Sudanlı Çocuklar Kamplarda Eğitimden Mahrum

Sudan’da Nisan 2023’te başlayan savaşın çocuklar üzerindeki etkileri açlık, susuzluk, hastalık ve yerinden edilmeyle sınırlı kalmadı. On binlerce çocuk, okulların kapanması ya da tahrip edilmesi ve aileleriyle birlikte yerinden edilerek mülteci konumuna düşmeleri nedeniyle üç yılı aşkın süredir eğitim hakkından mahrum kaldı.

Eğitim, savaş dönemlerinde dahi sağlanması gereken temel haklardan biri olarak kabul edilmesine rağmen milyonlarca Sudanlı çocuk bu haktan yararlanamıyor. Uluslararası mülteci yardımına ayrılan finansmanın yetersizliği, yerel makamların yerinden edilmiş çocuklara yeterli eğitim imkânı sağlayamaması ve krizin giderek derinleşmesi tabloyu daha da ağırlaştırdı.

Yerinden edilme kamplarının yakınındaki okullarda eğitimin aksaması, uluslararası kuruluşların desteklediği bazı eğitim faaliyetlerinin durması ve savaş nedeniyle gelir kaynaklarını kaybeden ailelerin karşılayamayacağı ücretler talep eden özel okulların öne çıkması krizi daha da büyüttü.

Milyonlarca Çocuk Okul Dışında

BM Mülteciler Yüksek Komiserliğinin Mart 2026 tarihli çocuk koruma değerlendirmesinde, mevcut raporlara göre Sudan’daki okul çağındaki çocukların yüzde 90’dan fazlasının örgün eğitime erişemediği belirtildi. UNICEF’in Haziran 2026 sonu itibarıyla verileri kapsayan raporunda ise en az 8 milyon okul çağındaki çocuğun okul dışında olduğu kaydedildi. UNICEF ayrıca ülkedeki okul binalarının yaklaşık yarısının artık eğitim amacıyla kullanılamadığını bildiriyor. 

Kriz yalnızca çatışmaların yaşandığı bölgelerle sınırlı değil. Yerinden edilme ve mülteci kamplarında yaşayan çocuklar da okul bulunmaması ya da mevcut eğitim kurumlarının aşırı kalabalık olması nedeniyle eğitimden uzak kalıyor.

Yerinden edilme kamplarındaki tablo özellikle Darfur, Beyaz Nil ve Kordofan gibi savaşın etkilerinin ağır biçimde hissedildiği bölgelerde daha ciddi boyutlara ulaştı. Milyonlarca insan bu bölgelerde ağır insani koşullar altında yaşamını sürdürüyor.

Darfur bölgesindeki eyaletlerde okulların büyük bölümü faaliyet gösteremez hale gelirken, Port Sudan merkezli hükümet bünyesindeki Eğitim Bakanlığı, Hızlı Destek Güçleri’nin kontrolündeki bölgelerde görev yapan öğretmenlere maaş ödemelerini durdurdu. Maaşların kesilmesiyle binlerce öğretmen ailelerinin geçimini sağlayabilmek için farklı işlere yönelmek zorunda kaldı.

Darfur ve Kordofan bölgelerine yayılan 17 kampta resmi olarak faaliyet gösteren tek bir okul dahi bulunmuyor. Bu durum yalnızca kamplardaki değil, çevredeki yerleşimlerde yaşayan binlerce çocuğun da eğitimden kopmasına yol açıyor.

Doğu Darfur’da ilkokul öğretmeni olan İsa Mübarek, Al-Araby Al-Jadeed’e yaptığı açıklamada, devletin Hızlı Destek Güçleri’nin kontrolünde olduğu gerekçesiyle nüfusun yaşamaya devam ettiği şehir ve köylerdeki eğitim hizmetlerini bıraktığını söyledi.

Mübarek, “Kampların sayısı onlarca ve buralarda okul kurulmasını kimse beklemiyor. Binlerce yerinden edilmiş çocuk üç yıldır ne kampların içinde ne de dışında eğitim fırsatı bulabildi. Maaşları kesilen öğretmenler de ailelerini geçindirmek için başka işlerde çalışıyor.” dedi.

