Putin’in Savaş Çıkmazı

Rus ve Avrupalı yetkililer ile analistlere göre, savaş alanındaki ilerleyişin yavaşlaması, finansal kaynakların azalması ve Ukrayna’nın Rusya içindeki insansız hava aracı saldırılarının artması, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin üzerindeki baskıyı artırıyor. Bu gelişmeler, Putin’in Ukrayna’daki savaşı nasıl sona erdireceği sorusunu daha görünür hale getiriyor.

Rus yetkililer, Kiev’e yönelik saldırıları yoğunlaştırma konusunda son dönemde daha sert tehditlerde bulundu ve Batılı yetkililere Ukrayna başkentinden ayrılmaları yönünde uyarılar yaptı. Salı gecesi Rusya, Kiev’e bir kez daha balistik füze ve insansız hava araçlarıyla yoğun saldırı düzenledi. Saldırılarda en az 4 kişi öldü, onlarca kişi yaralandı ve bazı konut binaları vuruldu. Rusya ayrıca Ukrayna’nın merkezindeki Dnipro kentini de bombaladı. Buradaki saldırılarda en az 9 kişi hayatını kaybetti.

Eski Rusya Cumhurbaşkanı ve mevcut Güvenlik Konseyi Başkan Yardımcısı Dmitriy Medvedev, cuma günü Romanya’daki bir Rus insansız hava aracının bir apartmana çarpmasına yönelik Avrupa’dan gelen tepkileri reddetti. Medvedev, olayı “sadece ilk uyarı işareti” olarak nitelendirdi.

Medvedev, X hesabından yaptığı açıklamada, “AB ülkelerinin vatandaşları, yetkililerinizin tek taraflı olarak Rusya ile savaşa girdiğini bilmelisiniz. Bu yüzden dikkatli olun ve hiçbir şeye şaşırmayın. Huzurlu uyku bitti.” ifadelerini kullandı.

Moskova anlaşma arayışında olabilir

Hassas güvenlik konularını görüşmek üzere isminin açıklanmaması şartıyla konuşan Avrupalı yetkililer, Moskova’nın artan saldırganlığının Rusya’nın askeri ve ekonomik olarak karşılaştığı zorlukların sonucu olduğunu belirtti. Yetkililere göre bu tutum, Rusya’nın kendi şartlarında bir anlaşma arayışıyla duraksayan barış görüşmelerini yeniden canlandırma çabası olabilir.

Rusya’nın önde gelen dış politika dergilerinden Russia in Global Affairs’te yayımlanan yakın tarihli bir analizde, Putin’in savaş hedeflerinin artık ulaşılabilir olmadığı belirtildi. Analiz, Rusya’nın siyasi çevrelerinin üst kademelerinde artan itirazların bir işareti olarak değerlendirildi.

Saygın Rus akademisyen Vasiliy Kashin’in analizinde, Kiev’e süren Batı yardımının Rusya’nın askeri ekipman ve teknolojide Ukrayna’yı geride bırakmasını artık imkansız hale getirdiği savunuldu. Analizde ayrıca Ukrayna’nın seferberlik çabalarının, Rusya’nın daha sınırlı zorunlu askerlik sistemine karşı yeterli bir denge oluşturduğu ifade edildi.

Kashin, “Savaş, nispeten eşit rakipler arasında devam ediyor. Tarihsel olarak bu tür savaşlar çok nadiren taraflardan birinin tamamen yok olmasına yol açmıştır.” değerlendirmesinde bulundu. Kashin, “Rusya karşıtı rejimi tasfiye etmek” hedefinin, “ülkenin tamamının uzun süreli askeri işgali olmadan esasen ulaşılamaz” olduğunu belirterek, “Rusya için bu teknik olarak imkansız.” ifadesini kullandı.

Avrupa’da savaşın yayılma endişesi

Birkaç üst düzey Avrupalı yetkili, Rusya’nın Ukrayna’ya karşı savaşını Avrupa’ya genişletmeye çalışabileceği yönünde endişelerini dile getirdi. Putin ise cuma günü bu yorumları “kaba ve küstah yalanlar” olarak nitelendirdi.

Geçen hafta yaptığı konuşmada, İngiltere’nin elektronik istihbarat kurumu GCHQ’nun başkanı, Moskova’nın savaş alanındaki ilerleyişinin “geriye gittiğini” söyledi. GCHQ Başkanı ayrıca Rusya’nın İngiltere ve diğer Avrupa ülkelerine karşı hibrit savaşını yoğunlaştırma çabalarına ilişkin uyarıda bulundu.

Rus yetkililer, resmi açıklamalarında Kiev’i hedef almaya yönelik sert söylemlerini, Ukrayna’nın Rusya işgali altındaki Luhansk bölgesinde yer alan Starobilsk’te bir öğrenci yurduna düzenlediği ve 21 kişinin öldüğü belirtilen hava saldırısıyla ilişkilendirdi.

