gibi algılanabileceğini, bunun 10 binden fazla asker gerektirebileceğini ve gelişmiş hava savunma sistemlerinin konuşlandırılmasını zorunlu kılacağını ifade etti.

Bir yetkili, askeri olarak aktif bir planlama yapılmadığını belirterek, “Bu büyük bir görev olurdu” dedi. Yetkili, on binlerce askerin konuşlandırılması, üssün onarımı için yüksek maliyet ve ikmal için karmaşık bir lojistik operasyon gerektiğini kaydetti.

Eski üst düzey bir savunma yetkilisi de Çin’e yakın olmanın avantajını küçümseyerek, “Orada olmanın belirli bir askeri avantajı olduğunu sanmıyorum… riskler avantajlardan daha ağır basıyor” değerlendirmesinde bulundu.

Bagram Hava Üssü hakkında

• Afganistan’ın en büyük hava üssü olup başkent Kabil’in yaklaşık 60 kilometre kuzeyinde, Parwan vilayetinde bulunuyor.
• Sovyetler Birliği tarafından 1950’de kuruldu ve 1979-1989 arasındaki Sovyet-Afgan Savaşı’nda stratejik üs olarak kullanıldı.
• ABD, 1959’da dönemin Başkanı Dwight Eisenhower’ın ziyareti sırasında üssü ilk kez dikkatle incelemişti.
• Sovyetlerin çekilmesinin ardından üs, Taliban ile Kuzey İttifakı arasında cephe hattına dönüştü.
• 11 Eylül 2001 saldırılarından sonra ABD ve müttefikleri tarafından ele geçirildi ve 20 yıl boyunca kontrol altında tutuldu.
• Amerikan kontrolünde üs 77 kilometrekareyi aşacak şekilde genişletildi, yeni pistler, tıbbi tesisler ve Amerikan personeli için yaşam alanları kuruldu.
• Bazı raporlara göre, üs aynı zamanda işkence merkezi olarak da kullanıldı.
• 2020’de Trump yönetimi Taliban’la anlaşma imzaladı ve NATO güçlerinin çekilmesi kararlaştırıldı.
• Son Amerikan uçağı 30 Ağustos 2021’de Kabil’den ayrıldı, Bagram Üssü ise 15 Ağustos’ta Taliban’ın kontrolüne geçti.