Tawila’da Çocuklar Eğitimden Kopuyor

Kuzey Darfur’daki Tawila bölgesinde bulunan yerinden edilme kamplarında da durum farklı değil. Bölgede yaklaşık 20 kamp bulunuyor ve 1,3 milyondan fazla yerinden edilmiş kişinin yaşadığı belirtiliyor. Binlerce okul çağındaki çocuğa rağmen onları kapsayabilecek yeterli sayıda okul bulunmuyor.

Bölgede yalnızca Abdülvahid Muhammed en-Nur hareketinin yönetimindeki sınırlı sayıdaki küçük okul faaliyet gösteriyor.

Tawila’ya sığınan Şeyhüddin Ahmed, Al-Araby Al-Jadeed’e yaptığı açıklamada, söz konusu okulların Faşir, Nyala ve diğer bölgelerden aileleriyle birlikte kaçan çocukların dörtte birini dahi kabul edemediğini söyledi.

Ahmed, “Çok sayıda çocuk artık örgün eğitime başlayabileceği yaşı geçti. Şu anda okuryazarlık kurslarına ya da yetişkin eğitimine ihtiyaç duyuyorlar. Savaştan önce temel eğitim çağında olan çocukların bir bölümü artık 15 yaşını geçtiği için normal okullara kaydedilemiyor.” ifadelerini kullandı.

Üç çocuk babası olduğunu ve en küçük çocuğunun yedi yaşında olduğunu belirten Ahmed, savaş nedeniyle evlerini ve geçim kaynaklarını kaybetmelerinin yanı sıra çocuklarının eğitim geleceğinin de tehlikeye girdiğini söyledi.

Ahmed ayrıca çok sayıda ailenin, eğitimden kopan çocuklarının savaşan taraflar tarafından çatışmalarda kullanılmasından endişe ettiğini aktardı.

Beyaz Nil’de Eğitim Finansman Krizine Takıldı

Sudan ordusunun kontrolündeki Beyaz Nil eyaletinde yerinden edilme kamplarında devlet okulu bulunmuyor. Çocuklar büyük ölçüde BM kuruluşlarının desteklediği eğitim imkânlarına bağımlı durumda.

Ancak uluslararası finansmanın azalması ve yardım kuruluşlarının sahadaki çalışma kapasitesinin gerilemesiyle bu destek de zayıflıyor. Bunun sonucunda binlerce çocuk eğitim imkânını kaybediyor.

Kimliğinin açıklanmasını istemeyen Beyaz Nil Eğitim Bakanlığından bir yetkili, kamplardaki eğitim durumunu “felaket” olarak nitelendirdi.

Yetkili, yerel yönetimin kamp okullarını destekleyecek yeterli mali kaynağa sahip olmadığını belirterek eyaletteki yerinden edilmiş kişi sayısının bir milyonu aştığını, bunların büyük bölümünün Kordofan ve Mavi Nil’den geldiğini söyledi. Bölgede Güney Sudan’dan gelen çok sayıda mülteci de bulunuyor.

Doğu Çad’daki Kamplarda Okul Krizi

Sudanlı mültecilerin durumu da ülke içinde yerinden edilmiş kişilerden farklı değil.

Doğu Çad’daki Adre’de, başlangıçta geçici kabul merkezi olarak kurulan ancak zamanla binlerce Sudanlının yaşam alanına dönüşen kampta okul bulunmaması nedeniyle çok sayıda çocuk eğitimden mahrum kaldı.

Adre kentinde iki özel okul bulunuyor. Ancak bu okulların ücretleri, savaş nedeniyle evini ve gelir kaynaklarını kaybeden mülteci ailelerin büyük bölümü için karşılanamayacak düzeyde.

Bazı mülteciler, daha uzak kamplara taşınmaları halinde Adre kentinde buldukları sınırlı iş imkânlarını da kaybedeceklerini düşündükleri için bölgede kalmayı tercih ediyor. Bu durum çocukların eğitimden uzak kalmasına yol açarken, bazı çocuklar düşük gelirli ve geçici işlerde çalışmaya yöneliyor.