Ancak Rus ve Avrupalı yetkililer ile analistler, Kremlin’in beklenenden daha zorlu geçebilecek yaz savaş dönemi öncesinde inisiyatifi yeniden ele almanın yollarını aradığını söylüyor.

Ukrayna saldırıları Rus lojistiğini zorluyor

Ukrayna’nın orta menzilli insansız hava aracı saldırıları, Rusya’yı işgal altındaki Güney Ukrayna’dan Kırım’a bağlayan kritik kara koridoru boyunca lojistik ağlarda ve tedarik yollarında ciddi aksamalara yol açıyor. Rusya, Kırım’ı 2014’te uluslararası hukuku ihlal ederek işgal ve ilhak etmişti.

Kremlin yanlısı analist Sergey Markov, bunun sonucunda Kırım’da yakıtın artık karneyle dağıtıldığını ve hafta sonu boyunca yaygın benzin kıtlığı haberleri geldiğini söyledi.

Rusya, son haftalarda Ukrayna’ya balistik füzeler, seyir füzeleri ve insansız hava araçlarıyla çok sayıda saldırı düzenledi. Birçok Ukraynalı, bu saldırıların Şubat 2022’de Rusya’nın geniş çaplı işgalinin başlamasından bu yana Kiev’e yönelik en ağır saldırılardan biri olduğunu belirtti.

Üst düzey Rus diplomatlara yakın bir Rus akademisyen, hassas konuları tartışmak için anonimlik şartıyla yaptığı değerlendirmede, “Açıkça görüldüğü üzere, açıklanan saldırılar ve Rusya’nın Kiev’e ilişkin son adımları, sadece Ukrayna’nın Luhansk’taki koleje yaptığı son saldırıya değil, aynı zamanda Ukrayna dron ve füzelerinin genişleyen etki alanına da bir tepkidir.” dedi.

Akademisyene göre Putin, Rus güçlerinin Ukrayna’nın doğusundaki Donetsk bölgesinde kalan toprakları “birkaç ay içinde” ele geçirebileceğini ve bu temelde çatışmayı sona erdirmek için görüşmeleri yeniden başlatabileceğini düşünüyor. Ancak akademisyen, “Bunu görmüyoruz. Mayıs sona ermek üzere ve ek çabalar gösterilmezse sadece durgunluktan bahsedebileceğimiz açık.” değerlendirmesinde bulundu.

Rusya’nın askeri avantajı azalıyor

Carnegie Rusya Avrasya Merkezi Kıdemli Araştırmacısı Tatiana Stanovaya, gelişmelerin Rusya’nın aleyhine dönmeye başladığını söyledi.

Stanovaya, “Rusya’nın askeri avantajı azalmaya başlıyor, Ukrayna saldırıların coğrafyasını ve yoğunluğunu genişletiyor, ABD ise müzakerelerde ara verdi. Tüm bunlar, işlerin Putin’in istediği yönde ilerlemediği hissini yaratıyor.” dedi.

Stanovaya, “Büyük ölçüde, kontrol edemediğiniz bir duruma müdahale etmenin tek yolu gerilimi tırmandırmaktır.” ifadelerini kullandı.

Estonya Dışişleri Bakanlığı Genel Sekreteri Jonatan Vseviov, X hesabından yaptığı paylaşımda Kremlin’in NATO ile gerilimi tırmandırmaya çalıştığını belirtti. Vseviov, bunun “Batı’yı müzakere tuzağına çekmek, Ukrayna’ya desteği kısıtlamak ve bizi rotamızdan saptırmak için son bir girişim” olduğunu savundu.

Putin, cuma günü yaptığı açıklamada, Rusya’nın savaş alanındaki ivmesinin Ukrayna’daki çatışmanın “sona yaklaştığı” anlamına geldiği yönündeki iddiasını yineledi. Ancak bu konuda herhangi bir kanıt sunmadı.

Donetsk hedefi masadaki en kritik başlık

Rus analistler ve Avrupalı bir yetkili, Moskova’nın gerilimi tırmandırma tehdidiyle ABD’yi barış görüşmelerini yeniden başlatmaya ikna etmeye çalışabileceğini söyledi. Kremlin’in, Trump yönetiminden Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’i ağır şekilde tahkim edilmiş Donetsk bölgesinden güçlerini çekmeye zorlamasını beklediği ifade edildi.

Stanovaya ise “Ama bu olmayacak. Olacağını hayal edemiyorum.” dedi.

Donetsk’i ele geçirmek, Putin’in en önemli askeri hedefi olarak görülüyor. Kiev’i işgal etme ve Zelenskiy hükümetini devirme girişiminin başarısız olmasının ardından bu hedef, savaşı bitirmek için öne sürdüğü temel şartlardan biri haline geldi.

