Taşkın Mevsiminde Nil’in Suları Sudan’da Neden Çekildi?

Geçen Temmuz ayında Sudan'ın çeşitli bölgelerinde Nil Nehri'nin çekildiğini belgeleyen video görüntüleri sosyal medyada hızla yayıldı. Oysa bu dönem, Nil'in taşkın mevsimiyle örtüşüyordu. Al Araby TV bünyesindeki "Misbar" doğrulama ekibi, uydu görüntülerini analiz ederek bu çelişkili tablonun ardındaki nedenleri araştırdı.

Analizler, Sudan'daki su çekilmesinin iki temel etkenin bir araya gelmesiyle açıklanabileceğine işaret ediyor: Mavi Nil havzasındaki yağışların belirgin biçimde azalması ve Hedasi Barajı'nın su tahliyesindeki düzensizlikler.

Uydu Görüntüleri Ne Gösteriyor?

Misbar ekibi, Nil'in farklı noktalarına ait uydu görüntülerini inceledi. Narnartı Adası'nda, adanın batısındaki kıyı şeridiyle arasındaki kolda su miktarının son üç yılın aynı dönemine kıyasla belirgin şekilde düştüğü görüldü. Bu düşüş Ağustos'un ilk haftasına kadar sürdü.

Hartum'un karşısındaki Tuti Adası'nın güneyinde ise uydu görüntüleri, yaklaşık 2 kilometrekarelik bir alanda suyun çekildiğini ortaya koydu. Bu gelişmeyle eş zamanlı olarak Hartum yönetimi, adaya yaklaşık 5 kilometre uzaklıktaki Saliha su istasyonunun su seviyesinin düşmesi nedeniyle devre dışı kaldığını açıkladı.

Hartum'un güneyindeki Cezire ve Hartum eyaletlerini birbirinden ayıran Ketrang köyü yakınlarında ise 15 Temmuz tarihli uydu görüntüleri, Mavi Nil yatağında suyun çekilmesiyle birlikte kuru alanların ortaya çıktığını gösterdi. 

Sentinel-2 uydusuna ait zaman serisi görüntüleri, aynı bölgedeki su çekilmesinin 2022'den bu yana her yıl Temmuz'un sonlarında tekrarlandığını, Hedasi Barajı'nın ikinci dolum aşamasıyla da örtüştüğünü ortaya koydu.

Yağış Açığı Belirleyici Etken

Mavi Nil, Nil'in toplam akışına yüzde 70 ile 80 arasında katkı sağlıyor. Taşkın mevsimi genellikle Haziran'da başlayıp Temmuz-Ağustos döneminde zirveye ulaşıyor. Ancak bu yıl Etiyopya yaylasındaki yağışlar ciddi ölçüde azaldı.

CHIRPS iklim haritalarından elde edilen ilk veriler, Haziran-Temmuz 2026 döneminde yağış miktarının 1981-2020 ortalamasının 230 milimetre altında kaldığını gösteriyor. Geçen yıl aynı dönemdeki açık yalnızca 96,82 milimetre iken 2024'te ortalama 81,17 milimetre fazla yağış kaydedilmişti.

Bu tablo, ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi'nin (NOAA) iklim tahminleriyle de örtüşüyor. NOAA, La Niña olgusunun Haziran 2026'dan Ocak 2027'ye kadar etkisini sürdüreceğini öngörüyor. ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı'na bağlı Kıtlık Erken Uyarı Sistemleri Ağı da Ağustos-Eylül döneminde yağışların düşük seyretmeye devam edeceğini tahmin ediyor.

Hedasi Barajı'nın Rolü

Uydu görüntüleri, Hedasi Barajı rezervuarındaki su seviyesinin Temmuz 2026'da bir önceki yılın aynı ayına kıyasla hafif düştüğünü gösteriyor. Barajın dolum süreci Haziran 2020'de başlamış, Ekim 2024'te tamamlanmıştı. O tarihten bu yana rezervuar genişlemedi; aksine Ekim 2024'ten itibaren yavaş yavaş çekilmeye başladı ve bu gerileme 2026 Haziran'ında hız kazandı.

Sentinel-1 uydu görüntüleri ise Roseires Gölü'ndeki su seviyesinin 8 Temmuz'da, bir önceki görüntünün alındığı 25 Haziran'a kıyasla belirgin biçimde düştüğünü ortaya koyuyor.

Resmi Açıklamalar Çelişiyor

Temmuz sonunda Etiyopya Su ve Enerji Bakanı, Sudan'daki su çekilmesini yalnızca yağış eksikliğine bağladı. Sudan Sulama Bakanlığı ise aynı ayın ortasında farklı bir yorum getirerek durumu Mavi Nil'den gelen su miktarının azalmasına, bunun da Hedasi Barajı'nın tahliye kapasitesindeki düşüşe bağlı olduğuna ve "nehrin hidrolojisini değiştirdiğine" dikkat çekti. Mısır ise Hedasi Barajı'nı doğrudan sorumlu tutan resmi bir açıklama yapmadı; ancak Mısır Su Kaynakları Bakanı, Etiyopya'nın barajı tek taraflı işletmesinin Sudan'a akan su akışlarını bozduğunu vurguladı.

Sonuç

Tüm bu veriler bir arada değerlendirildiğinde, Sudan'da yaşanan su çekilmesinin tek bir nedene bağlanamayacağı anlaşılıyor. Mavi Nil havzasındaki olağandışı yağış azlığı ile Hedasi Barajı'nın su tahliyesindeki düzensizlikler, birbirini pekiştiren iki etken olarak öne çıkıyor. Taşkın mevsiminde yaşanan bu tablo, Nil sularının paylaşımı konusundaki gerginliğin ne denli hassas bir zemine oturduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor.
Kaynakça : Alaraby TV