Sudanlı mülteci Adem İsmail, okul bulunmamasına rağmen Adre’de kalmak zorunda olduklarını söyledi.

Altı çocuk babası olan İsmail, “Adre’den önerilen kamplara taşınırsak kentte yaptığımız küçük işlerden elde ettiğimiz geliri de kaybederiz. Ancak önerilen diğer kamplarda da okul yok. Adre’den başka bir kampa geçmek eğitim sorununu çözmüyor. Sorunun temelinde finansman eksikliği bulunuyor.” dedi.

Benzer sorunlar Doğu Çad’daki Belaya, Mürre ve Arkum Cedid kamplarında da yaşanıyor.

Arkum Cedid kampında yaşayan Sudanlı mülteci Selma Kuku, 10 yaşını aşmasına rağmen hayatında hiç okula gitmemiş binlerce çocuğun bulunduğunu söyledi.

Kuku, “Bu çocuklar eğitim sisteminin tamamen dışında kaldı. Hiçbir kurum eğitimleriyle ilgilenmezse geleceklerini kaybedebilirler.” ifadelerini kullandı.

Bölgede yaşayan mültecilerin gıda ve sağlık hizmetlerine erişimde de ağır sorunlarla karşı karşıya olduğunu söyleyen Kuku, çöl bölgelerinde kurulan üç kampta 150 binden fazla mültecinin yaşadığını ve bu kamplarda okul bulunmadığını belirtti.

Doğu Çad’daki Eb Cengik kampında yaşayan Sudanlı mülteci Ümmü Gülsüm Ahmed de yiyecek ve içme suyu gibi temel ihtiyaçlara erişimin dahi sınırlı olduğunu belirterek bu koşullarda ailelerin eğitim konusunu ikinci plana bırakmak zorunda kaldığını söyledi.

Ahmed, mültecilerin büyük bölümünün savaşın sona ermesini ve Sudan’a dönerek çocuklarını yeniden okula gönderebilmeyi beklediğini ifade etti.

Uganda’da Gönüllü Eğitim Çabaları Yetersiz

Uganda’daki Kiryandongo Mülteci Yerleşimi’nde yaşayan Sudanlı çocuklar da benzer bir eğitim sorunuyla karşı karşıya. Kaynak metnin Türkçe çevirisinde kampın adı yanlışlıkla “Kyangwali” olarak aktarılmıştı. Kaynakta geçen yer Kiryandongo. 

Sudanlı mültecilerin önemli bölümünün yaşadığı Kiryandongo’da mevcut eğitim imkânları, artan mülteci nüfusunun ihtiyaçlarını karşılamakta yetersiz kalıyor. Özel okulların yüksek ücretleri de çok sayıda ailenin çocuklarını okula göndermesini engelliyor.

Bazı mülteci aileler bu açığı kapatmak amacıyla gayriresmî eğitim girişimleri başlattı. Mülteciler arasındaki gönüllüler, müsait oldukları zamanlarda çocuklara ders veriyor.

Ancak mültecilerin ifadelerine göre bu girişimler oldukça sınırlı kalıyor ve okul çağındaki çocukların sayısı dikkate alındığında örgün eğitimin yerini tutamıyor.

Uganda’da mülteci çocuklara gönüllü ders veren Süleyman Abdullah, uluslararası mülteci yardımındaki gerilemenin kamplardaki eğitimi doğrudan etkilediğini söyledi.

Abdullah, daha önce mülteci çocukları kabul eden bazı eğitim kurumlarının destek eksikliği nedeniyle faaliyetlerini azaltmak ya da durdurmak zorunda kaldığını belirtti.

Mülteci ailelerin büyük bölümünün çocuklarının eğitim masraflarını kendi imkânlarıyla karşılayamadığını söyleyen Abdullah, “Bu durum devam ederse binlerce çocuk eğitim geleceğini kaybedecek. Bütün bir mülteci çocuk kuşağı açısından bunun sonuçları felaket olur.” ifadelerini kullandı.

Kaynak: AlArabyAlJadeed