Ancak Rus analistler ve Avrupalı yetkililere göre, Ukrayna’nın Donetsk’ten çekilmeyi kabul etmesi, Putin’in yeniden silahlanmasına ve daha sonra daha fazla toprak almaya çalışmasına imkan tanıyabilir.

Putin ayrıca Luhansk, Donetsk, Zaporijya ve Herson olmak üzere dört Ukrayna bölgesini ilhak ettiğini iddia etti. Ancak Rus güçleri bu bölgeleri hala tam olarak kontrol edemiyor.

Rus ekonomisinde bütçe baskısı büyüyor

Rusya ekonomisi, ABD’nin İran’a karşı savaşı ve küresel enerji tedariki için kritik bir kanal olan Hürmüz Boğazı’nın kapanması nedeniyle artan petrol fiyatlarına rağmen giderek daha fazla baskı altında kalıyor.

Alman Uluslararası ve Güvenlik İşleri Enstitüsünden ekonomist Janis Kluge’a göre, sivil sektör gelirlerinin hızla düşmesi ve ekonomideki daralma, Rusya’nın önemli bir bütçe açığı vermeye devam etmesine yol açıyor.

Kluge, “Şu anda baskının olduğu alan bölge bütçeleri.” dedi.

Rusya Maliye Bakanı Anton Siluanov, geçen hafta Kommersant gazetesine yaptığı açıklamada, hükümetin bu yılın ilk çeyreğinde bütçe açığının önceki çeyreğe göre iki katına çıkmasının ardından savunma ve sosyal harcamalar dışındaki alanlarda ciddi kesintilere hazırlandığını söyledi.

Siluanov, “Rezervlerimiz sonsuz değil.” dedi.

Normalde Kremlin çizgisine yakın duran Rus milletvekilleri bile rahatsızlıklarını dile getirmekte zorlanmıyor. Kremlin yanlısı Adil Rusya Partisinden milletvekili Valeriy Gartung, geçen hafta parlamentoda yaptığı konuşmada ülkenin 11 trilyon rublelik, yaklaşık 150 milyar dolarlık bütçe açığını gündeme getirdi.

Gartung, 1990’ların başında Rusların birikimlerini eriten hiperenflasyona atıfta bulunarak, “Bunun için ne yapacağız? Para mı basacağız? Her hafta fiyatların yüzde 30 arttığı 1992’deki gibi mi olacak?” diye sordu.

Asker kayıpları seferberlik tartışmasını artırıyor

Rusya’nın kayıpları artarken, her ay on binlerce askerin öldüğü ya da yaralandığı belirtiliyor. Bu durum, Rusya’nın asker kayıplarını telafi etmesini giderek zorlaştırıyor.

Bir dönem Rusya’nın en zengin insanı olan ve şu anda Londra’da yaşayan önde gelen muhalif isimlerden Mihail Hodorkovskiy, cephe hattındaki dron kontrollü “ölüm bölgelerinin” askerlerin geri çekilmesini imkansız hale getirdiğini söyledi.

Hodorkovskiy, “Daha önce kayıpların neredeyse yarısı ön safa dönüyordu. Şimdi bunu yapamıyorlar.” dedi.

Bazı Avrupalı yetkililer, mevcut kayıp oranlarıyla Rusya’nın eylül ayındaki parlamento seçimlerinin ardından halk arasında tepki çekebilecek yeni bir seferberlik başlatmak zorunda kalabileceğini öne sürdü.

Diğer bazı yetkililer ise Kremlin’in siyasi açıdan riskli böyle bir adım atmak istememesi nedeniyle askeri harekatını yavaşlatmak zorunda kalabileceğini belirtti. 2022 sonbaharında ilan edilen kısmi seferberlik, yaygın zorunlu askerlik karşıtı protestolara ve on binlerce erkeğin ülkeden kaçmasına yol açmıştı.

Avrupalı yetkililerden biri, “Bunu yapmamalarının sebebi, yine yapmamalarının sebebi olmaya devam edecek. Rusya bunun yerine duraklamak isteyebilir çünkü bu onlar için sürdürülebilir değil.” değerlendirmesinde bulundu.

Batılı yetkililer sürecin Putin’in aleyhine dönebileceğini düşünüyor

Ukrayna’nın şansı konusunda uzun süredir karamsar olan Batılı yetkililer, en azından şu aşamada sürecin Putin’in aleyhine dönebileceğini düşünüyor.

İngiltere Gizli İstihbarat Servisinin eski başkanı Sir Alex Younger, “Rusya’nın enerjisinin tükendiği bir senaryo var. Rusya’nın Ukrayna’dan çıkarılmayacağı, ancak Rus ordusunun faaliyetlerinin stratejik olarak önemsiz hale geldiği bir senaryo.” dedi.

Letonya’nın başkenti Riga’dan Natalia Abbakumova ve Kiev’den Serhii Korolchuk bu habere katkıda bulundu.

 

Kaynak: The Washington Post